Ayurveda Dana Ploeger

Vijf tips om goed en gezond de herfst door te komen

Beeld Suzan Hijink

In het najaar anders eten dan in het zomerseizoen klinkt best logisch: sla in de zomer en pompoensoep in de herfst. Zoals de oma van Dana Ploeger vroeger al deed. Volgens de eeuwenoude Indiase leer ­ayurveda is dat zelfs van groot belang.

Het startteken van de herfst was bij mij altijd als mijn oma hachee met rode kool klaarmaakte. Of draadjesvlees met stoofperen. Dan wist ik dat het tijd was om in het bos tamme kastanjes te zoeken. Doordat supermarkten nu erg hun best doen om alles het hele jaar verkrijgbaar te hebben, is die natuurlijke overgang van sla naar stoofje vervaagd. Bij het zien van al die tomaten, mango’s en zakken sla in de schappen, zou je niet zeggen dat het eigenlijk de tijd is van pompoenen, rode kool en pastinaak.

Terwijl eten volgens het seizoen niet alleen duurzamer is, maar ook vaak smakelijk, voordeliger en gezonder. Zo lees ik tijdens een rondje googelen onder het kopje ‘anti-grippines van eigen kweek’ welke vitamines de typische herfstgroenten allemaal bevatten. Zo zitten broccoli, bloemkool, spruitjes, groene en rode kool boordevol vitamine C, K en B11, ijzer en kalium: goed voor de weerstand. En bevatten bladgroenten als boerenkool en snijbiet voornamelijk calcium, kalium, magnesium, ijzer en vitamine B, E, C en K. De topper van dit moment is pompoen: boordevol vitamine A en C, kalium en vezels.

Op de site van Milieu Centraal staat een speciale seizoenskalender met alle groenten die nu lokaal te verkrijgen zijn. Dus aan die verkrijgbaarheid ligt het niet. Maar wie houdt zich nog aan de Hollandse seizoenen? En is het eigenlijk erg om in het najaar door te gaan met salades eten en smoothies drinken? “Ja”, vindt ayurvedisch voedings- en leefstijlcoach Cisca Broeke uit Soest. “Je kunt, zonder dat je er erg in hebt, uit balans raken als je deze maanden doorgaat met koude, rauwe gerechten en dranken.”

Broeke werkt en leeft vanuit de eeuwenoude Indiase voedings- en leefstijlleer ayurveda, waarbij je ieder seizoen je leefstijl en eetpatroon aanpast aan dat seizoen. Ayurveda gaat ervan uit dat ieder mens van nature gezond en gelukkig is. Het zijn de invloeden uit de omgeving en verkeerde leefwijzen die je uit evenwicht brengen. Die disbalans noemt ze ‘vikruti’: “Je gaat weg van je ware natuur. In de herfst merk je dat aan een droge huid, droog haar en harde ontlasting. Je bent sneller zenuwachtig, hebt moeite met concentreren of hebt last van slapeloosheid.”

Volgens die 5000 jaar oude Indiase leer is het belangrijk om te weten wat voor type mens je bent: Vata, Pitta of Kapha. Deze typen, dosha’s genoemd, hebben specifieke eigenschappen én een eigen voedingspatroon. Op ayurveda.nl is een test te vinden die grofweg vertelt welk type je bent – een consult is preciezer. Zonder je helemaal te verdiepen in het Pitta-, Vata- of Kapha-beeld heeft Broeke wel enkele tips om vitaal de herfst door te komen.

Na het gesprek met Broeke ben ik extra alert; ik eet inderdaad best veel koude, harde dingen: spinaziesmoothies, ­yoghurt (hoewel zelfgemaakt) met muesli en stapels knäckers. Dat mag dus allemaal niet meer. En die bakken sla die ik meesjouw naar werk, dat kan beter wat overgebleven soep worden. Terwijl ik me er verder in verdiep, stuit ik op het net verschenen boekje ‘Yang Sheng’ van Chinees therapeute Katie Brindle, over de 2500 jaar oude filosofie uit China. Met daarin warempel een hoofdstuk Seizoenen. Die adviezen wijken niet veel af van de Indiase collega’s.

Ook hier het liefst verwarmende, kruidige gerechten en ook zij adviseert om tien uur in bed en om zes uur op. Om daarna mindful te ademen en yoga of qicong te beoefenen. Daarnaast geeft Yang Sheng een tip voor extra vitaliteit en dat is een kleine vingeroefening. Elke keer als je eraan denkt een minuut of drie je pink langzaam buigen en strekken. Dat zorgt voor ondersteuning van de longen: het orgaan dat extra verzorging nodig heeft in de kille herfst­maanden. Prima tip voor achter de laptop.

Nu ja, ik begin dit weekend eerst maar eens met een flinke pan hachee. Naar oma’s recept. Dat was toen en nu voor mij het beste begin van de herfst.

Beeld Suzan Hijink

Tips van voedings- en leefstijlcoach Cisca Broeke voor het najaar

1 Kies warme gerechten

Dit jaargetijde met stormachtig weer en af en toe een regenbui vraagt extra aandacht. “Zorg dat je het spijsverteringsvuur in je lijf – agni genoemd – zo optimaal mogelijk houdt. Dat doe je door in de herfst voedende, verwarmende en zoete gerechten te eten.” Denk aan pompoensoep, havermoutpap, bietjes, broccoli of pannekoeken. “Vermijd koude, rauwe voeding als sla, chips en crackers en laat frisdrank en sap staan, maak liever thee.”

2 Sta flink vroeg op

Vroeg opstaan geeft vitaliteit. Het liefst rond half zes ’s ochtends als de wereld nog niet wakker is. Sla de dekens van je af en blijf in bed zitten om te mediteren. “Dat geeft een andere start van de dag en zorgt ervoor dat je zenuwstelsel rustig begint en niet overprikkeld raakt – iets wat in deze tijd toch al een uitdaging is.”

3 Dompel je onder in olie

Kou, regen en de centrale verwarming zorgen voor uitdroging van huid en organen. Smeer je daarom twee tot drie keer per week helemaal – ook haren en oren – in met zo’n 200 ml verwarmde sesamolie. “Voeg eventueel wat lavendeldruppels toe voor de geur. Daarna kort afdouchen en je warm aankleden. Als extraatje kun je iedere avond de neusgaten insmeren met wat olie of ghee (geklaarde boter) om de slijmvliezen te ondersteunen.”

4 Doe yoga en rust uit

Ruil krachttraining of hardlopen in voor rustigere beweegvormen, zoals yoga – het liefst in de ochtend na de meditatie. En pak vaker rustmomenten. Breng de avond rustgevend en kalm door. “Vergeet Netflix, zet je laptop en telefoon uit en lees lekker een boek. Schrijf of brei wat of voer een goed gesprek met je huisgenoot.”

5 Om 22 uur het licht uit

In dit jaargetijde heb je meer slaap nodig dan in de zomer. Half tien is het beste moment om richting bed te gaan. “Om tien uur moet het licht echt uit zijn”, zegt Broeke. Heb je moeite met inslapen? Drink dan een beker warme melk met een snufje gember- en kaneelpoeder.

De drie dosha’s volgens ayurveda

PITTA

Mensen met een Pitta-dominantie hebben een gemiddelde lichaamsbouw, eten veel, verdragen vaak alle voedingsmiddelen en hebben een regelmatige stoelgang. Pitta-mensen zijn goede sprekers, kunnen goed structureren, zijn ordelijk en inventief, ambitieus en kunnen gemakkelijk beslissingen nemen.

VATA

Vata-dominante mensen hebben een licht skelet en laag gewicht. Ze kennen een onregelmatige eetlust, zijn gevoelig voor lawaai en reageren heftig op geluiden. Omdat Vata-mensen het gauw koud hebben, houden ze van warmte. Ze zijn flexibel, snel enthousiast, vol fantasie en spraakzaam.

KAPHA

Mensen met een Kapha-dominantie hebben een flinke lichaamsbouw en goed zichtbare spieren. Hun immuunsysteem werkt goed, ze zijn zelden ziek. Kapha-mensen hebben uithoudingsvermogen en houden van lichamelijke arbeid en beweging. Ze blinken uit in geduld, psychische stabiliteit en zachtmoedigheid.

Kijk voor meer info op ayurveda.nl

Lees Ayurveda in de herfst

Groente: biet, broccoli, wortel, pastinaak, pompoen, loofgroente, spinazie

Fruit: appels, peren, bananen, dadels, vijgen, cranberries en rozijnen (geweld)

Granen: basmati-rijst, volkoren rijst, havermout, wraps, pannekoeken

Bonen: zwarte bonen

Kruiden: kaneel, kardemom, kruidnagel, nootmuskaat

Zoet: cacaopoeder, kokossuiker, ahornsiroop

Rest: eieren, avocado, kokosmelk/rasp, koe- en geitenmelk, noten, tahin

Lees ook 

Pompoenketchup (lekker bij zo’n beetje alles)

Karin Luiten maakt lekker zelf ketchup van flespompoen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden