null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

ZomerinterviewSander Schimmelpenninck

Sander Schimmelpenninck zet deze zomer zijn telefoon uit. ‘Ik laat me minder opfokken’

In de rust van de zomer blikken we terug en kijken vooruit in een reeks zomerinterviews. In deel drie: presentator en columnist Sander Schimmelpenninck (38) gaat Zweden verder verkennen én een politiek pamflet schrijven over ongelijkheid.

Dana Ploeger

Strak in het pak arriveert Sander Schimmelpenninck stipt op tijd bij het kantoor van zijn management. Op de agenda staat nog een laatste presentatieklus, dit interview en dan pakt hij zijn koffers om later die week voor de hele zomer te vertrekken naar Zweden, het land waar hij sinds begin dit jaar woont. Zijn eerste voornemen is zijn immer storende telefoon uit te zetten en Twitter met rust te laten. Zoals voor velen is zijn telefoongebruik een ware worsteling. “Die aanzuigende kracht is echt monsterlijk. Mijn schermtijd is veel te veel: ik zit zo’n acht uur, negen uur op mijn telefoon en laptop. Daar wil ik meer van loskomen.”

Graag zou hij even terugduiken in de tijd. Naar een vakantie in 2008 toen de smartphone nog niet was ingeburgerd. Zijn leukste zomervakantie ooit, reizend van Vancouver naar San Diego. “In de wereld was nog vrij weinig aan de hand, ik was net klaar met mijn studie, alles voelde onbezorgd, ik had nog geen mails of de hele dag telefoontjes. Dat gevoel ga ik opnieuw opzoeken. Loskomen van al het gejakker.”

Toch is Schimmelpenninck niet het type dat altijd aanstaat, regelmatig veegt hij zijn agenda een week leeg. En nu zelfs de hele zomer. “In mijn bestaan heb ik veel live afspraken en optredens: piekmomenten waarop ik moet presteren. Het is haat-liefde, enerzijds enorm leuk en bevredigend, anderzijds energievretend. De tragiek is dat ik daar mijn werk van heb gemaakt. Een dag schrijven voelt voor mij dan ook niet als werken, maar eerder als uitrusten. Columns schrijven vind ik het allerleukste van al mijn werkzaamheden.”

Dus geen luiervakantie in de zon?

“Ik ben niet zo’n fan van strandvakanties. Ik hou wel van de zee, maar niet in de zomer als iedereen tegelijk de hele dag in de zon ligt te braaien, om vervolgens vetgemest en ongezond terug te keren. Wat dat betreft ben ik echt een product van mijn ouders, wij gingen vroeger ieder jaar op wandelvakantie naar de Alpen. Tot vermoeiends toe.

“Als kind vond ik dat vreselijk, drie weken lang elke dag van negen tot vijf wandelen – heel spartaans. Voor de afwisseling gingen we een dag naar een meertje of fietsen. Nu houd ik enorm van de bergen en van actief bezig zijn. Ik vind dat een prettige manier van vakantie houden. Flink fysiek aan de bak en daardoor goed slapen en gezond en uitgerust terugkomen.”

Wat is je bestemming de komende tijd?

“Deze zomer ga ik twee weken op reis met mijn vriendin Lotta: Zuid-Zweden bekijken en naar Gotland, dat mooie eiland in de Oostzee. Fijn rondtoeren, beetje zwemmen en ’s avonds mijmeren over eventuele kinderen in de toekomst. Ik ben nu 37 jaar, zij is 32, dan ga je daar wel over nadenken. Verder ga ik vooral genieten van het huis dat we een jaar lang hebben verbouwd in Göteborg.

“Zweden is prachtig, ruim, fijn, schoon en de kwaliteit van leven is extreem hoog. Zweden zijn heel brave mensen, niet zo luidruchtig. Ook het politieke klimaat is prettiger. Ze lopen daar zo’n twintig jaar achter op Nederland, het draait nog om het collectief, met een echte sociaaldemocratie en een leuke vrouw aan het hoofd. Niet zoals ons land dat meer richting Trumpiaanse toestanden drijft.”

Schimmelpenninck trok dit jaar veel aandacht met zijn veelbekeken tv-serie Sander & De Kloof waarin hij de vermogens- en kansenongelijkheid in ons land aan de kaak stelt. “Heel leuk dat het zo heeft geresoneerd. Voordat ik dat programma ging maken, was ik een beetje teleurgesteld in het medium tv. Ik ging weg bij de talkshow Op1, omdat ik dat geen leuk programma vond, maar ook omdat het te veel een keurslijf was en ik mezelf niet thuis voelde in die rol.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Met De Kloof ervaarde hij dat je juist met dit medium veel invloed kunt hebben. “Ik kan honderden geweldige columns schrijven, maar een onderwerp gaat pas echt leven als er een goed tv-programma over is gemaakt. Dat is de magie van beeld. Wat ik terugkrijg van mensen op straat is dat ze er allemaal over hebben gesproken thuis – of ze het nu eens of oneens zijn met mijn visie. Dat is mooi.”

Volgens de maker hebben mensen vaak sterke ideeën, zonder dat die ideeën uitgedaagd worden. Een onderwerp dat veel stof deed opwaaien was de erfbelasting. “Mensen denken dat ze er een beredeneerd idee over hebben, maar dat is helemaal niet zo! Ze praten gewoon hun ouders of omgeving na, zonder dat ze er echt over hebben nagedacht. Als je het goed uitlegt, dan veranderen hun gedachten vaak.”

Zo merkte hij dat de interesse voor het thema dat mensen almaar rijker worden zonder er echt voor te werken, groeit. “Dat raakt aan heel fundamentele zaken, het gaat over het collectief én het individu, over je eigen clannetje én het grotere geheel. Daar zetten mensen nu vraagtekens bij.”

In Sanders koffer zit…

Zomerlectuur: Ik heb drie boeken klaarliggen. Allereest A Brief History of Equality door Thomas Piketty, die wil ik al lang lezen. En het boek Totaal van Marcel van Roosmalen, zoals iedereen. Dat heeft hij zo efficiënt gemarket en hij is zo on a high, dat wil ik lezen. En ik moet mijn Zweeds nu echt verbeteren en dus ga ik ook nog een Zweeds boek lezen.

Favoriet zomerliedje: Oh dat zijn er zoveel, dan kies ik voor Lady van Modjo.

Kledingstuk: mijn zwembroek natuurlijk

Gadget: nee, daar ben ik niet van, ik ben heel slecht met foto’s maken. Vroeger had ik wel een Zwitsers zakmes.

Mensen betichten je soms van hypocrisie, iemand met jouw afkomst en zoveel succes die inkomensongelijkheid aankaart?

“Ons bedrijf Tonny Media is inderdaad een succes. Zeker nadat we dit jaar een samenwerking aangingen met Podimo, een abonnementsdienst voor podcasts. Dat is een groot geluk, want dat brengt me veel geld waardoor ik het leven kan leiden zoals ik dat wil. Maar alsof ik niet hard mag werken en veel geld mag verdienen en tegelijk ook mag vinden dat je meer belasting moet betalen over erfenissen en vermogens. Alsof de wereld zou moeten bestaan uit cynische klootzakken die veel geld verdienen en boomknuffelaars die als een kluizenaar leven. Onzin natuurlijk.”

Heeft de tv-serie ook je eigen ogen geopend?

“Niet echt. Het meeste was niet nieuw, alleen de aflevering over de zorg, die wereld kende ik nog niet zo. Die mevrouw uit de Schimmelpenninckstraat in die afschuwelijke flat en de confrontatie met echte armoede raakte me zeker. Mensen denken vaak dat ik de serie uit sympathie maakte, en natuurlijk vind ik het niet prettig dat iemand in armoede leeft, maar het eerlijke antwoord is dat ik me vooral stoor aan de gebrekkige prestaties die ik zie bij mensen die heel veel geld hebben.”

Voor Schimmelpenninck was zijn tv-serie het sluitstuk van zeven jaar werken bij Quote, van zeven jaar rondlopen in de wereld van de rijken, van zien dat ze elkaar een fabeltje vertellen van selfmade zijn en kansen pakken. “Als je goed kijkt zijn er vaak factoren als geluk en privilege in het spel, die de rijken graag weglaten uit hun verhaal. Ik heb veel erfgenamen ontmoet, die helemaal niet zo hard hebben gewerkt. Ik zag dat ze weinig uitvoerden en almaar rijker werden. Aan die mismatch tussen verdiensten en vermogen begon ik me te ergeren.”

Het hielp dat zijn redacteur Jody Geerling een neus heeft voor het vinden van goede karakters en typetjes. Soms waren die achteraf niet zo blij met hoe ze ervan afkwamen. “Ze dachten in hun naïviteit: die Sander van Quote, dat is vast goed volk. Dan kwamen ze van een koude kermis thuis. Bijvoorbeeld het stel in de serie dat compleet overtuigd het evangelie van huisjes melken predikte. Zo leeg.”

Een positief effect van de serie is wel dat mensen nu weten waar hij voor staat. “Ik vind al heel lang dat mensen moeten werken voor hun geld, dat ze participeren en zich verantwoordelijk voelen voor het geheel, dat werken loont. Nu weten meer mensen dat ik geen provocateur ben, maar een vrij consistent wereldbeeld heb.”

Naast je werk laat je je veel horen op Twitter. Wat irriteert je nu het meeste?

“Dat mensen gebrek aan interesse hebben en alles, werkelijk alles, op zichzelf betrekken. Het aantal mensen dat in staat is om op macroniveau een goed gesprek te hebben over de samenleving – zonder te jij-bakken – is bizar klein. Er kan geen maatschappelijk gesprek worden gevoerd, zonder dat mensen over de poppetjes beginnen te praten of het op de man spelen. Dat hangt kennelijk samen met de desinteresse en domheid die bij deze tijd horen. Het feit dat in ons land het debat op Twitter bepaalt wie er ’s avonds aan de talkshowtafels zitten, zegt mij genoeg.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Je duidelijke opinie trekt ook agressieve lieden aan. Hoe ga je daarmee om?

“Ik ben wel gewend dat mensen vrij sterke ideeën bij mij hebben. Dat hoort bij me. Op de middelbare school haalde ik al het bloed onder de nagels bij leraren vandaan. Ik was niet tactisch en diplomatiek, maar wel goed in mijn mening ventileren en leraren uitdagen. Ach, alle kritiek went. Ik lach er hartelijk om. Zeker op Twitter. Die bagger komt allemaal uit de extreemrechtse hoek van Forum voor Democratiestemmers, tuig, kwaadaardige lieden die zich sterk met mij bezighouden.

“Het maakt dat soort types kennelijk boos dat ik als witte man niet zo rechts ben als zij. Mijn scherpe toon vinden ze dan wel weer leuk. Al moet ik er wel mee oppassen, want ik heb intussen werkelijke bedreigingen gehad. Ik kan daar niet veel over zeggen, maar die gaan wel onder je huid zitten. Ik ben altijd weer blij als ik in Zweden ben. Letterlijk even op afstand.”

Schimmelpennick zag na de serie zelf geen reden zich anders te gaan gedragen. Hij werkt hard en betaalt gewoon belasting, zegt hij. “In de serie ben ik er open over dat ik ooit wat hulp kreeg bij het kopen van een huis. Verder voel ik wellicht meer dan anderen een verantwoordelijkheid naar de maatschappij; ik doe dingen voor het goede doel, ik fietste vorig jaar september met een vriend naar Lapland om geld op te halen voor daklozen, daar hebben we enorm veel plezier in gehad en haalden een ton op.”

Maar juist over dit soort individuele verantwoordelijkheid “wordt veel te veel geluld”, zegt hij. Het gaat hem om het totaal, het geheel, het systeem dat anders moet worden ingericht. Zoals de belastingen. “Politici hebben wel macht, maar geen ideeën en ook geen tijd om ideeën te bedenken. Dus is het aan mensen zoals Rutger Bregman of ik, die er anders tegenaan kijken om iets te doen. Ik heb een unieke positie, een ongrijpbaarheid die me in staat stelt om een boodschap af te leveren zonder dat mensen het gelijk in een bepaalde hoek duwen. Ik ben niet links, niet rechts, ik voel me comfortabel in het midden.”

Hoewel hij interesse heeft in politieke invloed, heeft hij geen ambities in die richting. In elk geval niet zoals het nu gaat. “Het is jammer, maar Den Haag is te onaantrekkelijk voor mensen die keuzes hebben in het leven.” Toch wil hij wel een vervolg geven aan het debat: “Ik ga een pamflet schrijven vol voorstellen over hoe die kloof kan worden gedicht. ‘Sander & De Brug’ zeg maar. Geen proefballon, maar echt uitvoerbaar. Een pamflet met impact.”

Op dit moment worden zijn ideeën door een paar jonge slimme gasten doorgerekend, omdat hij vindt dat “veel maatregelen die de politiek neemt, over een groep worden uitgestort zonder na te denken over wat de gevolgen zijn voor de samenleving als geheel. Allemaal kortetermijndenken: boeren worden afgerekend op hun stikstof, waarna ze boos worden en de politiek daar weer wat op bedenkt.”

Dus kiest hij voor een pakket maatregelen voor het hele land, waarbij iedereen iets krijgt én iets bijdraagt. “Wat me opvalt is dat niemand in de politiek met een rond verhaal komt. Iedereen staat onder druk en dan worden er met het pistool op je hoofd maatregelen bedacht. Tja, dat wordt dus niks.”

Dus de kijkers krijgen geen vervolg op De Kloof. Wat staat er na de zomer wel op stapel?

“Met de VPRO spreek ik over nieuwe programma-ideeën, iets heel anders. Misschien zelfs wel fictie. En we willen met ons bedrijf Tonny Media video oppakken, wellicht tv-programma’s produceren. Dat zijn de uitdagingen voor straks. Op persoonlijk vlak zou wel iets geduldiger en tactischer willen zijn. Ik denk dat ik net iets te vaak ongeduldig ben en te hard. Ik vind mezelf best een loyaal en aardig mens. Maar ik kan wel echt uitvallen. Dan doe ik iets te opgefokt. Daarom ga ik nu eerst even uitzoomen, mijn telefoon uitzetten en een paar boeken lezen.”

Advocaat, pizzeriabaas, presentator

Sander Schimmelpenninck (Hengelo, 1984) groeide op in Twente op het ­familielandgoed Het Nijenhuis in Diepenheim, hij mag zich dan ook graaf noemen. Hij studeerde rechten in Rotterdam, werkte drie jaar als advocaat op de Zuidas, begon twee pizzeria’s tot hij het van redacteur tot hoofdredacteur van Quote schopte. In 2020 stopte hij daarmee en presenteerde tv-programma’s als De Opvolgers, Dragons’ Den en Op1. Voor de VPRO maakte hij de serie Sander & De Kloof, hij is ­columnist van De Volkskrant en maakt samen met zijn jeugdvriend Jaap Siewertsz van ­Reesema De ­Zelfspodcast. Als ondernemer bestiert hij het media- en podcastbedrijf ­Tonny Media. Hij woont ­samen met zijn vriendin Lotta Klemming in Zweden.

Lees ook eerdere zomerinterviews uit Zomertijd 2022:

Acteur Kenneth Herdigein: ‘In Suriname was het altijd zomer. Zorgeloos, maar soms ook ingewikkeld’

Libris Literatuur Prijs winnaar Mariken Heitman: ‘Ik denk dat ik een ongemakkelijke man zou zijn’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden