Ik heb een droomPeter Alexander Kerkhof

Peter Alexander Kerkhof: ‘We weten juist heel veel van het Oudnederlands’

Peter Alexander KerkhofBeeld Jorgen Caris

In deze interviewrubriek vraagt de redactie van Trouw aan bekende én minder bekende mensen waar ze over dromen, overdag of ’s nachts. Vandaag: Peter Alexander Kerkhof.

“Als historisch taalwetenschapper en historicus houd ik me bezig met dode talen zoals het Oudnederlands, en met de reconstructie van hoe tijdvakken in de Middeleeuwen eruitzagen. Ik droom weleens over het onderwerp waarin ik me heb ingegraven. Heel bijzonder, dan ben ik op zo’n historische plek en spreek ik met mensen in hun taal. Minder leuk was een droom tijdens mijn promotieonderzoek naar talen in Noord-Frankrijk aan het einde van het Romeinse rijk. Ik stond terecht en kreeg een straf zoals beschreven in een wetboek uit de zesde eeuw. Het vonnis luidde: “Hak zijn armen en benen eraf.” Afschuwelijk! Toch vond ik het ook wel mooi: de nachtmerrie maakte duidelijk dat ik goed in de materie zat.

Een historische taal leren hoeft geen jaren te kosten, dat vond ik een magische ontdekking. Toen ik studeerde vergeleken we zo’n vijftien tot twintig verwante talen. Nog zeker zeven à acht kan ik vlot lezen. Ik wil heel graag begrijpen hoe gewone mensen vroeger leefden. Nog steeds kan ik er lyrisch van worden dat taal een directe link biedt met het verleden: wat ons met dit stukje grond verbindt is de Nederlandse taal die al vijftien eeuwen wordt gesproken.

‘Hebban olla vogala’ 

We hebben een woordenboek van zo’n vijfduizend woorden van het Oudnederlands. Door allerlei puzzelstukjes te combineren, kun je achterhalen hoe dat duizend jaar geleden geklonken moet hebben. Dat is te horen in het animatiefilmpje ‘Taal in Rotta’ dat ik heb gemaakt met Archeologie Rotterdam. Al eerder had deze afdeling een 3D-filmpje over de Rot­ta-nederzetting gemaakt nadat, op de plek waar nu de Markthal staat, de resten waren gevonden van een elfde-eeuwse boerderij. Die is nagebouwd in de Vlaardingse Broekpolder.

Aan die reconstructie van materiële cultuur is nu mijn taalreconstructie toegevoegd. Ik ben in de huid van een dorpeling gekropen die de kijker vertelt hoe moeilijk het leven er is: ‘Thiu werilt is hiera vilo hardo’. Zo hoop ik een groot publiek te laten zien dat het Oudnederlands geen voetnoot in de literatuurgeschiedenis is. Op middelbare scholen komt vaak alleen het gedichtje ‘Hebban olla vogala’ aan bod. Het idee heerst dat we vrijwel niks weten van het Oudnederlands, maar dat klopt niet: we weten er heel veel van.

Het frustreert me dat zelfs de studie Nederlands zo weinig belangstelling heeft voor Oudnederlands. Op dit moment is vergelijkende taalwetenschap de schatbewaarder van dat ondergewaardeerde cultureel erfgoed. In het de­bat over wat de Nederlandse identiteit is en hoe oud die is, wordt te weinig stilgestaan bij de hechte band tussen onze taal, wie wij zijn en waar we vandaan komen. Wij delen allemaal in datzelfde erfgoed.”

Peter Alexander Kerkhof (32) is historisch-taalwetenschapper aan de Universiteit Leiden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden