In memoriamGalina Voltsjek (1933-2019)

Theater was haar manier van politiek bedrijven

Beeld AP

Eind 2004 trotseerden tienduizenden Oekraïners in het centrum van Kiev weken achtereen de bittere kou uit protest tegen stembusfraude tijdens de presidentsverkiezingen. De demonstraties leidden uiteindelijk tot een derde verkiezingsronde en een nipte overwinning voor Viktor Joesjtsjenko en zijn Oranje Revolutie, over het ‘blauwe’ kamp van zijn pro-Russische rivaal Viktor Janoekovitsj.

De ‘oranje’ protesten waren nog in volle gang toen een gezelschap van het bekende Moskouse theater De Tijdgenoot neerstreek in de Oekraïense hoofdstad. Met art director Galina Voltsjek aan het hoofd namen de Moskovieten hun intrek in een hotel pal naast het Plein van de Onafhankelijkheid, het epicentrum van de gebeurtenissen, enigszins onzeker over de impact van het straatgewoel op de theatervoorstellingen in Kiev. Zou er überhaupt wel iemand komen opdagen?

De onrust bleek ongegrond. “In het publiek zaten zowel ‘oranje’ als ‘blauwe’ toeschouwers”, herinnerde Voltsjek zich later. Het optreden van De Tijdgenoot was een daverend succes. Theaterminnend Kiev liet de politiek even voor wat het was en genoot, dankbaar, met volle teugen.

Vooral bekend als filmactrice

Voltsjek hield van Kiev, de stad waar haar vrijgevochten theater in de Sovjettijd nooit welkom was en pas in de jaren negentig voor het eerst mocht optreden. Maar ook in Oekraïne, als elders in de voormalige Sovjet-Unie, waren zowel zij als haar theater een begrip.

Bij het brede publiek was Voltsjek eerst en vooral bekend als filmactrice, en in het buitenland werd ze nog wel­eens verward met haar beroemde Franse collega Simone Signoret, met wie ze ook werkelijk een opvallende gelijkenis vertoonde. Maar zelf voelde Voltsjek zich in de eerste plaats regisseur.

Dat had deels te maken met de vaak secundaire rollen die ze op het witte doek had mogen spelen, en waar ze altijd met gemengde gevoelens op bleef terugkijken. Dat geldt voor haar rol als wolvin in een op Roodkapje geënt filmsprookje, maar zeker voor haar glansrol als de middelmatige en de drank niet schuwende vertaalster Varvara in de door het publiek omhelsde Leningradse komedie ‘Herfstmarathon’ van Georgi Danelia.

Haar leven lang nam ze het de regisseur kwalijk hoe hij haar in de film had neergezet door, zo scheen het haar toe, haar mollige uiterlijk zo onvoordelig mogelijk te laten uitkomen. Zelf kon ze er niet naar kijken: “Ben ik werkelijk zo?”

Wisselwerking

Als dochter van de bekende cameraman Boris Voltsjek – filmer van onder meer beroemde Sovjetfilms als ‘Lenin in Oktober’ – maakte ze al vroeg kennis met het filmbedrijf. Ze was kind aan huis bij de gevierde regisseur Michail Romm en verkeerde met tal van – later – beroemde acteurs en actrices. Toch trok het theater haar veel meer dan de film, naar eigen zeggen omdat de filmwereld voor haar te alledaags was, een milieu dat ze al uit en te na kende. En theater, daarvan bleef ze tot aan het eind van haar dagen overtuigd, had sowieso de eeuwigheid, dankzij de directe wisselwerking van de acteur met zijn publiek.

In 1955 voltooide ze haar acteer­studie aan een Moskous theaterinstituut, datzelfde jaar speelde ze haar eerste filmrol. Het was twee jaar na de dood van Sovjet-dictator Stalin, aan de vooravond van de ‘dooiperiode’ die was ingezet door de nieuwe leider Nikita Chroesjtsjov. Met enkele andere jonge theateracteurs, onder wie haar eerste man, Jevgeni Jevstignejev, vormde Voltsjek in 1956 een ­eigen theatergroep. Uit dit al snel ongemeen populaire jongerentheater zou later De Tijdgenoot ontstaan.

In 1962 maakte Voltsjek haar debuut als theaterregisseur, tien jaar later werd ze op aandringen van het collectief artistiek leider van De Tijdgenoot, een functie die ze tot haar dood zou bekleden. Het was een unicum voor die tijd, want Voltsjek was niet alleen vrouw, maar ook nog eens geen lid van de Communistische Partij. Nog een primeur had ze in 1978, toen ze op het hoogtepunt van de Koude Oorlog als eerste Sovjet-regisseur met Amerikaanse acteurs een stuk mocht opvoeren in de Verenigde Staten.

Enkele jaren parlementslid

De politiek heeft haar nooit bekoord, ook niet na de ineenstorting van het communistische regime in 1991. Ze was in de jaren negentig enkele jaren parlementslid namens de toenmalige regeringspartij, een volgens Voltsjek ‘interessante ervaring’ die ze evenwel niet wenste voort te zetten. Het theater was naar eigen zeggen haar manier van ‘politiek’ bedrijven.

In 1989 voerde Voltsjek voor het eerst een veel gelauwerd toneelstuk op over de rauwe realiteit van de Stalin-kampen, gebaseerd op de autobiografie van Jevgenia Ginzboerg. Ze verraste het publiek door de toen 80-jarige Paulina Mjasnikova – vriendin en medegevangene van Ginzboerg – op te stellen als een van de acteurs en haar zichzelf te laten spelen.

Galina Borisovna Voltsjek werd geboren op 19 december 1933 in Moskou. Ze overleed op 26 december 2019 in Moskou.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden