null

EssaySeksualiteit

Van maagd het huwelijk in tot zelfbewust op Tinder: tussen pubers toen en nu gaapt een sekskenniskloof

Beeld

Seksueel groot worden in de jaren vijftig van de vorige eeuw of in de jaren twintig van deze eeuw: je zou het verschil ‘vrijheid’ kunnen noemen, maar misschien zit de grote revolutie meer in weten of niet weten.

Andrea Bosman

Toen mijn moeder voor het eerst ongesteld werd, dacht ze dat ze doodging. Niemand had haar verteld dat zoiets kon gebeuren met een meisjeslichaam. Ze wikkelde ook stiekem verband om haar beginnende borsten omdat niemand had gezien dat die gegroeid waren, dat het pijnlijk was, en dat dit meisje misschien een bh nodig had. Zij schaamde zich en durfde het niet te zeggen. Het was rond 1950, ze woonde in een dorp vlak over de grens in Duitsland. De oorlog was nog maar net voorbij. Er werd vooral hard gewerkt. Wiederaufbau. Verder was nergens aandacht voor.

Ik denk altijd dat ze niet heel veel meer wist toen ze begin jaren zestig met mijn, eveneens katholieke, vader trouwde. Maar ook dat weet ik niet zeker. En ik kan het haar niet meer vragen.

Mijn dochter en een vriendin belden een paar jaar geleden (ze waren net 18) de politie tijdens het uitgaan omdat ze een potloodventer zagen. Eigenlijk moesten ze erom lachen. Maar ze vonden het ook gewoon niet kúnnen. Toen ze 14 waren en naar fris-feesten gingen in een grote disco langs de snelweg wisten ze al dat je dan beter geen rokjes kon dragen vanwege het schuren. Nu volgt ze leeftijdgenote Milou Deelen, die veel publiceert over (vrouwelijke) seksualiteit, ze kijkt – of keek – naar de filmpjes van de sekszusjes, ze kijkt of keek weleens porno, zoals iedereen kennelijk, en praat ook met vriendinnen vrij veel en expliciet over seks, vertelde ze desgevraagd. Tinder en andere datingapps gooide ze onlangs van haar telefoon. Het verveelt haar allemaal enorm. Nu gaat ze Bumble proberen, want dat schijnt vrouwvriendelijk te zijn.

In haar leeftijdsgroep, beginnende twintigers, is de Satisfyer Pro, een eveneens vrouwvriendelijke luchtdrukvibrator die is uitgeroepen tot het beste seksspeeltje van 2022, erg populair. Zelfbewust, dat lijken ze. Ook al komt er zoveel meer op ze af dan ooit tevoren. Prikkels. Beelden. Perfecte lichamen. Porno. Ook nu gaat niet alles altijd goed, maar ze wéten tenminste dingen. Een kenniskloof van lichtjaren bevindt zich tussen mijn moeder en mijn dochter. Ik zit er ergens tussenin.

Een heel klein beetje ingewijd

Ik lees Aan Chesil Beach, het beklemmende relaas van de Britse schrijver Ian McEwan (2007) over een stel, Florence en Edward, begin jaren zestig, tijdens hun huwelijksnacht. ‘Ze waren jong, welopgevoed en allebei nog maagd.’ En ze wisten allebei vrijwel niets. Waar de jonge, viriele Edward denkt in het gedrag van zijn bruid een zinnelijke vrouw te herkennen is Florence in werkelijkheid doodsbang voor wat er op het punt staat te gebeuren – en waarvan ze alleen maar een vaag vermoeden heeft. Ze huivert van elk fysiek contact met de man die ze zojuist trouwde. Maar ze lijkt ook bijna consequent het tegenovergestelde te doen en uit te stralen. Edward verwart haar terugdeinzen en verkramping consequent met begeerte. De anatomische precisie waarmee McEwan pagina’s lang een tongzoen tussen de twee beschrijft zoals Florence die ervaart en wat dat aan weerzin bij haar opwekt doet je de lust tot zoenen bijna voor altijd vergaan.

Een heel klein beetje is ze ingewijd. Met letters dan. ‘In een moderne, vooruitziende handleiding, bedoeld als hulpmiddel voor jonge bruiden, met vrolijke noten en uitroeptekens en genummerde illustraties, kwam ze bepaalde uitdrukkingen tegen waar ze bijna van kokhalsde: slijmvlies, en de onheilspellende en glimmende glans. Andere uitdrukkingen vormden een belediging voor haar intelligentie, vooral die met betrekking tot ingangen: niet lang voor hij naar binnen gaat… of: nu gaat hij haar ten slotte binnen, en: gelukkig, kort nadat hij haar is binnengegaan… Was ze verplicht ’s nachts te veranderen in een soort portaal of ontvangstkamer waardoor Edward kon binnenschrijden?’

Het grote geheim waarover wordt gefluisterd

Florence vermoedt dat er iets grondig mis met haar is, dat ze altijd al anders was geweest en dat ze straks eindelijk wordt ontmaskerd. ‘Haar probleem, bedacht ze, was groter, dieper dan eenvoudige lichamelijke afkeer; haar hele wezen kwam in opstand tegen een vooruitzicht van verstrengeling en vlees; haar gemoedsrust en de kern van haar geluk zouden straks worden geschonden. Ze wilde gewoon niet dat iemand haar ‘binnenging’ of ‘penetreerde’. Seks met Edward kon niet het summum van haar vreugde zijn, maar was de prijs die ze ervoor moest betalen.’

Wie wél iets wilde in die jaren, zeker als jong meisje of jonge vrouw, wie verlangde naar lichamelijkheid en nieuwsgierig was, werd vaak genadeloos afgestraft. Zoals de Franse schrijfster Annie Ernaux beschrijft in het intieme memoir Meisjesherinneringen (2016), waarin ze probeert een terugblik te reconstrueren op hoe ze was, als 18-jarig meisje met dat razende verlangen om de liefde te bedrijven. ‘Die volstrekte onwetendheid’, schrijft Ernaux over haar 18-jarige zelf, toen ze als begeleidster op een zomerkamp in bed belandde met een andere jeugdleider, H., op wie ze erg verliefd werd. ‘Die verwachting van wat zich op dat moment van het bestaan voordoet als het onbekende en het wonderbaarlijke bij uitstek – het grote geheim waarover wordt gefluisterd sinds de kindertijd maar dat op dat moment nergens beschreven staat en nergens wordt getoond – hoe breng je die tot leven? Die geheimzinnige daad, die toegang verschaft tot het banket van het leven, tot wat er echt toe doet – mijn God, niet doodgaan voor het zover is.’

Billy Howle en Saoirse Ronan als Edward en Florence in de verfilming van 'On Chesil Beach' uit 2017. Ian McEwan, auteur van het gelijknamige boek uit 2007, schreef hiervoor ook het script. Beeld
Billy Howle en Saoirse Ronan als Edward en Florence in de verfilming van 'On Chesil Beach' uit 2017. Ian McEwan, auteur van het gelijknamige boek uit 2007, schreef hiervoor ook het script.Beeld

Maar al die verwachtingen cirkelen slechts rond als grote abstracties. Ook de jonge Annie heeft geen idee. ‘Ze heeft nog nooit een mannelijk geslachtsorgaan gezien of aangeraakt.’ De seks met H. is haastig, overrompelend, hij duikt met een grote stijve piemel boven op haar. Ze voelt niets, ze wil ergens anders zijn, maar gaat niet weg. Het idee komt niet bij haar op. De penetratie lukt niet. De volgende dag al ruilt H. haar in voor een ander. Ze vrijt met nog een jongen. De rest van het kamp betitelt haar als sloerie. Annie lijkt zichzelf van die gebeurtenissen los te maken, alsof ze toch iets heel bijzonders heeft beleefd.

Overrompelend, die onwetende duik in het huwelijk

De precieze poging tot reconstructie van wat Annie geen verkrachting wil noemen in Meisjesherinneringen is heftig en aangrijpend, en de huiveringen van Florence uit Aan Chesil Beach gaan misschien wel verder dan die van de gemiddelde onwetende jonge vrouw in die tijd, maar toch kruipt de gedachte omhoog dat voor vrouwen als mijn moeder – en voor veel mannen ook – die onschuldige en vooral onwetende duik in het huwelijk nogal overrompelend moest zijn geweest. En het zette zich voort, het niet-weten. Of het niet wíllen weten. Ook voor ons, mijn zus en ik. Seks was in mijn jeugd thuis ook geen thema. Toen ik op mijn achttiende aankondigde de pil te willen – ik zou binnen enkele maanden op kamers gaan – barstte mijn moeder in huilen uit en zei dat ik ‘daarmee’ op moest houden. Mijn vader sprak drie weken niet met me. Maar goed, ik belde zelf de huisarts. Het waren, goddank, echt andere tijden. Halleluja ook voor de Viva, waardoor ik in elk geval kon wéten dat er zoiets bestond als een vrouwelijk orgasme of zelfbevrediging.

Het gedoe met seks, met lichamelijkheid, gaat nooit over

Met prettige verbazing kijk ik naar de op het oog zelfverzekerde bewegingen van mijn dochter. Op het oog, want ik kan ook niet zien wat de overvloed aan beelden en poses van perfecte lichamen die via alle socials en via porno op deze generatie afkomt precies heeft aangericht. Ik zou ook niet willen beweren dat wat Annie of Florence – ik ben me ervan bewust dat ik het heb over literaire personages – meemaakten zich nu nooit meer in de een of andere variant voordoet. Maar het zou toch heel anders zijn geweest als Annie en Florence toegang hadden gehad tot het kennisreservoir waar mijn dochter over kan beschikken. Als iemand met liefde een bh voor mijn moeder had gekocht, en haar van tevoren had verteld dat ze niet dood zou gaan als ze ging bloeden.

Het gedoe met seks, met lichamelijkheid, gaat natuurlijk nooit over. Het jeugdige gerommel, het zoeken. De kleine rampen, de ernstige. Het avontuurlijke, spannende, ongewisse. ‘Hoe weet je wat je bent, als je niet weet dat het bestaat?’, zegt een van de jongeren die Vivian Keulards portretteert en die zichzelf panseksueel noemt. Maar wat in de zeven decennia die mijn moeder van mijn dochter scheiden veranderde, is toch vooral die toegankelijkheid van kennis, van dingen kunnen weten. Voor de een wat sneller dan voor de ander.

Met medewerking van Jann Ruyters.

Andrea Bosman is redacteur van Tijdgeest. Ze studeerde moderne westerse letterkunde in Utrecht en germanistiek in Berlijn.

Lees ook:

Jongeren over seks en grenzen

Fotograaf Vivian Keulards zocht en vond drie jongeren en een jong stel die haar wel wilden vertellen hoe ze hun eigen seksuele ontwikkeling zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden