ReportageDroombaan

Voor een dag conducteur, wie wil dat nou niet?

Trouw-verslaggever en oud-buschauffeur Sybilla Claus (links) krijgt uitleg van GVB-medewerker Wilma Wiemersma.Beeld Fouad Hallak

Als ze in Amsterdam tramconducteurs zoeken, kan oud-buschauffeur en Trouw-journalist Sybilla Claus zich niet bedwingen. Sollicitanten mogen een proefrit doen.

Het is alweer dertig jaar geleden dat ik als chauffeur van het GVB met gelede bussen door Amsterdam reed. Heerlijk stoer om juist als vrouw met dat grote stuur ruim de bocht te nemen. Geweldig om een gevaarte van achttien meter lang te manoeuvreren. Achteloos dat zwaaitje naar een tegemoetkomende buschauffeur. Nadenken over zones en strippen stempelen, de bak met wisselgeld paraat. Het geluid van stommelende voeten in het gangpad als je optrekt. Chagrijnige passagiers die niet zien dat er achter het stuur iemand voor hen aan het werk is. Aardige instappers die je dag goed maken. Ik snap oud-politicus Fred Teeven wel.

Ik koos toch voor het schrijven. Maar heel wat kilometers tikken later, jeuken mijn handen als ik de GVB-oproep zie. Conducteur op de tram. Wie wil dat niet? Het trekt me om weer eens in dat uniform te glijden, Amsterdam vanachter een servicebalie te bekijken en in functie met wildvreemden te praten.

De voorbereiding: een online-cursus, routes memoriseren, en in mijn klerenkast turen. Geadviseerd zijn een witte bloes met blauwe trui. Het eerste lukt, het tweede is te veel gevraagd. Mijn startpunt is het eindpunthuisje van lijn 17 in Osdorp, op een half uur fietsen van Centraal Station. De GVB-damessjaal weiger ik, de das kan ermee door. Zodra de lijnchef die omhangt, voel ik me weer bijna personeelslid. Laat de Amsterdamse humor maar komen.

Tramconducteur Wilma Wiemersma begeleidde verslaggever Sybilla Claus een dag achter de servicebalie van lijn 17 in Amsterdam. Beeld Fouad Hallak

'Goedemorgen, welkom aan boord’

Wilma Wiersma (60) uit Assendelft is vijf jaar conducteur, en werkt op lijn 17. Zij is mijn begeleidster. Na drie minuten uitleg mag ik op de stoel, maar ze blijft gelukkig vlakbij. Want in 2018 zijn de lijnen radicaal anders ingedeeld en als fervent fietser vrees ik reizigers die advies willen over verbindingen die ik niet ken.

Hoeveel Wilma Flintstone-moppen zij al voor de kiezen heeft gehad? “Genoeg! Soms werk ik met een bestuurder die Fred heet.” Vandaag is dat Guido die onzichtbaar voorin zit, maar oproepbaar is via de intercom op het conducteurspaneel. Daar zitten ook knoppen om op elke halte deuren te openen en sluiten. De bekende noodknop voor agressie zit nog steeds verborgen aan de onderkant. Het is geen spits, maar toch stappen mensen als groepje in. Dat leidt zo af dat de hartelijke Wilma me herhaaldelijk aantikt en fluistert: “Deuren sluiten”.

Het makkelijkst is de tekst: “Goedemorgen, welkom aan boord”. Passagiers met oortjes geven meestal geen sjoege, sommigen groeten terug, een enkeling glimlacht. Er is aan het humeur van de reizigers niets veranderd. Nieuw-West is een wijk met veel moslims, dus mijn groet ‘salaam aleikum’ valt bij ouderen in de smaak.

Links op de servicedesk staat een apparaat voor kaartverkoop. Contant geld is afgeschaft voor de veiligheid. De ov-kaart verving de doe-het-zelf-strippen. “Eerst laten betalen, dan pas het kaartje activeren”, instrueert Wilma. Kopers zijn een Egyptische die in Koeweit woont, Fransen, een Afrikaan.

Zoals de straten wemelen van toeristen, zo vullen zij tegenwoordig ook bussen en trams. “Iedereen met zo’n muts met een pompon is toerist”, weet Wilma.

Sybilla Claus (links) in haar rol als tramconducteur. Beeld Fouad Hallak

'Deuren sluiten’

Het tijdschema is strak. Wie aan komt rennen als de deuren al dicht zijn? Pech! Wilma is onverbiddelijk: “Anders komen we te laat”. Ik gebaar sorry naar een meneer op de halte. Bij de volgende stop walmen de hasjdampen langs de balie. Ik verdenk een jongen die op het achterste bankje gaat zitten. Wilma: “Sluiten…”

Er is tegenwoordig een bandje dat haltes afroept, maar een conducteur kan zelf het publiek toespreken als extra service. Bij de Westerkerk vertelt de computerstem in het Nederlands over het homomonument. Dat ontbreekt al jaren raadselachtig in de Engelse vertaling en dat kan ik nu eindelijk rechtzetten. “Ik roep het altijd om”, reageert Wilma. “Het is wel een moeilijk woord: ho-mo-mo-nu-ment. Waarom geen gay monument?” “Omdat je dan vrouwen overslaat?” Misschien kan zij lhbtiq-monument omroepen?

Precies op tijd halteert Guido na drie kwartier op het Centraal Station. Twee schoonmakers flitsen met een grijper in de drie minuten pauze door de tram. Moest je vroeger tussendoor zelf schoonmaken? Ik denk het wel. Dan gaan de deuren weer open. De bouw van een ondergrondse fietsenstalling veroorzaakt een enorme herrie. Een onverstaanbare toerist weet niet wat hij met zijn kaartje aan moet. Praten mislukt.

Op de terugweg komen we langs winkelgebied de Negen Straatjes. Wilma: “Soms zeggen we Lege Straatjes, om te kijken of iemand reageert.” Maar niet iedere passagier voelt zich geroepen te delen in de GVB-humor. Toch is de servicebalie een prachtig oefenplatform voor stand-up comedians.

De deuren zijn dicht, maar er moet nog iemand uit

Ik maak weinig winst voor het GVB. Nee, de buitenlanders willen geen 24-uurskaart. Ja, Amsterdam was leuk, maar nu gaan ze terug naar Schiphol. De verkoop blijft steken op enkele één-uurskaartjes van € 3,20. Slechts één persoon wil een dagkaart. “Ni hao”, zeg ik tegen twee Chinese dames. “Bon voyage”, tegen de Fransen. “Deuren sluiten”, helpt Wilma.

Op de Kinkerstraat sluit ik de deuren, terwijl iemand er nog uit moet. “Nu kom ik te laat op mijn werk”, constateert de dame, die terug moet lopen. “Sorry!” Even later is iemand die moeilijk loopt te laat bij de deuren. Ik kan gelukkig de bestuurder op tijd bereiken, hij stopt direct.

We keren terug in Nieuw-West. “Sloterplas, lekker wandelen”, roep ik om. De man die grinnikt, blijkt lokaal D66-bestuurder Ronald Mauer. Hij werkt na bewonersklachten aan alternatief vervoer omdat GVB-lijn 14 weghaalde uit West en er gaten zijn gevallen.

Beeld Fouad Hallak

Eindelijk stapt de moeder uit met haar permanent krijsende baby. De plek voor kinderwagens is pal naast de servicebalie. Kan dat ook anders, bijvoorbeeld vlak bij de bestuurder? “Hou vol”, roep ik haar na.

De rit is voorbij gevlogen. Ik zou graag een half jaar conducteur zijn, maar als senior kom je nooit meer terug in je oude baan. Premier Rutte, kunt u een sociale Vut invoeren? Als tegenprestatie werk je steeds een half jaar drie dagen per week in banen waar tekorten zijn: stadswacht, doktersassistent, gastheer in een verpleeghuis, toeristenbegeleider. Wat lijkt me nog meer leuk? Schappen sorteren in de Dirk, bibliotheekhulp, taxicontroleur, verkeershandhaver...

Voor wie ook wil

Om te bezuinigen begon het GVB in 1969 de conducteur van de tram te halen. Maar vanwege een overdaad aan zwartrijders kwam die in de jaren 90 terug. Veel conducteurs gaan nu met pensioen. Afgelopen najaar waren de gaten in de roosters zo groot dat kantoorpersoneel en managers moesten bijspringen.

Dat leidde tot het idee voor de wervingscampagne ‘Conducteur voor een dag’. Het fulltime-salaris kan met toeslagen oplopen tot €2900 bruto. 300 mensen hebben zich in januari aangemeld. 250 rijden er mee om mee te dingen naar een van de 50 conducteursbanen. Doorstromen kan: het GVB zoekt ook 100 trambestuurders.’

Lees ook:

Met alleen een schoolklasje is het tekort aan buschauffeurs nog niet verholpen

Vier dagen werken, één dag naar school. Daarna: een vast werkcontract. Vijftien Amsterdamse leerlingen volgen een beroepsopleiding. Hiermee hopen de GVB en Connexxion de tekorten op te vangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden