null

De zintuigen vanWillem van der Bend

Psychiater Willem van der Bend: Met één persoon echt contact hebben geeft je welzijn al een enorme boost

Beeld Patrick Post

Psychiater Willem van der Bend (49) vindt dat mensen veel te weinig luisteren naar elkaars verhalen. ‘Door echt contact gaat je welzijn flink omhoog.’

Dana Ploeger

KIJKEN - Alleen een onbevangen blik is oprecht

‘Als een cliënt mijn praktijk binnenkomt, kijk ik altijd ­direct naar iemands lichaamstaal en mimiek: is iemand mat of juist levendig? Hoog in de adem of heeft-ie doffe ogen? Ik heb het gevoel dat ik veel zie, dat hoort ook bij mijn vak als psychiater. Zo schat ik in eerste instantie in waar iemand zit qua energieniveau: hoog of juist laag in de mentale batterij, noem ik dat. Ik zie van alles, maar veronderstel niets. In mijn werk staat een onbevangen blik zonder oordeel bovenaan.

Als ik vooronderstellingen heb, verlies ik gelijk ­contact: iemand zegt niets meer, sluit zich af en voelt zich niet langer veilig.

Ik leerde in mijn opleiding al vlot dat vooringenomenheid vernietigend kan zijn. Ik moest als arts-assistent bij een patiënt met onverklaarbare buikklachten een anamnese afnemen. Daarna zou ik die ­bespreken met mijn supervisor. Ik zag geen directe psychische ­aanleiding voor zijn buikklachten, maar mijn supervisor was ervan overtuigd dat die er wel was: ‘Willem, dat zie je helemaal verkeerd, deze man is homoseksueel en ­onderdrukt dit’.

Vreselijk vond ik dat, zo veroordelend. Terwijl ik toch echt wel een goede gay-dar bezit. Ik heb zijn visie toen eerlijk verteld aan de patiënt en we konden er samen ­gelukkig smakelijk om lachen.

Als kind werd ik door mijn ouders ook gelabeld. Niet uit liefde, maar vanuit hun neiging tot narcisme en ­repressie. Ik hoorde dingen op een bepaalde manier te doen en te voelen. Dit mocht wel, dat mocht niet. Zaten we samen aan de eettafel en had ik zelf het idee dat ik wel lekker in mijn vel zat, dan vertelden mijn ouders mij dat ik boos was, maar dat ik die boosheid onderdrukte. Er was geen ruimte voor mijn eigen gevoel, er werd voortdurend gesteld: dit is hoe jij je voelt.”

Willem van der Bend: ‘Verbondenheid is essentieel voor ons welzijn’. Beeld Patrick Post
Willem van der Bend: ‘Verbondenheid is essentieel voor ons welzijn’.Beeld Patrick Post

Willem van der Bend (1973, Utrecht) heeft een zelfstandige psychiatriepraktijk, Equilibirum, in ­Amsterdam. Ook is hij coach en geeft hij consultancy-­advies. Hij wilde neurochirurg worden, maar ontdekte tijdens zijn studie geneeskunde in Rotterdam dat psychiatrie beter bij hem paste. Hij specialiseerde zich in jeugdpsychiatrie en werkte in diverse ­instellingen voor geestelijke gezondheidszorg.

In 2009 begon Van der Bend zijn eigen praktijk, waarin hij zich ook richt op persoonlijke ontwikkeling. In 2020 publiceerde hij Voel je beter – tips en tools van een psychiater. Hij heeft een veel bekeken YouTube-­kanaal. Zijn hond Jack, een bullmastiff uit het asiel, gaat ­altijd met hem mee.

HOREN - Kwetterende zwaluwen voelen veilig

“De onvoorwaardelijke liefde die ieder kind nodig heeft, vond ik gelukkig bij mijn oma. Ik weet nog goed dat ik een jaar of zes was en in het tweepersoonsbed lag bij oma Jennie. De zon ging onder en scheen nog net door de licht doorlatende gordijnen. Ik hoorde het kwetterende gezang van zwaluwen. Dat geluid staat voor mij voor veiligheid, warmte en geborgenheid. Oma Jennie zag mij wel en was consequent in haar gedrag.

Ze is honderd jaar geworden en overleed pas twee jaar geleden. Ik mis haar nog altijd, maar prijs me gelukkig dat ze zo lang in mijn leven is geweest. Tot het einde hebben we veel met elkaar gelachen, dan zat ze heerlijk naast me in mijn cabriootje. Het wordt me steeds duidelijker dat verbondenheid zo essentieel is voor je welzijn. Je kunt duizend volgers hebben op Instagram en je toch niet verbonden voelen. Met één persoon echt contact hebben is al genoeg.

Ik vind dat er veel te weinig echt geluisterd wordt. Mensen leven zich amper in de ander in. Alleen als je goed luistert en de tijd neemt, zie je iemand in zijn ­geheel met al zijn angsten en belevenissen. Dan pas kun je je een beeld vormen. Luisteren is altijd de ­ingang. In mijn praktijk ga ik per dag zeven, acht keer op reis, dan duik ik in iemands verhaal. Ik zie alle gebeurtenissen levendig voor me. Ik kan er bijna emotioneel van worden als ik merk dat iemand in beweging komt. Dan kom je bij mijn kern: dat ik anderen mag helpen ontwikkelen, zodat ze uit hun ellende te komen, vind ik een eer.”

INTUÏTIE - Vind de juiste heipaal onder je fundament

“Soms denk ik dat iets op een bepaalde manier in elkaar steekt en dan is het toch weer anders. Dat het leven zich zo uitkristalliseert, dat ik elke dag leer, daar ben ik heel dankbaar voor. Ik voel me sterk verbonden met het taoïsme, een nuchtere eeuwenoude levensfilosofie, die ­simpelweg gaat over hoe je je eigen weg (terug)vindt. Taoïsme heeft mij diep bewustzijn en inzicht gegeven. Ik heb weinig heipalen meegekregen vanuit huis, maar deze staat stevig onder mijn fundament.

Als kind was het puur overleven. Bij ons thuis was de sfeer gespannen en krampachtig. Ieder moment kon de bom barsten, vooral bij mijn vader. Daardoor had ik ­bepaalde patronen aangeleerd.

Mijn gereedschap bleek alleen niet te werken toen ik geneeskunde ging studeren en op kamers ging. Ik dacht steeds dat bij anderen ook de bom zou barsten. Op mijn negentiende ben ik in therapie gegaan. Terwijl iedereen aan het feestvieren was, zat ik in zware therapieën maar ik wist: ik moet doorzetten en erdoorheen. Voor mij staat of valt alles met discipline en doorzetten. Zo raakte ik los van mijn verleden.

Dat zie ik ook terug bij de mensen in mijn praktijk, dat ze weten dat ze op een bepaald pad zitten, dat ze aan het leren zijn en dus ook onderuit mogen gaan. Mensen die hier komen, zijn stuk voor stuk vechters, ze kunnen heel depressief zijn, maar vechten nog altijd. Een depressie is ook keihard werken, als je uit een depressie komt ben je maanden erna nog vaak doodop.”

VOELEN - Antidepressiva kunnen juist het verschil maken

“Ik bezoek vaak internationale congressen. In de VS is het heel normaal dat een hoogleraar psychiatrie openlijk vertelt over zijn eigen depressie en bijbehorend medicijngebruik. In ons land hebben artsen nooit een depressie, maar altijd een burn-out. Het gaat om dezelfde klachten, maar die krijgen een andere naam, ook omdat ze daar worden vergoed onder de noemer depressie. Hier rust er een enorm taboe op het woord en wordt depressie zo goed als altijd verkeerd gezien.

Daarom schrijf ik in mijn boek Voel je beter in gewone taal over depressies; ik spreek liever over de mentale batterij, die bij iedereen anders werkt. De een kan heel hard werken, veel vrienden bezoeken, weinig slapen en toch hoog in zijn batterij zitten. Het werkt niet bij iedereen hetzelfde, maar mensen verwachten dat wel. Na een dag werken is mijn processor ook behoorlijk overprikkeld door alle gesprekken. Dan helpt het mij om te gaan sporten: even ontladen.

In mijn familie komt veel depressie voor, ik ben er ook extra bevattelijk voor. Daardoor weet ik al heel lang dat ik de discipline moet opbrengen om een goede dagstructuur te hebben met elke dag sporten, goed slapen, gezond eten, amper alcohol, wekelijks de natuur opzoeken en niet te veel energieslurpende activiteiten of mensen om me heen hebben.

Toch merkte ik vijf jaar geleden dat al die inzet niet genoeg was. Ik had een grote verbouwing achter de rug en kwam steeds lager in mijn batterij te zitten. Aan mijn eigen inzet lag het niet: ik kon niet nog meer sporten en met therapie was ook niet veel meer te halen. Hoe hard ik ook mijn best deed, ik bleef me een mager zesje voelen. Toen hielp medicatie mij enorm. De antidepressiva sloegen na enkele maanden goed aan. Een verschil van dag en nacht. Ik voelde me in twintig jaar niet zo goed – en nog steeds.

Waarmee ik maar wil zeggen: laat mensen nu eens reëel kijken naar het effect van deze bewezen middelen. Dat eeuwige mantra dat ‘natuurlijke’ middelen beter zijn, maakt me heel boos en het schaadt mensen. ­Uiteindelijk is alles chemie. Als mensen denken dat ze liever een goudgeel plantje gebruiken dat in Tibet op drieduizend meter hoogte groeit, doe dat dan vooral. Maar daar is amper of geen wetenschappelijk bewijs voor te vinden, zoals die er voor antidepressiva wel is.

Ik ben heus niet pro medicatie, het is altijd maatwerk en je moet goed kijken of het bij iemand geïndiceerd is en of het werkt. Maar dat taboe rond depressie en antidepressiva mag nu weleens doorbroken worden.

Hoe vaak ik niet hoor dat cliënten het idee hebben dat ze falen als ze medicatie nemen. Ik ben nu vijf jaar verder. Ik zit beter in mijn vel waardoor ik een fijner, stabieler en socialer leven heb en door die verbinding kan ik weer verder bouwen. Mijn fundering is nu veel steviger.”

RUIKEN - Zonder reuk raken dingen je minder

“Het is goed te weten hoe je in elkaar zit. Niet iedereen is mentaal hetzelfde. Ik heb een dun filter en kan soms last hebben van alle indrukken die op me afkomen. Daardoor raken positieve dingen me ook extra. Zo kan ik intens genieten van thee en lekkere geuren. Je kunt me met gemak achterlaten in een warenhuis met goede ­parfums, dan ben ik zo drie uur zoet.

Ik ben ooit door een verkoudheidsvirus mijn reuk-­vermogen twee jaar lang kwijt geweest. Vreselijk vond ik dat. Alles proefde naar ijzer en goedkope geuren roken zwaar chemisch. Ik miste mijn reukvermogen enorm. Gelukkig is het teruggekomen. Ik houd enorm van goede thee, vooral de gelaagdheid aan smaken en geuren is zo mooi. De thee die we nu drinken heet Paris for her, die heb ik in Parijs gekocht.

Ik ben verliefd op Parijs en ga er zo’n vijf keer per jaar naartoe. Ik scheur dan die hele stad door op mijn vouwfiets, ik pak nooit de metro, en ken de stad op mijn duimpje. Het bijzondere aan die stad is dat ze daar meer aandacht hebben voor de allerkleinste details, dat missen wij hier. Zoals het luxe warenhuis La Samaritaine, onbetaalbaar, maar o zo prachtig.

Ik moest een traantje laten toen ik er, nadat het vijftien jaar lang verbouwd was, binnenkwam. Heus niet vanwege de dure merken, maar vanwege ieder detail; aan elke centimeter van elke metalen balk is aandacht besteed om het mooi te maken.

Als ik zie dat er liefde en aandacht in is gestopt, dan raak ik geroerd. Ik kom altijd gevoed uit Parijs terug, zonder uitzondering.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden