ReportageSamen eten

Waarom delen Nederlanders hun vrienden niet?

In het midden, zittend, Hagar Jobse.Beeld Martijn Gijsbertsen

Delen klinkt als de ultieme kerstgedachte. Maar is delen altijd iets fijns? We verzamelden ervaringen met het delen van vrienden, auto’s, verhalen, foto’s en eten. Ex-expat Hagar Jobse (32) schrijft over vrienden delen. Nederlanders niet zo makkelijk zijn in het delen van vrienden en hun kringetje opengooien. Dat weten expats al lang. Het viel Jobse ook op toen ze na vijf jaar Madrid terugkeerde. Hier houden we vrienden strikt gescheiden. Ongezellig, vindt ze. Of biedt het toch voordelen?

“Dus je hebt een dubbele afspraak gemaakt?” De stem van mijn goede vriendin A aan de andere kant van de lijn klinkt verontwaardigd. “Nou, niet écht”, probeer ik uit te leggen terwijl ik een verontschuldigend gebaar maak naar de vriendin die op dat moment tegenover me zit in het restaurant. Ik heb geen zin in ruzie en dus beloof ik snel mijn toetje op te eten en haar kant op te komen.

Hoe meer zielen...

Een kwartier later zit ik op de fiets, op weg naar mijn tweede afspraak van die avond. Dit liep een beetje anders dan ik me had voorgesteld. Eerlijk is eerlijk, ik had die avond inderdaad met vriendin A afgesproken, maar toen vriendin N belde of ik het een leuk idee vond om diezelfde avond met haar naar de film te gaan en uit eten, zegde ik toe. Want in plaats van tegen vriendin N te zeggen dat ik niet kon, kon ik toch ook gewoon met N én A uit eten gaan? Ze kenden elkaar immers en hoe meer zielen hoe meer vreugd, was mijn idee. Dat A er anders over zou denken, daar had ik geen rekening mee gehouden.

Sinds ik een half jaar geleden van Spanje terug naar Nederland ben verhuisd, overkomen dit soort ‘misverstanden’ mij wel vaker. Vijf jaar lang woonde ik in Madrid en daar is het bij elkaar brengen van vrienden de normaalste zaak van de wereld. ‘Waar er twee mensen passen, passen er ook tien’, is het motto. En dat geldt niet alleen voor verjaardagen, speciale gelegenheden en etentjes die weken van tevoren zijn ingepland. Nee, je kunt eigenlijk altijd wél op het laatste moment bij een vriendengroep aanhaken. Een ideaal systeem, vond ik altijd. Daardoor ontmoet je namelijk voortdurend nieuwe mensen.

Sociale regels

Ik blijk niet de enige die moeite heeft met de ongeschreven sociale regels hier. Zo vertelde een Nederlands-Argentijnse vriendin me dat ze ooit ruzie had gekregen, omdat ze ‘zomaar’ een collega had meegenomen naar een feestje. Dat ik zevenentwintig jaar van mijn leven in Amsterdam heb gewoond, maakt mijn herintegratie hier nu relatief makkelijk.

Op veel van de vriendschappen die ik in al die jaren heb gesloten, kan ik nu terugvallen. ‘Maar hoe zit dat als je hier niemand kent?’ vraag ik me af. Dat lijkt me best lastig. En dat is het ook, blijkt uit onderzoek van InterNations, dat expats van informatie voorziet over 64 landen wereldwijd. De organisatie heeft de landen geordend op het gemak waarmee je er nieuwe vrienden kunt maken, Nederland staat op plek 56. Zweden en Denemarken bungelen helemaal onderaan en Mexico is de absolute nummer 1. Spanje, het land waar ik zo gemakkelijk vrienden maakte, staat op 19.

Expats

De ranglijst is gebaseerd op ervaringen van expats. Nu spreekt het feit dat ze de taal vaak niet spreken natuurlijk mee. Maar er is meer aan de hand. ‘Nederlanders gaan nauwelijks om met mensen van buiten hun eigen gesloten sociale kring’, laat een expat uit Mauritius bijvoorbeeld weten in het onderzoek. Een Italiaanse expat noemt de Nederlanders ‘gesloten’. Daar komt bij dat gelegenheden waarbij je nieuwe mensen kunt leren kennen hier schaars zouden zijn.

Maar liefst de helft van de expats die meededen aan dit onderzoek liet weten dat er in Nederland niet genoeg momenten zijn waarop ze eventueel nieuwe vrienden kunnen maken. Terwijl ik dit lees, denk ik terug aan de vriendin die het aan de stok kreeg omdat ze een collega had meegenomen naar een feestje van haar vrienden. Ik weet niet of de betreffende collega een expat was, maar het feestje was in elk geval een uitgelezen moment om nieuwe mensen te leren kennen. Toch zal mijn vriendin het de volgende keer wel uit haar hoofd laten om zomaar iemand mee te nemen.

Extra eten koken

Antropologe Irene Stengs deed onderzoek naar de feestcultuur in Nederland. Het nauwelijks mengen van vrienden en kennissen heeft volgens haar te maken met een andere eetcultuur. “In veel andere landen wordt er vaak extra gekookt”, legt ze uit. “Dat betekent dat er altijd iemand extra kan aanschuiven. Bij veel Nederlandse gezinnen worden de porties precies ingekocht en dus vinden mensen het onbeleefd als je tegen etenstijd onaangekondigd langskomt.”

En die eetcultuur hangt volgens Stengs dan weer nauw samen met het weer. “Samen buiten zijn doet iets met de sociale cultuur”, legt ze uit. Neem nou de camping. “Daar gaan mensen veel makkelijker even spontaan bij elkaar langs”, aldus Stengs. Toch zijn we, zeker in de grote steden, een stuk losser geworden in Nederland. Zo gold er in de jaren vijftig nog een strenge scheiding tussen het publieke en het privédomein. “Bijna alle sociale activiteiten vonden binnenshuis plaats”, aldus Stengs. “Picknicken in het Vondelpark was toen ondenkbaar en ook de terrassencultuur bestond nog niet.”

Aanhakers welkom

Overtuigd van de voordelen van het mengen van vrienden probeer ik de eerste maanden dat ik terug ben in Amsterdam medestanders te vinden. Mijn buurvrouw is meteen enthousiast. We maken een whatsappgroep aan met de titel ‘aanhaakgroep’ en voegen onze vrienden en kennissen toe. Om misverstanden te voorkomen leggen we de regels nog even uit. De groep is bedoeld voor mensen die ‘spontaan bij een groepje willen aanhaken’. Aan plannen doen we dus niet. Je kunt een appje sturen met de vraag of je nog ergens kunt aanhaken, maar ook aangeven dat je ergens zit en dat aanhakers welkom zijn. Maar na een enthousiast begin blijft het doodstil in de groep. En ook ik ben een stuk minder actief dan ik had verwacht. Zal ik in de groep laten weten dat mensen kunnen langskomen, denk ik soms als ik met een vriend in de kroeg zit. Toch doe ik het nooit. Omdat ik niet weet of degene met wie ik op dat moment ben het wel op prijs stelt, maar ook omdat ik soms midden in een goed gesprek zit en bang ben dat zo’n ‘aanhaker’ de sfeer verandert.

En dat is vaak ook het geval, zo merkte ik toen ik een paar weken geleden terug was in Madrid en uit eten ging met twee vriendinnen. Zoals verwacht waren we die avond niet met z’n drieën, beiden hadden een vriendin meegenomen. Dat het gezellig was stond voor mij buiten kijf, maar er viel me ook iets anders op. Aan het einde van de avond wist ik eigenlijk niet hoe het nu écht met mijn vriendinnen ging. Aan een gesprek daarover waren we niet toegekomen.

Hechte vrienden

Ik denk na over mijn laatste jaar in Madrid. Nooit zat ik eenzaam thuis, maar als ik heel eerlijk ben, voelde ik me die laatste periode juist in die grote groepen weleens eenzaam. Als ik de wetenschap mag geloven, is dat niet zo gek. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat we gelukkiger worden van een handvol hechte vrienden, dan heel veel oppervlakkige contacten. Sterker nog, oppervlakkige vriendschappen kunnen je isoleren en eenzaam maken.

Ondanks mijn aanvankelijke bezwaren, merk ook ik dat ik steeds vaker één op één tijd doorbreng met mijn beste vrienden. Ergens vind ik dat toch jammer. Daarom probeer ik zo nu en dan wél met een groep mensen die elkaar niet goed kennen de kroeg in te gaan. Al is het maar omdat altijd met dezelfde mensen uit zijn op den duur een beetje saai wordt.

Lees ook: 

Robert Visscher deelt zijn auto en meer

Al enige jaren doet Robert Visscher driftig mee aan de deeleconomie. Voor zijn gezin was de stap naar een deelauto vanzelfsprekend. Net als het delen van hun tuin, huis en nog veel meer spullen.

Marjolein Heemstra wil haar verhalen delen

Delen leek haar altijd iets moois, maar nu de verhalen die schrijver en theatermaker Marjolijn van Heemstra voor De Correspondent maakt slecht ‘gedeeld’ worden kruipt er iets naars onder de huid.

Iris Hannema ziet gasten een bruiloft delen

Op een bruiloft ziet Iris Hannema met lede ogen aan dat iedereen met z’n mobiel in de weer is: de bruid is binnen luttele seconden massaal gedeeld op sociale media. Ze neemt zich voor: haar aanstaande baby komt niet op Instagram.

Over de fotografie van Martijn Gijsbertsen in dit nummer van Tijd is een filmpje gemaakt dat te zien is via www.trouw.nl/achterdeschermen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden