null Beeld illustraties Ilse van Kraaij
Beeld illustraties Ilse van Kraaij

Moderne ManierenBeatrijs Ritsema

Wat als we opa of oma over 500 jaar tentoonstellen in het archeologisch museum?

Etiquette-specialist Beatrijs Ritsema beantwoordt elke week prangende vragen over hoe het hoort, of juist niet.

Beste Beatrijs,

We begraven onze doden in het heden en verleden met zorg en eerbied. Daarmee geven we uiting van liefde en respect voor de overledene. Is het dan wel juist dat we in Egypte de graven openbreken en dat de vondsten verdeeld worden over de musea? Ook in Nederland vinden regelmatige archeologische opgravingen plaats waarbij graven, overigens zeer zorgvuldig, worden ontheiligd. Wat zouden wij ervan vinden dat opa of oma over 500 jaar in hun oude kleding worden tentoongesteld in het archeologisch museum van de nieuwe stad Norden aan de kust van de sterk uitgedijde Noordzee? Kortom, wat zegt de etiquette hierover?

Respect voor de doden

Beste Respect voor de doden,

Hoe ouder bepaalde vindplaatsen met menselijke resten, hoe minder scrupules er bestaan voor opgraven en musealisering. U noemt het voorbeeld van graven openbreken in Egypte, maar er is tegenwoordig geen sprake meer van verdeling van de opgegraven mummies en schatten over musea in de rest van de wereld. Wat in een bepaald land wordt opgegraven blijft in dat land. Er is zelfs een groeiende beweging om archeologische vondsten en kunstvoorwerpen die in vorige koloniale eeuwen verscheept zijn naar Europese musea terug te brengen naar het land van herkomst. In Europa zelf worden ook vondsten gedaan uit prehistorische tijden. Neem bijvoorbeeld de jager die de naam Ötzi kreeg die in een gletsjer werd gevonden of het veenmeisje in Drenthe, dat ook ergens in een vitrine ligt nadat er onderzoek op gedaan is.

Ik zie geen principieel verschil tussen het opgraven van dinosaurusbotten of het opgraven van mummies of toevallig geconserveerde menselijke resten, zoals van inwoners in Pompei. Van 99,999 procent van de doden blijft toch niets over, en al helemaal niet in geval van crematie. Maar de afstand in tijd tussen een gevonden of tentoongestelde dode en de levenden is een belangrijke factor. Zo vond ik persoonlijk die in 2010 rondreizende tentoonstelling ‘Body Worlds’ van zogeheten ‘geplastineerde lichamen’ van recent overledenen tamelijk smakeloos (ik heb die dan ook niet bezocht), ook al hadden betrokkenen er zelf toestemming voor gegeven en ook al had de tentoonstelling geen sensationele, maar informatieve oogmerken. Zo’n mentale drempel ervaar ik niet met overblijfselen van mensen die lang geleden zijn overleden. Ik heb dan ook geen probleem met het idee dat er over 500 jaar iemand van nu, gekleed in spijkerbroek, telefoontje in de hand geklemd, in een museum (toch ook een soort heiligdom) te bewonderen zal zijn.

Stuur uw eigen vragen over de omgang met buren, collega’s, familie, vrienden en kinderen naar beste@beatrijs.com. Archief: www.beatrijs.com.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden