InterviewIdentiteit

Sunny Bergman: ‘Eén onhandige opmerking maakt je niet gelijk een slecht mens’

Sunny Bergman Beeld Raymond van Mil
Sunny BergmanBeeld Raymond van Mil

Geef nu gewoon maar toe dat we allemaal vooroordelen over elkaar hebben, zegt activist, feminist en documentairemaker Sunny Bergman. Juist dan ontstaat ruimte voor gesprek.

Documentairemaker, schrijver, activist, feminist. Zo zou Sunny Bergman (48) zichzelf professioneel omschrijven. “Activist en feminist zeg ik omdat die woorden een negatieve connotatie hebben, terwijl ik ze juist omarm. Verder zeggen labels weinig over je diepste zelf. Ik verzet me ook tegen deterministisch denken op het gebied van gender.” Ze wijst naar het zelfgebakken bananenbrood op tafel, in het pied-à-terre van haar ouders in Amsterdam. “Is dat vrouwelijk, of gewoon zorgzaam?”

Bergman laat zich ook niet definiëren door vreemden. “Daarom zit ik niet op Twitter. Ik weet wel wat er daar over me wordt gezegd: linkse hobbyist, aandachtshoer, extremist, haatzaaier. Op sociale media heerst een raar idee dat alle radicaal-linkse mensen die enige bekendheid genieten een verborgen agenda hebben en eigenlijk verdeeldheid willen zaaien in de samenleving.”

U wordt ook een witte redder genoemd, juist door mensen voor wie u zich inzet.

“Die kritiek raakt me nog het meest. Je mag me een helper whitey noemen, want media gaan altijd voor bekende koppen en kijkers nemen meer van mij aan omdat ik wit ben. Wat ik wel lastig vind, is dat het soms lijkt of je het niet goed kan doen, als wit persoon in de strijd tegen racisme. Witte mensen moeten hun verantwoordelijkheid nemen, want racisme is ons probleem. Maar we mogen niet te veel ruimte innemen, en moeten mensen van kleur vooral faciliteren in hun strijd. Je moet toch gewoon doen waar je goed in bent? Activisme is hard werken voor iedereen.”

Heeft u zelf nog vooroordelen, na alle documentaires die u erover maakte?

“Minder. En als ik ze heb, ben ik me er beter van bewust. Mijn zoon vierde een tijdje terug zijn eindexamenfeest – voor corona. Mensen liep in en uit. Ik zag toen een grote, zwarte jongen in de keuken, die ik niet kende. Mijn eerste gedachte was: waar is mijn laptop? En direct erna: fuck, waarom denk ik dat? Onderzoeken laten ook zien dat zwarte kinderen volwassener worden ingeschat en als minder onschuldig worden gezien. Toen ik met hem praatte, bleek het gewoon een jongere te zijn, een 6vwo’er, net als de rest.”

Een ander voorbeeld: “We hadden iemand nodig om een zware bank omhoog te tillen. De eerste die reageerde in de buurtapp was een homoseksuele buurman. Ook toen dacht ik direct: die is vast niet zo sterk. Nou, hij was sterker dan ons allemaal.”

Iedereen heeft weleens zulke gedachten, als we eerlijk naar onszelf kijken.

“We zijn allemaal gesocialiseerd in een ongelijkwaardige wereld. Dus als we toegeven dat we vooroordelen met ons meedragen, is er meer ruimte voor dialoog en verandering. Zo maakte ik ooit een grap over de dikke billen van een zwarte vriendin. Zij vond dat niet leuk en legde uit waarom. Ik wist nog niet de context, dat de lichamen van zwarte vrouwen altijd worden geseksualiseerd. Ze was niet gekwetst, maar vond het alleen irritant. Zo’n onhandige opmerking maakt je niet gelijk een slecht mens, maar je moet je wel bewust worden van je onwetendheid en ervan leren.”

Hoe kijkt u naar #MeToo en #BlackLivesMatter, bewegingen die vooral online plaatsvinden?

“Activisme op sociale media kan heel effectief zijn, vooral in de mediawereld. Sommige redacties schamen zich nu als er te weinig mensen van kleur werken. Dat bewustwordingsproces is de eerste stap in de richting van wezenlijke gedragsverandering. Maar ik ben erg ongeduldig en dat eindeloze gelul vind ik vaak niet interessant. Ik wil actievoeren en concrete resultaten zien.”

Sunny Bergman: ‘Als we toegeven dat we vooroordelen met ons meedragen, is er meer ruimte voor dialoog en verandering.’ Beeld Raymond van Mil
Sunny Bergman: ‘Als we toegeven dat we vooroordelen met ons meedragen, is er meer ruimte voor dialoog en verandering.’Beeld Raymond van Mil

Varen feministen van nu de juiste koers?

“Wat ik positief vind, is dat feminisme weer bon ton is. Als jonge feminist voelde ik me vaak eenzaam, een roepende in de woestijn. Dankzij sociale media is het makkelijker om elkaar te vinden. Maar als ik bewegingen met elkaar vergelijk, is de antiracismebeweging veel levendiger. Feministen hebben een dreigende, urgentie kwestie nodig om de straat op te gaan, bijvoorbeeld als het recht op abortus hier zou worden ingeperkt. Nu blijft het vaak bij debatten over de salariskloof. Dankzij ­vrouwen van kleur horen we nu wel verschillende ­perspectieven op feminisme, en dat is goed.”

In die gesprekken gaat het ook over sisterhood versus de krabbenmentaliteit. Vrouwen moeten voor elkaar opkomen, in plaats van elkaar te bevechten. Ziet u dit ook in uw eigen kring?

“Ik heb weinig met beide theorieën. Ik vind het irritant als wordt gezegd dat vrouwen elkaars grootste vijand zijn. Dat strookt niet met mijn realiteit, en daarmee wordt het probleem ook weer bij vrouwen gelegd. Anderzijds vind ik het idee van sisterhood ook wat infantiel, alsof vrouwen elkaar niet mogen bekritiseren. Ik heb leuke vriendinnen in de mediawereld. We zitten samen in appgroepjes, waarin we praten over seksisme en racisme, en elkaar om advies vragen. Als ik bijvoorbeeld word uitgenodigd voor een talkshow, spreek ik dat met hen door. We maken ook veel grappen over de media.”

Wat gaat er mis in de strijd voor gelijkheid?

“Iedereen heeft het recht om zijn mening te uiten, maar niet iedere mening is in iedere context evenveel waard. Ik ga ook niet tegen een architect zeggen hoe hij een gebouw moet ontwerpen. Ik heb jarenlang research gedaan naar racisme en seksisme, maar met name mannen erkennen die expertise vaak niet. Dus ik ga niet meer met mensen in debat die nergens verstand van hebben, dat vind ik oninteressant. Ik praat liever over jouw perspectief, omdat je je wel hebt ingelezen en bijvoorbeeld meer weet van islamofobie.”

Door het fenomeen van de cancelcultuur schieten mensen ook in een kramp.

“De rechtse mensen die zogenaamd gecanceld worden, zitten nog steeds bij alle talkshows, dus ik heb het idee dat die angst wat overdreven is. Maar je ziet wel dat mensen zichzelf meer censureren omdat ze bang zijn dat een uitspraak een eigen leven gaat leiden. Er is ook een klein groepje mensen dat verzamelingen van screenshots bijhoudt, zodat ze je ergens op kunnen pakken, vanuit een soort morele superioriteit. Als publiek persoon let ik wel op wat ik post. Tegelijkertijd voel ik me altijd al een outsider, dus ik kan er mee leven dat sommige mensen een hekel aan me hebben.”

Sunny Bergman (1972) werd als documentairemaker onder meer bekend met Beperkt houdbaar (2007), waarin ze kanttekeningen zette bij het schoonheidsideaal en plastische chirurgie. Andere belangrijke thema’s in haar werk zijn seksualiteit en mannelijkheid. Ze maakte diverse documentaires over racisme. Met Zwart als roet (2014), over de Nederlandse sinterklaastraditie, stortte ze zich in het destijds hoogoplopende debat over Zwarte Piet.

Lees ook:

Hou eens op met dat hokjesdenken

Het is moeilijk een coherent zelfbeeld te vormen als je overal een beetje bij hoort, schrijft Haroon Ali – half-Nederlands, half-Pakistaans, ex-moslim én homo. En het verhitte identiteitsdebat maakt het zo beladen.

Rob Jetten: ‘Waarom wordt mijn geaardheid er altijd bij gehaald?’

Hij zou van de partij van ‘dood en verderf’ zijn, vanwege de D66-standpunten over abortus en euthanasie. Maar ook van de moslim- en buitenlanderknuffelaars. Zelf vraagt Rob Jetten zich af: waarom wordt zijn geaardheid er toch altijd bij gehaald? 

Natacha Harlequin: Ik wil altijd dat mensen naar me blijven luisteren

Soms vragen mensen zich af of advocaat ­Natacha Harlequin zich wel in het racismedebat mag mengen, omdat ze zelf te weinig last zou hebben gehad van ­discriminatie. Of omdat ze te mild is. Haar eigen toverwoord is empathie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden