null

ReconstructieKunstmatige berg

Waarom de berg van Thijs Zonneveld in de Nederlandse polder er nooit kwam

Beeld Brechtje Rood

Onze topsporters moeten altijd maar het vliegtuig in voor een fatsoenlijke bergtraining. Waarom geen berg maken in Nederland? Een reconstructie van een droom die nog veel voeten in de aarde kreeg.

Maaike Bos

‘In the Dutch Mountéééns’, zongen The Nits in 1987. Bergen in Nederland: dat klonk magisch in dit overzichtelijke landje. Sportjournalist en oud-wielrenner Thijs Zonneveld had in 2011 een vergelijkbaar verlangen. In een teleurstellende Tour de France waren de Nederlanders niet in de búúrt gekomen van de Italianen, Spanjaarden en Fransen – bergvolk – en hij schreef een baldadige column op Nu.nl. ‘Dit land is plat. Georganiseerd, gestructureerd, rendabel plat. Maar sportief gezien is het een ramp.’ Renners ontdekken hun klimtalenten misschien niet eens en skiërs moeten voor een beetje echte helling altijd een vliegtuig in.

Zo fantaseerde hij over een berg in Nederland. Kilimanjaro-achtig, 2000 meter hoog met een ski­piste, steile haarspeldbochten en een ‘Papendal’ voor hoogtetraining. Belachelijk megalomaan, vond hij ook. Maar een dag na zijn column stroomde zijn mailbox vol. Bij de eerste brainstormsessie in Grand Hotel Karel V in Utrecht wemelde het van de ingenieurs én de internationale cameraploegen.

Van idee naar serieus innovatieproject

De berg kreeg vleugels. In de hoogtijdagen van het project, met een officiële haalbaarheidsstudie in 2012, werkten er zo’n driehonderd mensen aan. Er waren meer dan vijftig bedrijven, overheidsinstellingen en universiteiten onbezoldigd bij betrokken, er was een sponsor: USG Engineering, en er studeerden studenten op af. Hoe kon het utopische idee van de Nederlandse berg zo’n serieus innovatieproject worden?

Het doet in de verte denken aan Werner Herzogs film Fitzcarraldo (1982). De hoofdpersoon Fitzgerald wil in Peru een stoomboot over een berg heen tillen van de ene naar de andere rivier, om daar een rubberplantage te beginnen. Het lukt uiteindelijk, maar een inheemse stamleider snijdt de touwen van de boot door om de riviergoden tevreden te stellen.

Moderne toren van Babel

Mensen zoeken graag oplossingen, ook als ze daarbij natuurwetten tarten; de goden verzoeken misschien. Nederland doet dat al eeuwen met het inpolderen van land onder zeeniveau. Of met de Afsluitdijk, de Deltawerken, de palmeilanden bij Dubai. Misschien hadden we zo’n buitenproportioneel plan van een berg weer eens nodig als bevestiging van onze identiteit. “Het was economische crisis en dit bracht iets positiefs. Het idee dat niets onmogelijk is”, denkt Thijs Zonneveld, die de spil in het plan werd. “Kijk naar wat ons verbindt, behalve sportploegen. We zijn ook trots op onze kenniseconomie en op wat Nederland in de wereld kan.”

Maar een berg van twee keer het hoogste gebouw ter wereld? Die Burj Khalifa in Dubai is 828 meter. In Nederland komt het hoogste gebouw tot 215 meter (De Zalmhaven in Rotterdam). De berg kon wel eens een moderne toren van Babel worden, die zo hoog de hemel in reikt dat we voor onze hoogmoed worden gestraft. Hij zou maar verzakken op onze veengrond, bijvoorbeeld.

In Tijdgeest vindt u deze week nog meer verhalen over bergen:

• Hoe ik geluk zocht (en vond) in de eeuwige sneeuw van de bergen
• Van de Albanese Alpen tot het Noorse Jotunheimen: neem eens een kijkje in deze berggebieden
• Recensie van de film The Alpinist

Problemen oplossen met een hol bouwwerk

Wiskundigen van de TU Eindhoven sloegen aan het rekenen. Al snel werd de massieve berg een hol bouwwerk. Met een hoogte van twee kilometer en een voetafdruk van 14 vierkante kilometer zou de massieve variant minstens 4000 miljard euro kosten en wereldwijd schaarste kunnen brengen in grond, zand en steen.

“Als je zoveel grond stapelt, is het zonde als je er alleen maar vanaf kunt skiën”, voegt ingenieur Ka-Lung To van ingenieurs- en adviesbureau Antea Group er pragmatisch aan toe. To was projectdirecteur en leidde het haalbaarheidsonderzoek naar een berg van 500 meter, modulair gebouwd. Dan kon je later alsnog een hogere helling erbij bouwen.

“De belangrijkste vraag was: welk probleem los je ermee op?”, zegt To. “Zeker als er al zoveel maatschappelijke problemen zijn.” In een holle berg kun je innovatieve functies laten samenkomen, vertelt ingenieur Jan Henk Tigelaar die destijds vanuit ingenieursbureau DHV (nu Royal HaskoningDHV) meedeed. “Met opslag van regenwater wek je duurzame energie op. De restwarmte van datacenters in de berg kan gestapelde kassen verwarmen waarin plantjes groeien in gekleurd prisma-licht.” Thijs Zonneveld herinnert zich ook een tochtgat op flinke hoogte waarin windturbines harder draaien. “Dat idee is later verder ontwikkeld.”

Een artist’s impression van de berg uit 2011. Beeld anp
Een artist’s impression van de berg uit 2011.Beeld anp

Berg bij Bergen aan Zee

Het zijn prachtige vergezichten, maar niet voor iedereen. Zonneveld werd idioot genoemd; wie ging dat betalen? Het paste niet bij het karakter van ons land, vond ­Facebookgroep ‘Die berg komt er niet’. De oorspronkelijke hoge berg in Flevoland zou bij zonsondergang zelfs een provincie verder een schaduw werpen en aan de loefzijde werd het flink regenachtiger. Beter als die berg in zee kwam, vond Jan Henk Tigelaar. Na onderzochte vaarroutes en aanvliegroutes zag hij dat er bij Bergen aan Zee nog ruimte was. “Dat werd het idee”, lacht hij.

Het haalbaarheidsonderzoek strandde eind 2012, want uiteindelijk wilde niemand de eerste tientallen miljoenen euro’s betalen, en met de verkoop van certificaten voor 50 euro kwamen ze er niet. Het webdomein diebergkomter.nl staat te koop.

Creatiever denken

Was deze megalomane droom de moeite waard? “Absoluut”, zegt Ka-Lung To stellig. “Mensen zijn veel creatiever gaan nadenken over gecombineerde mogelijk­heden van energie, voedselverbouwing en ontspanning”, zegt hij. “Misschien is de berg geen oplossing voor een probleem, maar ontwikkelen die losse concepten zich zo dat ze wél problemen oplossen.”

In Kopenhagen is een energiecentrale gebouwd met een skipiste erop: CopenHill. “Bij de indoorpiste van Snowworld in Zoetermeer kijken ze of er een fietshelling tegenaan kan”, zegt Zonneveld vrolijk. Fietsklimzoetermeer.nl heeft het over ‘een serieuze klim. Limburgse proporties in de Randstad’.

De beer is los, de berg is los.

Lees ook:

Plannen Nederlandse berg vorderen: Dit is geen grap meer

‘Dit is geen grap meer. Die berg komt er.’ Zo werd vandaag in Almere een mogelijk bouwproject van een Nederlandse berg gepresenteerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden