LevenslessenPeter Kuipers Munneke

Weerman Peter Kuipers Munneke: Als kind reisde ik in mijn hoofd al naar Antarctica

Beeld Merlijn Doomernik

Het nieuwe seizoen van zijn podcast ‘De weerman’ is vanaf donderdag te beluisteren. Over avondrood, zomeronweer en meer. NOS-meteoroloog en poolonderzoeker Peter Kuipers Munneke (40) groeide op met weerkaarten en atlassen. ‘Ik hou van de poolgebieden. Geef mij maar min 20.’

1 Hoe bevlogen ook: je hebt een leven naast je werk

“Het eerste wat ik doe als ik ’s ochtends wakker word, is mijn weerapp bekijken. Wat was de minimumtemperatuur vannacht? Die vergelijk ik met mijn voorspelling. Dat is het leuke aan het weermanschap: je wordt meteen afgerekend op je prestaties van de vorige dag. Of ik het goed of fout had, beïnvloedt mijn humeur niet, tenzij ik er echt voor een hele dag flink naast zat.

Maar het komt vrijwel nooit voor dat ik een strakblauwe lucht voorspel en dat het de hele dag regent. Wel zijn er weersituaties die meteorologisch gezien erg op elkaar lijken, maar die voor de dagelijkse praktijk veel verschil maken. Neem een dik pakket bewolking waarin het vocht blijft hangen en een dik pakket bewolking waaruit een beetje motregen valt. Meteorologisch is die scheidslijn dun. Maar voor mensen die hun weekendplannen hadden afgestemd op droog weer, is het een groot verschil. Daar kan ik dan van balen.

Toch is het niet zo dat het weer mij nooit loslaat. Na het achtuurjournaal ben ik niet meer met mijn werk bezig. Ik zit zo’n veertig minuten in de auto naar huis, dan luister ik Radio 2 of Radio 4. In mijn begintijd bij tv stond ik ’s avonds naast mijn vriendin mijn mascara eraf te halen voor de badkamerspiegel. Tegenwoordig doe ik dat in de studio, het voelde toch raar om met een geschminkt gezicht in de trein of auto te zitten.”

2 Een kleine kwinkslag kan een groot verschil maken

“De manier waarop je de boodschap vertelt, is belangrijk. Mensen moeten je geloven, iets van je willen aannemen. Een zekere autoriteit moet er zijn, tegelijk vertel je als weerman een verhaal. Dat laatste is misschien wel een onderschat onderdeel van het vak. Erwin Kroll, de weerman die ik verving, stond bekend om zijn verhalen. Dat mensen nog steeds weten wie hij is, komt echt doordat hij dat zo goed kon.

Met een kleine kwinkslag moet je je weerverhaal verrassender maken. We zijn bij de NOS ook bezig de animatie van onze weerkaarten nieuw leven in te blazen. Vorig jaar interviewde ik Erwin Kroll voor mijn podcast. Hij woont nu in Frankrijk en sprak met zo veel vuur over de animaties en weerkaarten in het Franse bulletin dat ik er enthousiast over werd.”

3 Denk niet aan wat er allemaal mis kan gaan

“Ik heb liever min 20 graden Celsius dan plus 40. Koude gebieden hebben op mij een bijzondere aantrekkingskracht. Ooit woonde ik een jaar in Zweden en naast mijn werk voor de NOS ben ik werkzaam bij de Universiteit Utrecht. Daarvoor doe ik onderzoek naar het klimaat in de poolgebieden. Mijn voorkeur voor die streken heeft te maken met de ongereptheid. Die heb je ook op andere plekken, maar niet zo overtuigend als in het Arctisch gebied. Het natuurschoon daar is zo groots. Bang ben ik daar nooit. Ik ben niet bang aangelegd, tegelijk zoek ik het gevaar ook niet op. Maar nooit denk ik aan wat er allemaal verkeerd kan gaan in die extreme omstandigheden.”

4 Mensen willen verbinden en samenwerken

“Tijdens een expeditie naar Spitsbergen, vijf jaar geleden, zijn we met een schip de hele archipel doorgevaren om allerlei onderzoeken te doen. We waren met een gemengd gezelschap: ganzenkenners, ecologen, oceanografen en gletsjeronderzoekers. Ook verbleef ik periodes op onderzoekstations in Groenland en op Antarctica.

Heel bijzonder is de dynamiek die ontstaat als je langere tijd met een kleine groep afgezonderd leeft. Dat is een soort snelkookpan voor vriendschap en vertrouwen, echt gaaf om mee te maken. We waren met gelijkgestemden, dat helpt, los daarvan merkte ik dat iedereen wilde samenwerken. We hadden ieder ons eigen project maar een leuke eigenschap van onderzoekers is nu eenmaal die bijna kinderlijke nieuwsgierigheid naar de wereld om hen heen. Het was ontzettend leerzaam. Zo heb ik voor het experiment van iemand anders uren met een pipetje vliegjes en wormpjes opgezogen en in potjes gestopt.”

Beeld Merlijn Doomernik

5 We moeten onze kusten beter beschermen

“Zelf doe ik onderzoek naar het smelten van de poolkappen. De situatie voor de langere termijn is zorgwekkend. Het is niet zo dat Nederland over twee jaar onder water staat, wel smelt er zo veel ijs dat het in de komende eeuw of twee eeuwen een flinke zeespiegelstijging kan opleveren, van één of meer meter. Elk jaar betalen we waterschapsbelasting, van dat geld worden onder meer gemalen, afwateringskanalen en sluizen bekostigd. Stijgt de zeespiegel, dan zullen deze kosten exploderen. Het hoeft dus niet te betekenen dat we het westen van Nederland moeten opgeven, maar maatregelen die nodig zijn om onder meer onze kusten te beschermen, worden steeds duurder. Ik tweet weleens over dit soort onderwerpen, ja. Of je nu klimaatonderzoeker bent of wie dan ook, er is altijd tegengas. Dat is nu eenmaal zo. Ik laat dat van mij afglijden.” 

6 Ook stom toeval en geluk bepalen je toekomst

“Ik ben opgegroeid in Zuidlaren, een dorp in de kop van Drenthe. Ons gezin was fijn en harmonieus, met lieve ouders en een lief zusje. Mijn vader werkte bij de gemeentelijke kredietbank, mijn moeder in de geestelijke gezondheidszorg. Op vakantie gingen we met de vouwwagen, kamperen in België of Frankrijk – nooit overdreven ver weg, wel meestal naar het buitenland.

Ik ben de eerste generatie universiteitsstudent in onze familie, dat voelde als iets speciaals. Ik had niet zozeer een fascinatie voor het weer maar voor de wereld om me heen, in aardrijkskundige zin. Altijd bezig met de atlas, reizen, de hoofdsteden kennen. En proberen een voorstelling te maken hoe landen er in het echt uit zagen. Ik had fantasiebeelden van eindeloze woestijnen en ijsberen in de Noordelijke IJszee.

Nu pak je Google Streetview erbij, toen was de atlas een bron van verbeelding. Op de typemachine van mijn ouders tikte ik allerlei zelfverzonnen reisschema’s en reislogboekjes. Naast de typemachine lag de opengeslagen atlas, zo keek ik hoe ik van Zuidlaren in Madrid kwam. Het waren allemaal potentiële wereldreizen. Ook was ik in mijn hoofd al vaak op Antarctica geweest. Toen ik daar jaren later als onderzoeker voor het eerst écht kwam, overtrof het al mijn verwachtingen: zo bijzonder.

Dat ik weerman ben geworden zie ik ook als een speling van het lot. Want met mij waren er natuurlijk velen die vroeger als kind al weerkaarten bekeken, eindeloos atlassen lazen en dagelijks omhoog keken naar de wolken. Bij toeval zag ik de vacature voor weerman, in de vorm van een YouTube-filmpje. Leuk gedaan, dacht ik. Verder niet bij stilgestaan. Tot ik een dag voor de deadline bedacht dat ik natuurlijk zelf kon solliciteren. Ik deed de screentest, een aantal minuten vooraf had ik de weerkaart en weerfoto gekregen waarbij ik een verhaal moest improviseren. Dat ging kennelijk goed.”

7 Treed buiten de gebaande paden en word verrast

“Tegenwoordig kampeer ik met mijn eigen gezin. Voor onze kinderen, twee jongens van negen en zeven, staat zomervakantie gelijk aan slapen in de tent. Dit jaar gebeurt dat in Nederland. Maar we hebben al vele wandelingen gemaakt in deze coronatijd. Hoorde ik op het nieuws dat het zo druk was in de bossen, liepen wij op boerenpaadjes tussen weilanden waar het doodstil was. Nemen we verrekijkers mee, zoeken we kevers, kijken we naar stapelwolken en ontdekken we figuren erin, plukken we bloemen en zoeken thuis op hoe die heten.”

8 Iets simpel uitleggen? Dan moet je het goed snappen

“Ik wilde graag meer vertellen over de achtergrond van het weer, zo is de podcast ‘De weerman’ ontstaan. Het is ontzettend leuk, ook omdat ik gedwongen word dingen nog eens extra uit te zoeken.

Hoe eenvoudiger je iets wilt uitleggen, hoe beter je het moet begrijpen, is mijn adagium. Want waar komt ons weer vandaan? Aan een meteoroloog kun je geen fundamentelere vraag stellen. Het antwoord daarop is moeilijk. Dan kom je via luchtstromen, warme en koude gebieden en het feit dat de aarde een bol is, uiteindelijk terecht bij de zon – met tussendoor steeds die waaromvraag.

Ter voorbereiding van elke uitzending ben ik veel aan het lezen en cijfertjes aan het uitpluizen. Dan kom je er ineens achter dat in Nederland in de zomer en herfst doorgaans eenzelfde hoeveelheid neerslag valt. Dat zijn interessante ontdekkingen. In de nieuwe serie gaat het meer om de lente en zomer. Krijgen we weer een hete zomer? Het spijt me, daarover valt nog niks zinnigs te zeggen.”

Beeld Merlijn Doomernik

9 Onze planeet kan heel goed zonder ons

“In het klimaatdebat wordt veel gesproken over ‘de wereld redden’. Ik denk daarbij vooral aan ‘de mensheid redden’ en de ontwrichting van de samenleving. De natuur is zo sterk en zit zo vernuftig in elkaar, die herstelt zichzelf altijd. Er komt altijd weer leven tevoorschijn. Verdwijnt er een gletsjer, dan komt er een berkenbos voor terug.

Als ik op de Utrechtse Heuvelrug wandel probeer ik voor te stellen hoe het daar ooit was. Dan denk ik alle bomen weg en zie ik een beetje toendra-achtig landschap met een gletsjer die daar eindigt. Zo was het daar nog maar tienduizend jaar geleden. Dat is een stip in de tijd. Als het helemaal mislukt met de klimaatafspraken zal er uiteindelijk weer een mooie, nieuwe wereld voor in de plaats komen. We leven op een planeet die heel goed zonder ons kan. Maar zolang wij hier rondlopen, moeten we die koesteren.” 

Peter Kuipers Munneke (Groningen, 1980) groeide op in Drenthe. Hij volgde het gymnasium, studeerde natuurkunde in Groningen en promoveerde bij het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Utrecht (IMAU). Zijn werkweek verdeelt hij tegenwoordig tussen twee banen: klimaatonderzoeker bij het IMAU (specialisme poolgebieden) en weerman bij de NOS voor NPO Radio 1 en het NOS Journaal (sinds 2013). Samen met pianist Ralph van Raat gaf hij in 2019 een serie theatermuziekcolleges over de poolgebieden, in 2021 volgt een nieuwe reeks. Op 28 mei begint een tweede seizoen van zijn podcast ‘De weerman’ (te vinden op de NPO Radio1-website en app en alle andere podcast-apps). Kuipers Munneke woont met zijn vriendin en hun twee kinderen in de provincie Utrecht.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden