ColumnBert Keizer

Wat vinden we van de coronamaatregelen? Vraag het niet aan een filosoof

null Beeld
Beeld

In een levendig gesprek met collega B. kwam corona aan de orde. Ik verkeer in de best gevaccineerde kringen, dus geen zorgen over haar vinnige betoogtrant en het afwezige mondkapje. “Het vaccinatieplan is krankzinnig. Ze hadden net zo goed een troep chimpansees namen uit een bak kunnen laten trekken, wat als voordeel zou hebben dat je niet kwaad kunt worden op die arme apen.”

Voorbeeld: meneer Jansen is negentig. Zijn zoon van zestig lijdt aan longemfyseem. Meneer wilde zijn vaccin afstaan aan zijn zoon. Geen kans natuurlijk. “Rond dat verrekte virus hangt een uitzinnig verbod om zelf na te denken. Als je dit zou uitleggen bij een teststraat dan denk je toch niet dat iemand daar zou zeggen: u hebt eigenlijk gelijk, gaan we doen.”

Zo zie je goedwillende mensen op basis van een protocol aantoonbaar domme dingen doen, niet in een duister verleden vol onmondige sukkels, maar in Nederland in 2021, onder doorgaans goed tot uitstekend opgeleide burgers. “Straks bij de volgende golf, als de negentigers hun kinderen van zestig moeten begraven zal blijken hoe verschrikkelijk stom we nu bezig zijn.”

Ik moest aan haar tirade denken toen ik een verzuchting las van Menno Lievers in NRC. Hij is universitair docent theoretische filosofie aan de Universiteit Utrecht. Lievers ergert zich aan een aantal eigentijdse filosofen die zich uitspraken veroorloven over het coronagebeuren. Ad Verbrugge, Marli Huijer, René ten Bos, Heleen Dupuis, zijn de namen die hij noemt.

Wat is filosofie eigenlijk?

Wat Lievers stoort is dat deze denkers menen iets te kunnen zien dat anderen niet in de gaten hebben. En zij menen dat omdat ze filosofie hebben gestudeerd. We struikelen hier meteen over de lastigste vraag in deze context: wat is filosofie eigenlijk, dat het deze mensen in staat stelt om op een diepgravende wijze een blik te werpen op dit woelige tijds­gewricht?

Lievers zegt dat filosofie vooral in staat is om te zeggen wat het níet is. Ik sluit mij daar graag bij aan, maar we blijven dan wel zitten met deze denkers en hun uitspraken.

Kan het zijn dat ze menen zoiets als wijsheid in pacht te hebben? Dat ze willen laten zien dat filosofie heus wel ergens goed voor is? Want de afbraak van de humaniora moet toch een keer gestopt worden en dit is misschien een mooi moment om à la Socrates het marktplein op te gaan om daar je medeburgers eens flink door mekaar te schudden, alles geestelijk bedoeld natuurlijk.

De uitspraken van de betrokkenen stemmen niet hoopvol. Denk nou niet dat de filosofen veel dieper graven dan collega B. hierboven. Zij heeft vanaf de eerste dag voor coronapatiënten gezorgd en zelf een niet erg probleemloos verlopen corona-infectie achter de rug. Ze weet waar het over gaat, in zekere zin, met de nadruk op ‘in zekere zin’.

Collega B. komt met beleidssuggesties op grond van wat ze meemaakte. Dat doen de horecawerkers, de festivaldirecteuren, de cabaretiers, etc. etc. ook. Die willen aan de slag omdat ze failliet dreigen te gaan.

Lege handen

Je vraagt je af op basis waarvan filosofen beleidssuggesties doen. Niet omdat ze failliet dreigen te gaan. Niet omdat ze meer van virologie, epidemiologie, politicologie, sociologie, vaccinatielogistiek of psychologie afweten dan de verschillende beoefenaars van deze disciplines. Het lijkt mij nog minder het geval dat ze als enigen, boven al deze vakgebieden uit torenend, een goed overzicht hebben van wat zich op dat moment afspeelt in onze gemeenschap.

Ik denk dat filosofie hier met betrekkelijk lege handen staat. Een filosoof naar mijn hart zal zich tijdens de persconferenties afvragen: Hoe werkt gebarentaal? Hebben ze daar woorden? Leestekens? Hoe komt het eigenlijk dat gebarentaal niet hetzelfde is over de hele wereld? Want als iets eenduidig is op de hele aarde dan zijn dat gebaren. O ja? Wel­eens in Noord-Afrika weggelopen omdat iemand daar ons gebaar maakte van ‘ga nu maar weg’ terwijl datzelfde gebaar in Noord Afrika betekent: ‘kom hier naartoe’. Zouden er dialecten zijn in gebarentaal? ­Accenten? Kan het ook éénhandig? Zijn de gezichtsuitdrukkingen toegift of essentieel? Wat zegt dit allemaal over onze woordige taal?

Boeiend allemaal, maar aan zo’n type heb je echt helemaal niks als je een oordeel wilt hebben over de afgekondigde maatregelen.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum Euthanasie. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden