Silvio Fontaine en Ingrid van Katwijk voor het door hem gebouwde LEGO-model van Paradiso.

Reportage LEGO

Waarom volwassenen nog altijd met LEGO bouwen

Silvio Fontaine en Ingrid van Katwijk voor het door hem gebouwde LEGO-model van Paradiso. Beeld Martijn Gijsbertsen

Het bekendste exportproduct van Denemarken is de kinderkamer ontgroeid. Veel volwassenen kunnen geen afscheid nemen van LEGO. Sommigen maken er hun beroep van. “Het taboe is er wel vanaf, mensen vinden het best cool.”

Er komt een tijd in ieder kinderleven dat de LEGO-steentjes worden opgeborgen. Omdat de puberteit is aangebroken en het serieuze leven begint. Maar voor sommigen is het slechts een onderbreking van het bouwen, een periode die ze onderling omschrijven als ‘the dark ages’. Deze duistere periode duurt bij de een langer dan de ander. “Vaak worden de LEGO-stenen weer van zolder gehaald als we zelf kinderen krijgen”, zegt Silvio Fontaine (1964). Zo ging het bij hem in ieder geval. Spelen met de kinderen wordt dan al snel een excuus voor een serieuze hobby – en gaat in alle hevigheid door als de kinderen zelf de dark ages ingaan.

Interieur van Paradiso. Beeld Martijn Gijsbertsen

In Silvio’s huiskamer staat een goed gelijkend model op de eettafel van poptempel Paradiso, ruim een halve meter in hoogte en breedte. Silvio bouwde niet alleen de buitenkant. De muren kunnen opengevouwen worden en dan wordt het minutieus nagebouwde interieur zichtbaar: de galerijen, de bar, het kleine balkonnetje recht tegenover het podium. “Hier zitten zo’n 20.000 steentjes in”, schat hij.

Een klusje voor echte Afols

Het kan nog veel groter, in het Amsterdamse Centraal Station gingen er zeker 40.000. En zelfs het Rijksmuseum heeft hij nagebouwd, maar niet alleen. Dat huzarenstukje klaarde hij met een aantal bevriende bouwers, of liever Afols: Adult fans of LEGO. Deze volwassen LEGO-enthousiastelingen kent hij van Vereniging De Bouwsteen, met 800 leden een van de grootste Afol-clubs ter wereld – want er wordt gebouwd van Australië tot Alaska. De Bouwsteen organiseert ieder jaar minstens drie clubdagen, waar honderden bouwers uit binnen- en buitenland hun creaties laten zien aan duizenden bezoekers. Sommige leden houden zich, zoals Silvio, bezig met architectuur. Anderen zijn gespecialiseerd in treinen of vrachtwagens en dan zijn er die juist een fantasiewereld creëren. Zo’n model noemen ze een ‘MOC’: My Own Creation. Want daarin onderscheiden ze zich van de mensen die een doos kopen in de winkel en de auto of het kasteel volgens de bouwtekening in elkaar zetten. De echte Afol ontwerpt zelf.

Rijksmuseum van LEGO Beeld silvio fontaine

Silvio, die bestuurslid is van De Bouwsteen, reist zelf jaarlijks meer dan tien evenementen af in heel Europa om zijn bouwwerken te laten zien. Het vervoer is een hele onderneming: in zijn gang staan enkele stevige houten kisten, die lijken op de kratten waarin musea kunstwerken vervoeren. “De gebouwen ontwerp ik zo dat ze in delen uit elkaar kunnen die precies in zo’n kist passen”, zegt Silvio. Groot voordeel is natuurlijk wel dat bij Lego kleine schades altijd makkelijk te verhelpen zijn. “Het opbouwen bij zo’n evenement duurt ook altijd wel een paar uurtjes.”

De Britse Queen van LEGO Beeld LEGO ideas

Silvio kan niet ontkennen dat het, net als bij andere vormen van modelbouw, grotendeels een mannenhobby is. Tachtig procent van de Bouwsteen-leden is man. Maar zijn vriendin Ingrid van Katwijk (1965) vindt het ook leuk en bouwt haar eigen modellen. En daar heeft hij geluk mee, vindt Silvio. Want het is een hobby die tijd en ruimte vergt. In zijn woonkamer staat een flink aantal van hun creaties. “Maar we zorgen ervoor dat het niet te veel wordt. Bij sommige bouwers staat het hele huis vol.” De bouwwerken leveren trouwens altijd enthousiaste reacties op. “Iedereen die hier binnenkomt vliegt er meteen op af.”

Industrieel ontwerper Bas (1976) verwezenlijkte de droom van menig Afol

De eerste LEGO-bouwdozen werden in de jaren zestig in Nederland geïntroduceerd en het is dus niet verwonderlijk dat rond de eeuwwisseling de volwassen hobby een grote vlucht nam: toen had de eerste generatie LEGO-bouwers gezinnen gesticht en werden de oude steentjes weer tevoorschijn gehaald. Dat Vereniging De Bouwsteen dit jaar haar 25 jarig jubileum viert, past in die chronologie. Bepalend in het ontstaan van de Afol-beweging is de introductie geweest van de gigantische ruimteschepen uit de Star Wars-films in de jaren negentig. Die waren zo spectaculair en ingewikkeld, dat veel volwassenen de druk om weer te gaan bouwen niet konden weerstaan. Bij Silvio staan een paar van die ruimteschepen boven op de wandkast.

Fastfood van LEGO. Beeld LEGO Ideas

Ook voor Bas Brederode (1976) zorgde zo’n model voor een hernieuwd enthousiasme. “Ik studeerde industrieel ontwerpen in Delft toen de eerste grote Star Wars-doos uitkwam”, zegt hij. “Ik was 23 en ik dacht: dit is zo vet. Ik heb mijn oude steentjes er weer bij gepakt en ben daarna ook eigen creaties gaan bouwen. Het is zoals al het werk van een industrieel ontwerper: je geeft jezelf een opdracht en je werkt met het materiaal dat er is. Dat is de uitdaging.”

Bas heeft na zijn studie de droom van menig Afol verwezenlijkt: hij solliciteerde bij de LEGO-ontwerpafdeling en werkt alweer twaalf jaar in het Deense Billund. Hij bouwt de hele dag aan nieuwe modellen, met een groep collega’s rond een tafel in het ontwerpcentrum, een waar LEGO-walhalla. “Om die tafel staan kasten waarin tachtig procent van alle bouwsteentjes zitten.” In het midden van het gebouw – ze noemen het ‘de kern’ – liggen de overige blokjes die momenteel beschikbaar zijn. Maar ook steentjes die al lang uit productie zijn, kunnen de ontwerpers nog bekijken. Zelfs de oudste exemplaren liggen, puntgaaf en nooit gebruikt, in de zogenoemde ‘dream drawers’ – de magische lades. De voertaal bij LEGO is Engels, want ontwerpers komen van over de hele wereld en hebben allerlei achtergronden. “In mijn groep zit een oud-onderwijzer, maar ook een vrouw die ooit bibliothecaresse was en een nieuwe start wilde maken. De verhouding man-vrouw is hier behoorlijk in balans”, zegt Bastiaan. Het is uiteindelijk een Deens bedrijf.

Wat is toch die magische aantrekkingskracht van de gekleurde steentjes? “Ik denk dat het zit in het systeem waarmee je bouwt, het materiaal is geordend, wat je ermee doet is aan jou, je kunt makkelijk creatief zijn”, zegt Bastiaan. “Andere vormen van modelbouw, met triplex, piepschuim en verf, kosten veel meer tijd. Met LEGO-steentjes kun je snel aan de slag en steeds iets anders maken.”

Bastiaan Brederode, ontwerper bij LEGO Beeld Bastiaan Brederode

Bastiaans recentste ontwerp is een reddingsboot voor de LEGO-Friends-serie. “Het gaat over een groep vrienden die een walvis moet redden en een schat zoeken. Bij deze serie is het verhaal heel belangrijk. Bij LEGO Technic gaat het juist weer om de functies van het model.” De ontwerpen worden uitgebreid getest – Bastiaan heeft zelf twee kinderen en er komen regelmatig groepen naar het bedrijf. Maar behalve met kinderen wordt er zeker ook rekening gehouden met de volwassen fans. Zo zijn er series met wereldberoemde bouwwerken en klassieke auto’s, die op een wat ouder publiek gericht zijn.

LEGO-poppetjes in plaats van naamkaartjes

Hij merkt om zich heen dat je als volwassene niet meer stiekem hoeft te doen over een LEGO-hobby. “Het taboe is er wel vanaf, mensen vinden het best cool. Een vriend van mij is, toen hij kinderen kreeg, ook weer begonnen. Hij bouwt nu treinen, dat had ik echt nooit van hem verwacht.” De hobby is, dankzij allerlei blogs en fanpages op internet, ook veel zichtbaarder geworden. “Ik heb collega’s die daar heel actief op zijn, ik hou het zelf ook allemaal bij.” Ze gaan ook vaak naar fan-events om nieuwe modellen te presenteren en lezingen te houden.”

Silvio beaamt dat het bedrijf de volwassen fans erg serieus neemt. Hij loopt naar de wandkast, waar een aantal zelf-ontworpen historische Rotterdamse gevels in staan, en pakt een LEGO-poppetje, een mannetje met zwart haar en een bril. ‘Kjeld Kirk Kristiansen’ staat er op zijn trui. “Dat is één van de grote bazen van het bedrijf”, zegt hij lachend. “Hij komt ook naar de bijeenkomsten, daar heb ik hem ontmoet. Zulke poppetjes deelt hij dan uit in plaats van naamkaartjes.”

Sprinkhaan van LEGO Beeld LEGO ideas

Vijftien jaar geleden organiseerde het bedrijf de eerste grote bijeenkomst voor Afols in het Deense Skaerbaek. Daar komen alle andere evenementen uit voort. Het bedrijf houdt ook een vinger aan de pols bij de LEGO-clubs in de wereld die zij LUG’s nomen: LEGO User Groups. “Iedere groep heeft een ambassadeur die in verbinding staat met de andere clubs en het bedrijf.” Dat contact met het bedrijf heeft grote voordelen voor de bouwers. “Op een bijeenkomst vertelde ik eens aan een ontwerper dat ik een bepaald steentje miste in een bepaalde kleur”, zegt Silvio. “Niet veel later kwam er een nieuw model uit en daarin was precies dat steentje een paar keer verwerkt.”

Lades

Want hoe meer verschillende steentjes, hoe meer mogelijkheden. Silvio gaat voor naar de bovenverdieping van zijn huis, waar een slaapkamer is ingericht als atelier. Een wand gaat volledig schuil achter kasten met tientallen kleine lades, waarin steentjes op vorm en kleur gesorteerd zijn. Silvio verpakt ze ook nog eens in plastic zakjes, in handzame porties. De steentjes zijn in grote hoeveelheden, zelfs in bulk, te koop bij speciale winkels en op de evenementen. En toch, dat zal iedereen die ooit heeft gebouwd met LEGO-steentjes zich nog wel herinneren, mis je altijd dat éne steentje. Al zijn er de laatste jaren ontzettend veel speciale steentjes bij gekomen. “Maar dat geeft niet”, zegt Silvio. “De charme van de hobby zit ’m juist in de beperking.” Als je Paradiso nabouwt, moet je dat voor elkaar zien te krijgen met steentjes die voorhanden zijn. Je moet sommige details overdrijven, andere weglaten. De kunst is om de ziel van het gebouw te vatten.”

Poptempel Paradiso van LEGO. Beeld Martijn Gijsbertsen

LEGO ideas en andere websites vol modellen

Bouwers uit de hele wereld kunnen hun creaties presenteren op de site LEGO- Ideas. Iedereen kan meekijken naar de meest uiteenlopende creaties. Een Japanse theetuin, reuzeninsecten, het huis van de zeven dwergen, een ouderwetse typmachine, een Trabant, de citadel van Aleppo, een dinosaurus die echt kan lopen of de Britse Queen (met haar corgi’s) – je kunt het zo gek niet bedenken of mensen bouwen het.

Het bedrijf heeft de site zelf opgezet, om alle creativiteit te bundelen. En er is een bonus: bezoekers kunnen stemmen op hun favoriete bouwwerk. Bij 10.000 likes gaan de LEGO-ontwerpers bekijken of het bouwwerk geschikt is om in een beperkte oplage uit te brengen.

ideas.lego.com

Naast deze officiële showroom zijn er nog tal van websites waar Afols hun werk kunnen exposeren.

brothers-brick.com
eurobricks.com
bricknerd.com
thebrickblogger.com
diverse groepen op flickr.com               

De Bouwsteen

De Bouwsteen, de Nederlandse vereniging voor Legobouwers, viert dit jaar haar 25-jarig bestaan op 14 en 15 september in de Brabanthallen in ’s-Hertogenbosch.

facebook.com/legoverenigingdebouwsteen
debouwsteen.eu

Silvio begint altijd met een ontwerp op de computer. Hij was programmeur van beroep, maar sinds een herseninfarct werkt hij niet meer. Zijn linkerhand kan hij sindsdien niet meer gebruiken. “Het kost best veel tijd om alles met een hand te bouwen, dus dan is de computer is een goed hulpmiddel.” Andere Afols vinden dat je alles in de praktijk moet uitproberen, net zo lang bouwen en afbreken tot het goed is.

Een model blijft staan tot hij de steentjes weer nodig heeft. “In het Centraal Station zat zo’n beetje mijn hele voorraad”, zegt Silvio. Dus dat werd weer afgebroken. “Nee, dat doet totaal geen pijn. Ik denk dat dat het aantrekkelijke is: je kunt steeds weer nieuwe dingen maken.”

The Beatles van LEGO. Beeld LEGO Ideas
Historische tram van LEGO. Beeld LEGO ideas
Trabant van LEGO Beeld LEGO ideas

Lees ook:

De familie achter Lego aast op Legoland

Het zijn maar kleine steentjes, maar het gaat om groot geld. De familie achter de succesvolle Lego-formule legde miljarden op tafel om eigenaar te worden van een grote verzameling pretparken. Daaronder het beroemde Legoland in Denemarken, dat zo weer in handen komt van de familie achter de populaire bouwsteentjes.

Lego weet tóch weer te groeien, dankzij China en Star Wars

Lego maakt weer meer winst. Door ontslagen, een Chinese groeimarkt én door in te spelen op filmsuccessen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden