Het ConsultHersenen

Waarom is een kersverse moeder verstrooid?

null Beeld
Beeld

Een lezeres schrijft warriger te zijn na de zwangerschap. Het bracht haar in een riskante verkeerssituatie. Wat is daar nu het evolutionaire voordeel van?

Marten van de Wier

Normaal is ze risicomijdend, zo schrijft een kersverse moeder. ‘Je kunt me terugvinden op het rechterbaantje van de snelweg, waar ik dan 95 km/uur rijdt’, schrijft ze. Maar sinds de geboorte van haar zoon, in december, is dat anders. Ze stelt dat ze verstrooider, warriger en onhandiger is, en misschien daardoor meer risico neemt.

Zo kwam ze onlangs met de auto op een kruispunt op de verkeerde rijbaan, met haar zoontje achterin. Zo kwam ze ‘neus aan neus’ te staan met de auto’s uit de tegenovergestelde richting, terwijl ze de route toch goed kende. Gelukkig liep het goed af.

‘Komt dat door de borstvoeding?’, vraagt ze zich af. Die houdt misschien bepaalde hormoonspiegels uit de zwangerschap in stand, veronderstelt ze. Gek is het wel, vindt de lezeres. ‘Het is evolutionair toch vreemd dat je meer risicovol gedrag gaat vertonen juist als je de zorg hebt voor een nakomeling?’

‘De borstvoeding vraagt 24-uurs paraatheid’

De borstvoeding kan een rol spelen, zegt gynaecoloog Wilfried Gyselaers van het Ziekenhuis Oost-Limburg in het Belgische Genk, maar op een andere manier dan de lezeres denkt. “De borstvoeding vraagt nogal wat: in feite 24-uurs-paraatheid. Dat kan leiden tot vermoeidheid, en overdag meer verstrooid zijn.” Op de hormoonhuishouding heeft de borstvoeding na de eerste maand geen invloed meer.

Er is wel een andere mogelijke verklaring voor de verstrooidheid: een verschijnsel dat wel wordt aangeduid als ‘zwangerschapsdementie’. Het speelt niet alleen in het laatste trimester, maar ook in het eerste half jaar na de geboorte.

Bloedtoevoer in de hersenen verandert tijdens de zwangerschap

“Het is terug te voeren op veranderingen in de bloedtoevoer in de hersenen”, zegt Gyselaers, die aan de Universiteit Hasselt onderzoek doet naar bloedcirculatie bij zwangeren. “Tijdens de zwangerschap krijgen de zones in de hersenen die samenhangen met liefde en met moeder-kind-binding extra bloed. Zones die te maken hebben met logische verbanden en redeneren worden juist minder actief. De gebieden die actiever worden, zijn belangrijk voor de baby. Hoe sterker een moeder zich aan haar kind hecht, des te beter zijn zijn ontwikkelingskansen.”

Het is een effect dat volgens Gyselaers in meerdere studies op MRI-scans wordt teruggevonden, en dat bij alle onderzochte zwangere vrouwen optrad. “Alleen heeft niet elke vrouw er in het dagelijks leven in dezelfde mate last van.”

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox

Slechter geheugen, beter inlevingsvermogen

Ook hersenonderzoeker Elseline Hoekzema van de Universiteit Leiden vond flinke veranderingen in de hersenen tijdens en na de zwangerschap. Ze gepubliceerde erover in Nature Neuroscience. Zo krimpt de hippocampus, waardoor het geheugen soms tijdelijk minder goed werkt. Binnen twee jaar na de zwangerschap heeft die weer zijn oude omvang.

Andere veranderingen zijn blijvend. In hersengebieden die te maken hebben met het vermogen je in een ander te verplaatsen, verdwijnt grijze stof (de hersencellen die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van informatie). Waarschijnlijk is dat proces vergelijkbaar met processen in de puberteit, en heeft het te maken met specialisatie van de hersenen. Waarschijnlijk zorgt die specialisatie ervoor dat moeders beter kunnen inschatten wat er in hun kind omgaat. Hoewel ook de hormoonhuishouding van jonge vaders verandert, treden deze veranderingen in de hersenen bij hen niet op.

Hechting gaat evolutionair gezien boven autorijden

De verstrooidheid van de lezeres heeft dus waarschijnlijk wel degelijk een evolutionair doel. “Autorijden is een activiteit die niet direct te maken heeft met de zorg voor het kind”, zegt Gyselaers. Hechting tussen en moeder en kind krijgt van het lichaam voorrang op het goed overzien van verkeerssituaties.

Gyselaers schat in dat zo’n 10 tot 20 procent van de zwangere vrouwen en kersverse moeders in het dagelijks leven hinder heeft van verstrooidheid. “Sommige verschijnen op het spreekuur met twee verschillende schoenen.”

Een behandeling is er niet. Gyselaers raadt de lezeres aan niet op de automatische piloot in de auto te stappen, maar bewust aandacht te schenken aan het rijden. Tot de verstrooidheid vanzelf verdwijnt, meestal binnen zes maanden.

In Het consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden