null Beeld

ColumnRosita Steenbeek

Via zijn verzamelde brieven krijg ik het gevoel Erasmus te leren kennen

We treffen elkaar op een terras bij het Pantheon, uitgeefster Jos Donker, haar medewerkster Fien Post en ik.

Het is half drie, een uitstekend moment voor een glas witte wijn.

Morgen gaan ze de verzamelde brieven van Erasmus aanbieden aan de bibliotheek van het Vaticaan. Het zijn er 3141, van en aan Erasmus, verzameld in twintig delen.

De man van Jos, Willem Donker, die de door zijn vader Ad Donker opgerichte Rotterdamse uitgeverij overnam, begon in 2001 met het uitgeven van de uit het Latijn vertaalde brieven. Drie jaar geleden stierf hij onverwachts toen ze bij deel zestien waren.

‘Het werk moest doorgaan, ik zocht een opvolger, maar op een zeker moment besefte ik dat er dan een vreemde man achter Willems bureau kwam te zitten. Ik besloot het zelf te doen, al ben ik modeontwerpster.’

Wanneer we het glas heffen kijkt ze ook even naar de hemel, naar Willem.

Bisschoppelijk fuchsia

De twintig delen heeft ze die ochtend alvast naar het Vaticaan gebracht in Willems koffertje. Ze was gehuld in bisschoppelijk fuchsia.

‘We hebben iets voor je meegenomen’, zegt Jos terwijl ze een kloek boek uit haar tas opdiept, met een donker groengrijs stofomslag, oranje belettering en oranje leeslint. Op haar telefoon toont ze me de hele reeks, elk deel in weer een andere oogstrelende kleurencombinatie.

Erasmus zou tevreden zijn. Onlangs liep ik nog langs de drukkerij van de vermaarde drukker en uitgever Aldus Manutius in Venetië bij wie hij acht maanden logeerde. Zijn teksten werden onmiddellijk gedrukt en over Europa verspreid. Erasmus voelde zich met ‘dit bijna goddelijke werktuig’, de net uitgevonden drukpers, ‘rijk, machtig en gelukkig’. De Certosa van Pavia, het rijk versierde reusachtige klooster, vond hij nutteloze pracht en praal, maar hij raakte in vervoering van kleine handzame boeken en van bepaalde lettertypes. Boeken waren geen onhandelbare folianten meer maar verschenen in zakformaat.

Ik blader door het eerste deel, met zijn fraaie typografie, zie brieven uit Parijs, Orléans, Londen, uit Oxford aan zijn vriend Thomas More.

Het Geheim Archief van het Vaticaan

Ooit zag ik een echte brief van Erasmus, op een tentoonstelling van de honderd belangrijkste documenten uit het Geheim Archief van het Vaticaan met onder meer het edict van Worms dat Luther in de ban deed, met een zwierige krabbel van Karel V eronder. Aan het eind van de laatste ruimte, gewijd aan inquisitie en ketterij, zat Erasmus achter zijn schrijftafel geportretteerd door Quinten Massijs. Daarnaast lag de originele brief in helder evenwichtig handschrift waarin hij, na de botsing tussen Luther en het Vaticaan, oproept tot matigheid.

Al lezend krijg ik het gevoel Erasmus te leren kennen, met zijn gedrevenheid, op zijn reizen, bij zijn ontmoetingen maar ook met zijn geldzorgen en gemopper op zijn broer: ‘Het is makkelijker melk uit een rots te slaan dan jou een brief te ontfutselen’.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden