null

MooiOliepers

Wat te doen met al die walnoten? Dit oliepersje van eigen bodem weet er wel raad mee

Beeld Colourbox

Over de Piteba oliepers is lang nagedacht, en dat zie je. Een staaltje bijzonder design van eigen bodem.

Andrea Bosman

Onder de volle notenboom in de tuin van vrienden, pratend over moestuinen en de steeds dringender noodzaak van zelfvoorzienendheid in tijden van crisis, komt het gesprek op een notenoliepersje dat zo prachtig is. En een Nederlands ontwerp bovendien.

Het klopt. Je ziet ’m en je wilt ’m hebben. En er een huis met notenboom bij kopen als het kon. De Piteba oliepers. Met zijn aanstekelijke rode kleur, stevige moeren en bouten en zichtbare lasnaden. Gemaakt van staal. Functioneel en strak maar aaibaar, met een knipoog naar het verleden. Kennelijk onverwoestbaar, want sinds 2005 zijn er al 50.000 gemaakt en er is slechts een enkele retour gekomen zegt Edwin Blaak (63), de ­bedenker, ontwerper én maker van de oliepers. Je kunt er walnoten in persen, maar ook zonnebloempitten, sesamzaad, pinda’s, moringa, koolzaad, jatropha, lijnzaad, amandelen, castorbonen, kokosnoot, saffloer, ­sojabonen, mosterdzaad. De zaden moeten in ieder geval 25 procent olie bevatten.

Via een trechter zie je de noten of zaden in de buis met vijzel stromen. Die buis wordt verwarmd met een vlammetje zodat er meer olie uitkomt – al heet die olie dan nog steeds koudgeperst. Via een spleet in de buis loopt de olie er onder uit, de zaad- of ­notenpulp draait aan het eind de buis uit.

Gemaakt worden ze in Scheemda, Groningen. Door Blaak zelf, met een medewerkster. Ook zijn vrouw werkt mee. Hij last en ‘zet’ de onderdelen – zetten betekent in de vorm buigen. Het poedercoaten om de rode kleur te verkrijgen gebeurt elders in Groningen, en ook de vijzel wordt elders in de provincie gemaakt.

Vader en zoon

Blaak lanceerde zijn pers in 2005, nadat hij vijf jaar bezig was geweest met het ontwikkelen ervan. Het idee was eigenlijk een persje te maken dat naar minder ontwikkelde landen geëxporteerd kon worden, omdat het zelf produceren van olie uit zaden en noten mensen daar een aardig inkomen zou kunnen opleveren. De vader van Blaak werkte veel in de tropen en samen hadden ze dit idee ontwikkeld.

Maar die export is door allerlei bureau-­cratische hindernissen niet van de grond ­gekomen. Dat steekt nog wel. Afnemers vindt de Piteba nu vooral in Europa, met name in Duitsland, Spanje en Frankrijk, maar ook in de VS en Japan.

Blaak keek voor zijn ontwerp naar het verleden. In Noord-Nederland en Duitsland zijn persen voor koolzaad ontwikkeld, maar die konden ook echt alleen koolzaad persen.Hij wilde een breder inzetbare pers, liefst voor alle noten en zaden met dat benodigde oliepercentage en dus heeft hij steeds ­opnieuw aanpassingen gedaan totdat het lukte. Aan de vijzel vooral, de dop, hoe je traploos de druk kunt regelen. Steeds weer opnieuw beginnen, met een prototype van karton. Hier een halve centimeter eraf, daar een stukje erbij.

En móói moest-ie ook zijn. Vandaar dat rood – dat hadden ze in Afrika leuk gevonden. Vandaar de transparante trechter – leuk toch om te zien hoe de zaden en noten de buis in stromen?

Bijzonder: de Piteba werkt beter dan ­industriële oliepersen. Dat wil zeggen meer opbrengst per noot of zaad. Ter indicatie: uit een kilo gepelde walnoten kun je met de ­Piteba ruim een halve liter olie halen.

Neem de tijd

Hoe Blaak tot dit gave, eenvoudige ontwerp kwam zonder een opleiding als ontwerper is hem door ontwerpers met een opleiding ­vaker gevraagd. Zijn antwoord: door de tijd te nemen. Hij wilde in één keer het ultieme, definitieve ontwerp afleveren, dat geen ­grote aanpassingen meer nodig heeft.

En dat is gelukt, want wie in 2007 een pers kocht kan nog steeds voor ­alles passende onderdelen krijgen. Dat vindt Blaak een belangrijk kenmerk van duurzaam ontwerp.

Voor Blaak zijn het juist de eisen en de beperkingen die je jezelf oplegt – zo moesten alle onderdelen lokaal beschikbaar zijn – die zorgen dat je tot een goed ontwerp komt.

De oliepers kost € 112,30. Piteba heeft ook een snelle notenkraker ontwikkeld, die kost € 62,10. Zie piteba.com

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden