ColumnNaema Tahir

We negeren nog steeds wat veel vrouwen willen: vrijheid én gebondenheid

Vrijheid, dat was het thema van Internationale Vrouwendag, die zondag wereldwijd werd gevierd. Vele vrouwen, en mannen trouwens ook, leven nog altijd in onvrijheid, onder dwang. We moeten mensen steunen om zich te bevrijden van dwang.

Soraya bevrijdde zich van dwang. In het artikel ‘Vrijheid? Niet in een dwanghuwelijk’ (Trouw, 7 maart) doet ze haar verhaal. Een verhaal dat ik met stijgende verontrusting las.

Op haar 23ste verbrak Soraya, een Hindoestaans-­Surinaamse, alle contact met haar familie. Die wilde ­Soraya aan een goede man uithuwelijken en begon haar, rond haar zeventiende, aan mannen uit de gemeenschap voor te stellen. Maar Soraya wilde nog niet trouwen. Ze wilde haar partner bovendien zelf kiezen. Ze kreeg stiekem verkering met een Antilliaan. Toen haar familie erachter kwam, sprak die er schande van. Soraya vreesde voor haar leven en moest onderduiken. Haar breuk duurt intussen twee decennia.

Wat me verontrust, is hoeveel Soraya heeft moeten opgeven voor haar vrijheid. Ze is nu 45 jaar oud en ­alleen; haar relatie met de Antilliaan liep meteen stuk. Ze is nog steeds bang voor haar familie. Ze durft zelfs niet in de krant met haar echte naam, laat staan met haar foto.

Ja, vrijheid kost natuurlijk wat, maar het heeft Soraya wel erg veel gekost: een eeuwige breuk met de ­familie. Wat mij verontrust, is dat in het interview hier zo nonchalant mee wordt omgegaan: Soraya heeft door deze breuk, deze exit haar vrijheid. Punt. Hoera. Het lukt maar weinig vrouwen om deze stap naar vrijheid te zetten. Punt. Die leven onder dwang.

Hier worden vrouwen twee smaken aangereikt. Vrijheid als je totaal losbreekt. Of misère als je bij je familie blijft. Deze binaire keuze is verontrustend, want er is echt wel een derde weg.

In de wetenschap wordt hier allang kritiek op geleverd. Zo schrijft de Britse wetenschapper Fauzia Shariff dat er zonder veel inzicht in groepsculturen maar vanuit wordt gegaan dat deze vrouwen beter af zijn met een exit.

De exit gaat ervan uit dat je gewoon maar moet losbreken, dan komt alles goed, want je hebt vrijheid. De exit gaat ervan uit dat er geen leven mogelijk is met je familie. Die is natuurlijk barbaars, want die gunt je geen vrijheid.

De exit gaat ervan uit dat je als vrouw onafhankelijk bent van je familie en je familie jou net zo min nodig heeft. De banden zijn losjes en niet van groot belang. Wat je ook doet, zolang je doet wat jij het liefst doet en zolang je maar gelukkig bent, is het goed.

Maar zo is het voor veel mensen niet. Als er dwang is, kun je losbreken en alles achter je loslaten en alleen als atoompje door het leven gaan. Liever spreekt Shariff van een derde weg. Dat is de weg die de gebondenheid aan de groep tracht te combineren met de individuele vrijheid. 

De vraag is dan hoe je je vrijheid kunt maximaliseren, terwijl je in je groep blijft, hoe kun je vrijheid bespreekbaar en onderhandelbaar maken, terwijl je gebonden blijft aan je achtergrond? Dat is wat veel vrouwen willen, waar we maar steeds geen aandacht voor kunnen opbrengen.

Naema Tahir is jurist en schrijver. Voor Trouw schrijft ze om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden