Zevenbeek-bewoner Sjors, gespeeld door Julian Bos.

Rollenspel

Welkom in Zevenbeek, de enige gemeente waar niemand anderhalve meter afstand hoeft te houden

Zevenbeek-bewoner Sjors, gespeeld door Julian Bos.Beeld

In het virtuele Zevenbeek komen iedere avond 72 niet-bestaande Nederlanders samen. Als crimineel of als ambulancebroeder bedenken ze samen een verhaal voor de fictieve stad.

“Waar gaan we heen?”, vraagt de ene ANWB-medewerker aan de ­ander. Zijn stem is schor, doorrookt. De twee mannen van middelbare leeftijd zitten naast elkaar in een kenmerkend geel ANWB-busje. Ze staan stil op het parkeerterrein voor hun werkplek: een gele loods, met daarop het ­logo van de ANWB en de woonplaats van de twee mannen: de fictieve stad Zevenbeek. De collega’s beslissen waar ze naartoe gaan. “Blokkerpark?”, vraagt de schorre stem. “Is prima”, antwoordt de ander in plat Brabants. “Doen we een paar rondjes.”

De schorre stem is van Sjors van Nelle, een achter-achter-achterkleinzoon van de bekende shagfabrikant. Ooit was Sjors crimineel in Amsterdam, maar na jaren achter slot en grendel is hij naar Zevenbeek verhuisd om een nieuw leven te beginnen, deze keer aan de juiste kant van de wet. Al anderhalf jaar lang – de tijd sinds de verhuizing – is dat gelukt, vertelt hij trots. Althans, dat vertelt Julian Bos (29), de ‘echte’ Sjors van Nelle.

In zijn dagelijkse leven werkt Bos als IT’er in Amsterdam. “Nu iedereen moet thuiswerken, zorg ik ervoor dat de laptops klaarstaan.” Maar ’s avonds en in het weekend is Julian geen IT’er. Dan werkt hij virtueel bij de ANWB op online autosnelwegen. Vanachter zijn computer duikt hij zo’n twaalf uur per week in de wereld van online roleplaying. Gebouwd in een door spelers aangepaste versie van het computerspel Grand Theft Auto V komen in Zevenbeek ­elke avond 72 niet-bestaande Nederlanders samen, ‘gespeeld’ door mannen (en heel soms vrouwen) als Julian. Naast Zevenbeek zijn er talloze andere virtuele steden, in­ Nederland en vooral in de VS.

Samen een verhaal creëren

Gamers knallen elkaar doorgaans overhoop, racen of wanen zich helden in mythische werelden. Maar Julian en zijn metgezellen hebben soms al anderhalf jaar lang nauwelijks wetten overtreden. Logisch: dat zou hem zijn virtuele baan als leidinggevende bij de ANWB kunnen kosten.

In het coronajaar 2020 is Zevenbeek een van de opmerkelijkste plekken van de Nederlandse onlinecultuur. Was Second Life zeventien jaar geleden nog een soort chatbox annex datingsite, de spelers van Zevenbeek gaan een stap verder en bedenken fictieve personages voor zichzelf, die ze, gewapend met een headset, soms consistent met gekke stemmetjes uitbeelden. Sommigen houden zelfs karakter- en plotontwikkeling van hun alter ego’s bij in ringbandmappen. Waar ’s werelds grootste games, zoals Fortnite, Call of Duty en FIFA, om competitie gaan, proberen de Zevenbekers samen een verhaal te creëren en uit te beelden.

Voor sommige spelers is Zevenbeek als hobby dé uitlaatklep waarin ze een andere versie van zichzelf spelen, anderen spelen juist om kijkers te entertainen. Daarnaast vormt Zevenbeek een zandbak voor volwassenen met nooit-helemaal-uitgekomen dromen. Wie in het echte leven boa of beveiliger is, zit in Zevenbeek bij het politiecorps, en speelt er levensechte aanhoudingen na, inclusief voorgelezen passages uit het Nederlandse wetboek.

Wat drijft de Zevenbekers om zoveel van hun vrije tijd in een zelfverzonnen stad door te brengen?

De Zevenbeek-letters in de stijl van Hollywood. Beeld Julian Bos
De Zevenbeek-letters in de stijl van Hollywood.Beeld Julian Bos

Doodnormale beroepen

Om Zevenbeek te kunnen begrijpen, is het goed eerst iets over de wereld van roleplaying te weten. Het spelen van rollenspelen gebeurt waarschijnlijk al millennia – denk aan het uitbeelden van verhalen aan een kampvuur of Venetiaans carnaval – maar is als ‘officiële’ hobby in de jaren ­zeventig ontstaan. Toen verscheen ‘Dungeons & Dragons’, het populaire spel waarin spelers met kaartjes aan tafel een mythisch verhaal uitbeelden. Zoals kinderen politie en boefje of dokter en patiënt spelen, met zelfverzonnen identiteiten in zelfverzonnen werelden, zo spelen nu miljoenen mensen wereldwijd elfen, robots, of ­een personage uit Harry Potter of Star Wars na.

De bekendste en meest expressieve vorm van de hobby in Nederland is waarschijnlijk ‘larpen’ (live acton roleplaying), waarbij honderden fanatici zich verkleden en in duinen of in kastelen middeleeuwse verhalen bedenken en spelen. Denk aan Daan Schuurmans die in de Sinterklaasfilm ‘Alles is Liefde’ de larpende geliefde van Paul de Leeuw speelt, die zijn frustraties uit het echte leven botviert op een als baron verklede medespeler.

Trollen, orks, ridders en feeën: Noord-Hollandse larpers bij de Ruïne van Brederode in Noord-Holland

Uniek aan Zevenbeek is dat spelers er vaak juist voor kiezen om niet magische wezens, maar doodnormale beroepen te ‘spelen’. Bij een ANWB-bedrijfsfeest in het spel staan zo’n twintig virtuele werknemers op de parkeerplaats voor hun loods, terwijl ze praten over fictieve truckschade die ze in de stad zijn tegengekomen. In het echte leven zijn het veelal autoliefhebbers. Het doet hoogleraar game studies José Zagal van de Universiteit van Utah denken aan een groepje spelers in Flight Simulator-computerspel. “De meeste spelers spelen dat om vliegtuigen te besturen. Maar een select groepje wil écht het beroep luchtverkeersleider uitoefenen, heeft een werkschema opgesteld en zit op gezette tijden met de headset achter de computer om virtuele piloten in goede banen te leiden. Zij spelen met andere motieven.”

Wat is daar de aantrekkingskracht van? De 24-jarige Wouter, die niet met zijn achternaam in de krant wil omdat hij ‘niet vindbaar op Google’ wil zijn, is één van de ambulancebroeders in Zevenbeek. In het echte leven is hij technisch tekenaar voor ProRail, maar al sinds zijn middelbare schooltijd heeft Wouter een passie voor hulpverlenen. “Elke zomer ga ik zoveel mogelijk naar het strand en evenementen als Lowlands. Niet om te feesten, maar voor de reddingsbrigade.” Gamen deed hij als kind al. Eerst vooral schietspellen zoals Call of Duty, maar rond zijn 17e ontdekte hij role-playing, toen nog in Grand Theft Auto IV. “Ik kwam terecht in een groepje van tien Nederlandse medische rollenspelers, waarvan sommigen écht in de hulpverlenerswereld werkten.”

Als middelbare scholier had Wouter net zijn EHBO-diploma gehaald. Die kennis kon hij toepassen in het spel. Eén van hen speelde steeds burger, moest een auto-ongeluk creëren en doen alsof ‘ie pijn had, soms met gekerm over de headset. In beeld stond Wouters ambulancepersonage er dan stil naast – het spel is niet geavanceerd genoeg om écht medische handelingen uit te voeren – maar via de headset legde Wouter uit wat hij allemaal deed om zijn been te behandelen: een verband eromheen, verkoelende gel erop. Het motto van het groepje spelers was: ‘Waar realisme plezier wordt’.

Wouter in het spel en in het echt. Beeld rv
Wouter in het spel en in het echt.Beeld rv

Mysteries

De ontstaansgeschiedenis van Zevenbeek is geneveld in mysteries. De stad is zoals veel rollenspel-servers gesticht in een door spelers aangepaste versie van GTA V. Aangepast, omdat het dan mogelijk is om Nederlandse ‘modificaties’ of ‘mods’ toe te voegen, zoals Volkswagen-politieauto’s en ANWB-uniformen. De Nederlandse oprichter zou een tijd in de populairste Amerikaanse rolspelstad gespeeld hebben, zo gaat het verhaal. Maar de Nederlander zou zich er niet helemaal thuis hebben gevoeld en besloot zo’n zelfde stad in Nederland te stichten. Hij besteedde honderden uren aan het toevoegen van UWV-procedures en zelfs wietplantages. Maar na een ruzie met medespelers, waarover tegen de pers gezwegen wordt, is hij dit najaar verdwenen uit de stad, en leidt een andere groep moderators Zevenbeek. Een soort virtuele staatsgreep.

De dodenherdenking, nagespeeld in Zevenbeek. ‘Sjors van Nelle’, ofwel Julian Bos, leidt de ceremonie.

Dat Zevenbeek voor sommigen meer is dan een spelletje, blijkt ook uit het verhaal van de 18-jarige Manouk, die niet met haar achternaam in de krant wil omdat ze bang is dat virtuele vrienden haar in het echte leven komen bezoeken. In dat echte leven is Manouk een rustige en teruggetrokken pabo-student die bij haar ouders in een dorp woont. In Zevenbeek is ze, zo’n vijf uur per dag, één van de leden van motorclub Men of Mayhem. Telefonisch vertelt Manouk dat ze eerder in de andere rolspelstad Sluisdijk speelde, als ‘Lydia Wilson’, de hoofdredacteur van Nieuwsdijk, een fictief magazine dat Manouk ook echt schreef en publiceerde voor haar mederoleplayers.

Als klein meisje verzon Manouk al graag verhalen, haar journalistieke hobbywerk als tiener in het fictieve Sluisdijk voelde als een voortzetting daarvan. Alleen was dit een fantasie die ze met anderen deelde. In ­Zevenbeek beeldt Manouk nu bijna elke dag ‘Alice Wonder’ uit, die zogenaamd na een ruzie met haar tweelingzus over een man een nieuw leven is begonnen.

Tijdens een van haar speelsessies is te zien hoe Alice haar pistool richt op een personage dat op zijn knieën zit. Hij, ‘Berend’, wilde haar ‘op allerlei manieren belazeren’, legt Manouk uit. De motormuizen hebben hem ontvoerd, zodat Alice wraak kan nemen. ‘Wel raken hè?’, zegt een van haar bendeleden, waarna Alice een kogel in Berends knieschijf afvuurt. Haar zeven virtuele motormaatjes, vertelt Manouk, voelen écht ‘als familie’. “Ik weet dat het alleen in game zo is. Maar dit gevoel heb ik nog bij geen enkele ander spel gehad.”

De 18-jarige Manouk rekent in Zevenbeek af met ‘Berend’, met gekerm over de headset als gevolg.

Is het wel gezond voor een 18-jarige als Manouk om vijf uur per dag te doen alsof ze iemand anders is? Universitair hoofddocent Sarah Lynne Bowman, die ­onderzoek doet naar rollenspellen, ziet geen probleem. “Waarom is het wel geaccepteerd om vijf uur in een kroeg te zitten of Netflix te kijken, maar niet om als hobby een rollenspel te spelen?” Bowman signaleert dat we van kleine kinderen accepteren wanneer ze ‘doen alsof’, maar dat de maatschappij het mensen op later leeftijd ontmoedigt of zelfs straft voor het uitbeelden van fictieve personage. Hoogleraar Zagal ziet dat rollenspellen bij volwassenen vooral worden geaccepteerd wanneer ze een helder doel dienen – zoals het maken van een film, toneelstuk, of een militaire oefening – maar dat ze als activiteit op zichzelf snel worden veroordeeld. “In de privésfeer zijn seksuele rollenspellen ook behoorlijk taboe.”

Terwijl rollenspellen volgens Bowman juist een hobby kan zijn ‘waarvan je als mens groeit’ en die volgens haar zelfs ‘therapeutisch effect’ kan hebben. In een gemiddeld videospel als ‘Call of Duty’ leven spelers volgens haar maar “vrij oppervlakkig” mee met het personage dat ze besturen. Maar wie in het echte leven teruggetrokken is, krijgt in Zevenbeek, bij het larpen of met Dungeons & Dragons de kans om een versie van zichzelf uit te beelden die juist uitgesproken is, voor zichzelf opkomt. Stel dat je graag zangeres was geworden, maar veilig koos voor een kantoorbaan. “In een rollenspel kan je dan het personage van de beroemde zangeres spelen. In die sociale rol wordt ineens niet van je verwacht dat je de administratie doet, maar dat je zingt. Dat kan extreem bevrijdend voelen.”

Alice, het alter ego van Manouk, en Manouk in het echt. Beeld
Alice, het alter ego van Manouk, en Manouk in het echt.

Op de vraag of iemand als Manouk zichzelf niet verliest door zich vijf uur per dag als Alice voor te doen, antwoordt Bowman: Wat is het ‘zelf’? Dat je een pabo-student bent? Volgens Bowman zouden veel mensen ‘die zich vooral identificeren met hun beroep’, kunnen leren van de Zevenbekers. Rollenspellen vertonen volgens haar overeenkomsten met dragqueencultuur: mannen die zich verkleden, hun naam en stem veranderen om zich te bevrijden van de sociale normen waardoor ze zich geketend voelen.

In Zevenbeek is geen corona

Hoewel Zevenbeek er niet zo realistisch uitziet als Amersfoort of Leeuwarden, is de maatschappelijke functie die het spel vervult op een bepaalde manier wél echt. In het ecosysteem van Zevenbeek stuwen fantasievolle criminelen zoals Manouk het verhaal van de stad voort, en creëren ze situaties waardoor gedroomde ambulancebroeders zoals Wouter werk hebben. Wouters meest memorabele moment in Zevenbeek was de gijzeling onlangs, waarbij hij met zijn hulpverlenersteam paraat stond, en waar Wouter door een agent werd geëscorteerd om het been van een gewonde gijzelaar te spalken. “Dat was spannend. Als ik was doodgeschoten, dan moest ik anders dan in andere spellen helemaal opnieuw beginnen.” Die agent was op zijn beurt mogelijk een Nederlandse clubbeveiliger of boa die een keer geen coronaboete hoefde uit te delen, maar virtuele Nederlanders uit een levensbedreigende situatie redden.

Wouters avonturen als ambulancebroeder in Zevenbeek

Tegelijkertijd zijn er de spelers die hun sessies uitzenden op streamingplatform Twitch, zoals ANWB’er Bos, naar wiens avonturen een paar honderd trouwe fans kijken. Hij wil zijn kijkers ‘iets rustigs en gezelligs’ bieden, in de enige Nederlandse stad waar niemand anderhalve meter afstand hoeft te houden. “We hebben afgesproken dat er in Zevenbeek geen corona is. Dat hebben we in het echte leven al genoeg.”

Wouter raakte in dat echte leven bevriend met zijn virtuele ambulancebroeders, wiens verjaardagen hij bezoekt en met wie hij zijn hulpverleningspassie kan delen. Waarom is hij niet echt ambulancebroeder geworden, als zijn passie voor hulpverlenen zo groot is? Een lange stilte volgt. “Ik denk niet dat het bij mij past om écht lang op de ambulance te zitten. Mijn werk als technisch tekenaar is prima.”

De volledige namen van Wouter en Manouk zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Met het spel ‘Birthplace’ herstel je het regenwoud, op je telefoon én in het echt

In ‘Birthplace’, een spelletje dat gespeeld kan worden op de smartphone, draait alles om natuurherstel. Met een deel van de opbrengst worden ook in het echt bomen geplant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden