Robin: ‘Zonder telefoon zou ik me te pletter vervelen’. Beeld Vivian Keulards
Robin: ‘Zonder telefoon zou ik me te pletter vervelen’.Beeld Vivian Keulards

Schermmens

Wachten zonder telefoon, wat doe je dan? Deze jongeren durfden het aan

Met een truc haalde fotograaf Vivian Keulards jongeren voor de camera om iets te doen wat gewoonlijk ondenkbaar voor ze is: een paar minuten wachten zonder smartphone bij de hand.

Vivian Keulards

Die vervloekte brug stond weer open, slechts 100 meter van huis. Vanuit mijn auto zag ik een jongetje, zo’n tien jaar oud, met één hand om de verkeerspaal heen zwiepen. Hij mompelde wat, staarde naar de blauwe hemel en sprong in grote passen naar de reling. Daar keek hij waarschijnlijk naar het klotsende water van het voorbijvarende schip. Mijn ergernis smolt weg. Maar ik realiseerde me ook dat het dartelen van dit jongetje binnenkort vervangen zou worden door zijn eerste mobiele ­telefoon. Dan bestaan deze vijf minuten wachttijd waarschijnlijk uit TikTok, Snapchat en YouTube. Zo kwam ik op het idee.

We staan nog maar zelden uit, wachten gaat gepaard met de telefoon, al is het maar een paar minuten in de kassarij, de wachtruimte, de bushalte.

Maar mijn ideeën ­komen vooral als ik geen afleiding heb en mijn gedachten de vrije loop laat onder de douche, tijdens het wandelen of vlak voordat ik in slaap val. In de neurologie noemen ze dit ook wel het default mode network, oftewel de modus van mijmeren. In deze rusttoestand wordt een netwerk van hersengebieden actief waardoor je in een dwaalmodus komt, waarbij je hersenen alles verwerken, opslaan en verbanden leggen. Juist in deze status krijg je een idee, oplossing of ingeving. Best nuttig dus om helemaal niets te doen.

Wegzinken in hun eigen wereld

Hoe is dit bij jongeren? Kunnen zij zich überhaupt een wereld voorstellen zonder online vermaak en contact? Wat als ik een situatie creëer waarbij ik zoveel ­mogelijk afleiding (lees: hun telefoon) weghaal? Wat ­gebeurt er dan?

Een aantal jongeren durfde het aan. Ze wisten alleen dat ze meededen aan een project met video en fotografie. Ze namen plaats op een krukje voor mijn camera. De telefoon nam ik af met een smoes: die geeft storing in de geluidsopnames. Dan zei ik: “Ik haal nog een extra lampje, ik kom zo terug, blijf vooral zitten, want alles staat perfect afgesteld”. Ik bleef zo’n acht tot tien minuten weg. Ondertussen draaide (stiekem) de ­videocamera op mijn fototoestel.

Het resultaat? Amusant, herkenbaar en soms een ­beetje ongemakkelijk voor ons kijkers. Je ziet ze weg­zinken in hun eigen wereld. Af en toe worden ze zich ­bewust van de camera en oefenen ze hun mimiek.

De tekst gaat verder na de video

Beth (17), Oegstgeest, Gymnasium 4

“Stilzitten vind ik vrij lastig, ik ben druk en verveel me snel. Ik ben graag met anderen. Mijn ­telefoon gebruik ik vooral sociaal, om af te spreken of om het ergens over te hebben, voornamelijk via Snapchat. Ik wissel eerder mijn snapnaam dan mijn telefoonnummer uit met mensen. Op Snap accepteer ik ook onbekenden, dan wacht ik eerst af hoe iemand ‘hoi’ zegt. Als ­iemand gelijk wil weten hoe ik ­eruitzie, dan verwijder ik die meteen weer. Zonder die apps zou ik me buitengesloten voelen, ik mis dan toch veel. Dat ­gevoel heb ik al als ik aan mijn datalimiet zit, zoals gisteren. Toen kon ik geen verslag doen van mijn hockeywedstrijd.

Beth: 'Door internet en social media is onze generatie preutser geworden'. Beeld Vivian Keulards
Beth: 'Door internet en social media is onze generatie preutser geworden'.Beeld Vivian Keulards

Ruzies beginnen vaak via de telefoon, maar ik los ze in het echt op. Een appje kan nog wel eens verkeerd worden opgevat. Als ik een online boze reactie even laat liggen, krijg ik al snel het bericht: waarom negeer je me? En als ik wel gelijk reageer, is het vaak: kun je dat niet in het echt met me bespreken?

Door internet en social media is onze generatie preutser geworden. Wij douchen niet eens meer na het hockeyen, terwijl mijn moeder vroeger topless over het strand liep. Daar zou ik in principe geen probleem mee hebben, maar ­iedereen kan me vastleggen en op het internet slingeren, ­zonder dat ik het in de gaten heb. Ik heb er geen zin in dat zulke beelden rondgaan door Oegstgeest.”

Paspoort

Gemiddelde dagelijkse schermtijd: 5 uur
Meest gebruikte app: Snapchat

null Beeld

Finn (17), Zwolle, werkt, begint volgend jaar met mbo social work

“Ik denk vooral aan muziek als ik niets te doen heb. Dan drum ik met mijn vingers of beatbox ik op het ritme van de muziek. Deze keer dacht ik aan het nummer Lollipop van Mika, dat stond op mijn kleine vierkante oranje iPod toen ik een jaar of zes was. Ik hoorde het en voor het eerst bleef een nummer in mijn kop hangen. Vooral het pianostuk vind ik leuk, dat wil ik zelf wel kunnen spelen.

Zonder telefoon zou ik meer sporten en met muziek bezig zijn. Ik kan me zeker een leven voorstellen zonder telefoon, ik doe vaak genoeg zonder. Als ik met vrienden ben, zitten we ­helemaal niet op onze telefoon. Ik ben extravert, dus ik kan ook prima communiceren zonder alle apps. Mijn ex maakte het online uit, dat vond ik zo disrespectvol, dat zou ik nooit doen.

Finn: ‘Ik ben extravert, ik kan prima zonder apps’. Beeld Vivian Keulards
Finn: ‘Ik ben extravert, ik kan prima zonder apps’.Beeld Vivian Keulards

Vroeger moest ik mijn telefoon en laptop voor het slapen inleveren bij mijn ouders, die gingen achter slot en grendel. Maar ik ontdekte een andere sleutel die ook op de kast paste. Ik sloop stiekem naar beneden en zat tot drie uur ’s nacht alsnog op mijn telefoon. Nu hebben we alleen nog de regel: geen telefoon tijdens het avondeten.

Bij verveling heb ik de ­neiging om naar mijn telefoon te grijpen. Ik zou vooral WhatsApp missen als ik geen smartphone had. En ik zou mijn vriendin niet hebben ontmoet op Yubo.”

Paspoort

Gemiddelde dagelijkse schermtijd: 4-5 uur
Meest gebruikte app: WhatsApp

null Beeld
Beeld

De tekst gaat verder na de video

Robin (15), Noordwijk, vwo 3

“Jeetje, ik denk dat ik zeker een kwartier heb gewacht. Ik dacht: ze laat me hier achter, neemt mijn telefoon mee, misschien kidnapt ze wel mijn moeder.

Vroeger speelde ik in dit plantsoen, mijn hamsters liggen er nog begraven, maar ik zie het grafje niet meer. Ik moest denken aan hoe ik hier als 7-jarige uit de boom viel en aan mijn jurkje aan een tak bleef hangen.

Ouders zeggen altijd: vroeger was alles beter, toen speelden we nog buiten. Onzin, ik kan me nu makkelijk binnen vermaken met mijn telefoon, zónder mensen. Natuurlijk kan ik me voorstellen hoe het is zonder telefoon, maar daar wordt mijn ­leven echt niet beter van. Ik zou me te pletter vervelen. Ik zou hooguit meer slapen, misschien wat voetballen op het pleintje.

Mijn ouders maken de huis­regels voor mij, maar houden zich er zelf niet aan. Dat is best zielig, toch? Dan houd ik me er dus ook niet aan.

Als ik fysiek met vrienden afspreek, kletsen we vooral, maar soms zitten we ook zwijgend naast elkaar op onze telefoons. Dat is ook gezellig, want we zijn dan toch samen. Maar ik heb voornamelijk online-vrienden met wie ik tijd doorbreng, vooral via Snapchat. Heb ik ruzie of vind ik mensen irritant, dan verwijder ik ze gewoon. Ongevraagde dickpics krijg ik ook regelmatig; twee of drie per week. Vind ik niet shockerend meer, ook die mensen verwijder ik.”

Paspoort

Gemiddelde dagelijkse schermtijd: 8 uur
Meest gebruikte app: Snapchat

null Beeld
Beeld

Hugo (16), Warmenhuizen, havo 5

“Dit is vast het experiment, dacht ik al. Ik bekeek de camera, maar zag geen lampje branden. Ondertussen hoorde ik de vogels fluiten en dacht ik aan mijn ­examen economie.

Huisregels hebben we niet echt thuis. Niet meer dan twee uur per dag is weleens gezegd, maar het werd niet nageleefd. Als ik mijn schoolwerk maar goed deed. Online speel ik met vrienden Fifa of Rocket ­League. Vooral in coronatijd was online gamen handig, dan had ik toch sociaal contact. Bovendien wonen mijn vrienden in Alkmaar en Den Helder, dat is ver fietsen. De telefoon maakt mijn leven echt makkelijker. Bij fysiek contact heb ik dezelfde gesprekken als online, ook als ik ruzie heb. Even een flinke discussie en dan is het over. Daar zijn jongens makkelijker in dan meisjes.

Hugo: ‘Huisregels hebben we niet. Als m’n school maar goed gaat’. Beeld Vivian Keulards
Hugo: ‘Huisregels hebben we niet. Als m’n school maar goed gaat’.Beeld Vivian Keulards

Een paar uur zonder telefoon red ik wel, maar een leven zonder kan ik me niet voorstellen. Dat je alleen de mensen uit de straat of vrienden van school kent. Om met vrienden te praten, gebruik ik vooral Whats-App. Verder bekijk ik YouTube veel: gamevideo’s, kookfilmpjes en astronomie, zoals die zwarte gaten van laatst. En ik zit graag op Insta. Die app zou ik het meeste missen. Daar zie je wat iedereen doet. Snapchat gebruik ik minder en ik doe al helemaal niet aan streaks (berichtenketens). Ben je ziek of heb je een rotdag, moet je een foto maken en doorsturen. Daar heb ik dus echt geen zin in.”

Paspoort

Gemiddelde dagelijkse schermtijd: 7 uur
Meest gebruikte app: TikTok

null Beeld
Beeld

Lees ook:

Verdwaald in onze telefoon zijn we het mijmeren, stilstaan en nietsdoen verleerd

Altijd bereikbaar zijn leek nog geen generatie terug een gruwel, nu is het realiteit. Wat er sneuvelt in het gevecht om onze aandacht: het vermogen om stil te staan bij onszelf en onze omgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden