Panelgesprek Seksuele voorlichting

Seksuele voorlichting? Jongeren vinden de informatie zelf wel

Jip, Kiki, Tobias, Tom, Tristan en de voeten van Puck. Beeld Maartje Geels

Seksuele voorlichting op scholen is onder de maat, vinden jongeren. Online is er steeds meer te vinden, zoals de nieuwe campagne #kutvoorlichting, maar niet alles is even geschikt, zegt Rutgers, het kenniscentrum voor seksualiteit. Hoe komen jongeren dan aan informatie over seks, en wat vinden ze er zelf van?

Als bij tieners hormonen door het lijf gieren willen ze alles weten over tongzoenen, masturberen en vrijen. Maar de lessen seksuele voorlichting op school zijn daarbij zelden bevredigend. Ze gaan vooral over soa’s, ongewenste zwangerschappen en het bewaken van eigen grenzen. Pret in bed komt maar af en toe aan de orde. Toch is dat nou juist waar tieners meer over willen weten. Als seks niet leuk is, waarom zijn al die volwassenen er dan zo mee bezig?

Scholieren geven de lessen seksuele voorlichting op school gemiddeld een 5,8, blijkt uit onderzoek van Rutgers en Soa Aids Nederland. En de voorlichtingsboeken die goedbedoelende ouders onder hun hoofdkussen schuiven, raadplegen ze maar zelden. Tieners ­halen hun informatie vooral van internet, onder andere van pornografische websites. 41 procent van de jongens tussen de twaalf en veertien jaar heeft wel eens porno gezien en 7 procent van de meisjes. Dat porno opwindend kan zijn geeft 84 procent van de jongens en 70 procent van de meisjes toe, maar dat het niet hetzelfde is als vrijen in het normale leven weet bijna driekwart van de jongeren ook wel. 

Niet alles op internet is porno, er is ook voorlichtingsmateriaal te vinden over vrolijk en vrijwillig vrijen. De nieuwe campagne #kutvoorlichting van de KRO/NCRV en Human en de ‘Sekszusjes’ van de VPRO gaan expres niet over wat je allemaal kunt oplopen van seks, maar over de lol. Ze willen op een gezellige manier taboes doorbreken. Maar uitsluitend online voorlichting is volgens Rutgers niet voldoende. Volgens onderzoeker Marianne Cense vooral “omdat informatie op ­internet geen gesprek met je aangaat, niet naar je luistert en je geruststelt als je ergens onzeker over bent”.

Onzin op internet

“Op internet kun je veel onzin vinden, maar ook goede dingen”, zegt Cense. “Vooral jongens vinden porno interessant, maar jongeren komen ook uit bij seksvloggers of de site sense.info van Soa Aids Nederland en Rutgers.” Het is prima dat kinderen online ‘shoppen’, vindt Cense, mits ze zelf kunnen bepalen wat voor hen relevant is. Daarvoor is het belangrijk dat kinderen ook thuis ontspannen kunnen praten over seksualiteit. Bovendien staan zelfverzekerde kinderen “die van huis uit het gevoel meekrijgen dat ze er mogen zijn” sterker in hun schoenen. Maar volgens Rutgers is er nog altijd een groep die extra aandacht nodig heeft, onzekere kinderen die vaak uit gezinnen komen waar minder makkelijk wordt gepraat. 

Een ander probleem volgens Rutgers is dat op middelbare scholen vooral de hogere klassen weinig seksuele voorlichting krijgen. Terwijl jongeren vanaf vijftien jaar juist hun eerste seksuele ervaringen opdoen, verkering krijgen en meer willen weten. In de eerste en tweede klas zijn er lessen over voortplanting, zwangerschappen en soa’s, maar daarna is er volgens Cense eigenlijk niets meer.

De grootste vraag waar jongeren tijdens hun schoolperiode mee zitten is ‘ben ik eigenlijk wel normaal?’ Jongere tieners vragen zich af of hun borsten ‘wel normaal’ zijn, oudere tieners of ze ‘wel normaal’ zijn in bed. “Onzekerheid staat gelijk aan kwetsbaarheid”, legt Cense uit. “Denk aan jongens uit de ­hogere klassen die op een schoolfeest intiem willen dansen met jongere meisjes. Die meisjes moeten weten dat ze ‘nee’ mogen zeggen, dat het er niet per se bij hoort.”

Daarbij moet de voorgeschotelde informatie aansluiten bij de ontwikkelingsfase van de jongere. Voor een elf­jarige is informatie over dat je met een tong kunt zoenen al een hele kluif, maar een zeventienjarige wil wel meer weten over vrijen in verschillende standjes. Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat de ontwikkelingsfases opschuiven. “Het lijkt wel of jongeren preutser zijn geworden”, zegt Cense.

Later seks

In 2017 waren jongeren gemiddeld 15,4 jaar oud toen ze voor het eerst zoenden, in 2012 was dat 14,6. Ook de eerste echte vrijpartij is gemiddeld een jaar later: in 2012 was 50 procent van de jongeren onder de 17 jaar geen maagd meer, in 2017 was dat 50 procent van de jongeren onder de 18.

Volgens de jongeren zelf spelen sociale media daarin een grote rol. Cense: “Ze voelen de druk dat alles perfect moet zijn.” Er wordt dus minder geëxperimenteerd volgens Rutgers. Bovendien gebeurt alles online: contact maken, flirten. Het is dan moeilijker om dat ook toe te passen in het echte leven.

Jip, Kiki, Tobias, Tom, Tristan en Puck beoordelen samen programma's over seksuele voorlichting. Beeld Maartje Geels

Voorlichting mag best gezellig zijn

In de klas, online, uit boeken en in ­gesprekken met vrienden; jongeren sprokkelen hun informatie over seks bijeen. Het moet vooral niet te ingewikkeld zijn of voelen als een lesje, antwoorden zes havo/vwo- scholieren uit Amsterdam op de vraag hoe zij aan hun voorlichting komen.

Kiki (14) praat het liefst met vrienden en ook Tristan (14) klopt graag aan bij leeftijdgenoten. “Maar als ik specifieke vragen heb ga ik gewoon naar mijn moeder”, biecht Tobias (14) op. Ook komen de jongeren vaak uit bij online voorlichtingsfilmpjes, vertellen ze. Het mooiste is het als ze ongemerkt informatie verkrijgen, als bijproduct van een vermakelijke serie.

We lokten Puck (13), Jip (14) Tom (12), Tobias, Tristan en Kiki met popcorn en vroegen hen welke van de vijf geselecteerde (online) programma’s hen het meeste aanspraken. 

#kutvoorlichting, KRO-NCRV en Human

Uit onvrede over het gebrek aan voorlichtingsprogramma’s over de leuke kanten van seks bedachten programmamakers van KRO/NCRV en Human de campagne #kutvoorlichting. In een van de vier afleveringen die 3FM-dj Eva Koreman en seks-influencer Linda de Munck maakten voor het YouTube-­kanaal ‘Know Shit’ van ‘3FM Tussenuur’ laat De Munck haar vagina fotograferen.

De vraag of de perfecte vagina bestaat is voor de tieners wat abstract, de eerste reacties zijn lauw. “Een schaamlipcorrectie lijkt me zo pijnlijk”, roept Jip. Het programma voelt een beetje aan als een lesje, vinden ze. Tristan is iets enthousiaster: “Ik heb er zeker wat van geleerd. En we konden er samen goed om lachen.” Dat vinden de anderen ook, #kutvoorlichting is geschikt om samen te kijken en commentaar op te leveren. “Maar zelf zou ik het niet zo snel opzetten”, zegt Jip.

Oordeel: Redelijk informatief, maar zelf zouden ze het niet zo snel op zoeken. 
★★★☆☆

Sekszusjes, VPRO

In de ‘Sekszusjes’, praten de zusjes Krista en Marcelle openhartig over seks. In de vijfdelige serie van de VPRO, sinds april online te zien, bespreken ze zonder gêne hun geheimen. Ze zijn, zeggen ze zelf, op zoek naar het moment dat het on­gemakkelijk wordt, want daar zit kennelijk een taboe. 

Muisstil kijken de tieners toe hoe de zusjes hun eigen vagina boetseren met klei. Ongemakkelijk? Nee, vindt Jip. “Eerder een beetje saai.” Het praktisch ingestelde programma sluit niet aan bij de ontwikkelingsfase van deze tieners. “Het is niet zo relevant voor ons”, zegt Puck. “Wij zijn daar nog niet mee bezig.” “Ja”, reageert Tobias enigszins opgelucht. “Die mensen hebben allemaal al minstens een keer seks gehad en wij niet. Toch?” Om de aflevering over standjes wordt smakelijk gelachen, maar het blijft een ver-van-hun-bed-show. “Nu ken ik ‘het schildpadje’”, schampert Tristan. “Ik weet niet of ik dat wil weten”, giechelt Jip. “Of ja, ik wil het wel weten, maar misschien nog niet nú.” 

Oordeel: een beetje saai, de ­informatie sluit niet aan bij deze leeftijdscategorie. 
★★☆☆☆

De Seksmobiel, BNNVara

In ‘De Seksmobiel’ ontvangt presentator Jurre Geluk bekende Nederlanders in een roze caravan waar ze vragen van vaak jonge kijkers beantwoorden. Het programma is een onderdeel van het BNNVara-programma ‘Spuiten en Slikken’ van vorig seizoen en kan via YouTube worden bekeken.

De adviezen over orgasmes en het versieren van meisjes worden door de jongeren warm onthaald, dit snappen ze duidelijk beter. Tom zegt dat hij het reuze interessant vindt. “Maar ik zou het toch niet zo snel op tv opzoeken waar mijn ouders bij zijn.” Op de eigen computer wel, de vragen zijn herkenbaar. “Het zijn leeftijdgenoten, dat helpt”, zegt Jip. Volgens Puck word je er daardoor meer bij ­betrokken: “Je zou ook zelf een vraag kunnen insturen.” “En het voelt wat minder of je naar een lesje zit te kijken”, voegt Tobias toe.

Oordeel: ‘De Seksmobiel’ is grappig en leerzaam. 
★★★★☆

De Dokter Corrie show, SchoolTV

Een oudgediende aan het firmament is ‘De Dokter Corrie Show’. Actrice Martine Sandifort bespreekt als Dokter Corrie voor SchoolTV alle zaken die te maken hebben met de puberteit. De doelgroep is iets jonger, negen tot twaalf jaar, en het programma wordt vaak in de klas gekeken, meestal in de ­hogere groepen van de basisschool.

Alle tieners kennen de Dokter Corrie Show van de basisschool en voor de meesten was het de eerste kennismaking met seksuele voorlichting. “Ik was er in groep acht nog helemaal niet mee bezig”, zegt Tom. Jip: “We dachten allemaal ‘ieuw, waarom moeten we dit kijken’”. “Maar we leerden er wel veel van”, vindt Puck, “zoals opener praten over seks”. Dat beaamt Kiki: “Na seksuele voorlichting ging ik inderdaad makkelijker praten over seks.” Volgens Puck was Dokter Corrie iets om naar uit te kijken. “Maar als ik er nu naar kijk, vind ik het meer iets voor jongere kinderen. Het is wel een beetje braaf”, zegt Kiki. 

Oordeel: het programma heeft ‘iets gezelligs’ voor basisscholieren, maar voor pubers is het nogal braaf. In de achtste groep zou het panel Dokter Corrie vier sterren hebben gegeven. 
★★★☆☆

Sex education, Netflix

De Netflix-serie ‘Sex eduction’, is een komische dramaserie, met de nadruk op scholieren en seksualiteit. Hoofdpersoon Otis worstelt in het eerste seizoen van de Britse serie met zijn seksualiteit. Bovendien bemoeit zijn moeder, die sekstherapeute is, zich graag met zijn ontwikkeling. Als hij een klasgenoot met een seksprobleem weet te helpen begint hij samen met zijn slimme klasgenote Maeve een sekstherapiepraktijk waar veel puberproblemen aan bod komen. 

De jongeren kennen de serie en hebben alle afleveringen verslonden. Ongemerkt was het ook informatief. “Ik heb er best wel wat van opgestoken”, zegt Puck. “Vooral algemene kennis, denk ik.” De serie is niet alleen leuk voor tieners, ook ouders zijn enthousiast. Sommigen proberen de serie samen met hun kinderen te kijken, maar dat vinden deze jongeren niet zo’n prettig idee. “Dat is toch wel een beetje ongemakkelijk”, zegt Jip.

“Dit is echt prachtig”, schatert Tristan bij een expliciete scène waarin het meisje bovenop haar uiterste best doet, maar het de ­jongen kennelijk niet kan bekoren. “Ja, echt een topserie”, beaamt Tom. Kiki zou voor specifieke vragen eerder naar ‘De Seksmobiel’ kijken. “Maar dit is gewoon leuk, dit is ontspanning.”

Oordeel: de serie is vermakelijk en je steekt er ongemerkt wat van op. 
★★★★★

Met dank aan de leden van het testpanel: Puck (13), Tobias (13), Tristan (14), Jip (14), Tom (12) en Kiki (14).

Lees ook: 
De Sekszusjes moeten hun seksleven wel met heel Nederland delen

Bestaat de perfecte poes? Hoe geef je feedback aan een bedpartner? In ‘Sekszusjes TV’ bespreken Krista en Marcelle Arriëns hun onzekerheden over seksualiteit.

Veilig schoolklimaat werkt beter tegen misbruik en grensoverschrijdend gedrag dan voorlichting

Een uurtje les over seksueel misbruik helpt te weinig om grensoverschrijdend gedrag bij cluster 4 leerlingen te voorkomen, schrijft Geert Rosielle, directeur orthopedagogisch onderwijsinstituut De Hilt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden