De juiste directe en indirecte verlichting. Hier met lampen van Secto Design.

Lichtadvies

Overleef de donkere winter met deze tips voor de perfecte verlichting in huis

De juiste directe en indirecte verlichting. Hier met lampen van Secto Design.Beeld Secto Design

In het donkere, zonloze gat dat januari heet, verlangen we naar prettig licht in huis. Iedereen kent het gehannes met kunstlicht. Wat te doen en wat niet?

Blijft het bij u thuis ook altijd tobben met de verlichting? Twintig lampen aan en toch nergens een plek waar je een krant kunt lezen? Hangt in de keuken even veel sfeer als in een operatiekamer? Het ligt niet aan u, verlichting is gewoon ontzettend ingewikkeld. Dat beaamt Hannie Verhoeven, lichtadviseur uit Oisterwijk, volmondig. Ze heeft niet voor niets een studie gevolgd om voor elke woning een goed lichtplan te kunnen ontwerpen, waarin goed zicht en gezelligheid samengaan.

Het probleem is hardnekkig omdat het zelden aan de bron wordt aangepakt. In het hele bouwproces is verlichting een ondergeschoven kindje, weet Verhoeven. Een goed lichtadvies kost geld, en het is vaak het eerste waarop wordt bezuinigd als de kosten van de bouw of de verbouwing van een woning oplopen. Als mensen er überhaupt al aan denken om een deskundige in te schakelen.

Lichtplan

En dat terwijl Verhoeven het liefst zo vroeg mogelijk begint met haar lichtplan. Bij voorkeur op het moment dat de architect klaar is met het ontwerp van een woning en de bewoners (of de interieurontwerper) een idee hebben waar grofweg de eettafel en de zithoek komen. Want op dat moment kan ze nog sturen waar leidingen getrokken worden op plafond en muur. Als de installateurs eenmaal hun offertes hebben gemaakt, is het eigenlijk al te laat. Alles wat je dan nog wilt veranderen is meerwerk.

De Bolt van Tonone kan vanuit de plafondaansluiting gericht worden op het goede punt in de ruimte. € 385 tonone.nlBeeld Tonone

Plafondaansluitingen zijn standaard ingetekend, meestal in het midden van de ruimte. “Een plek waar je eigenlijk zelden een lamp nodig hebt”, zegt Verhoeven. “Je moet met licht juist meer naar de randen van de ruimte toe.” Die centraaldoos midden op het plafond is de oorzaak van een klassieke fout in menig Nederlands huis: op die centrale aansluiting midden in de kamer komt een plafonnière met drie of vier draaibare spotjes erop. Dat lijkt o zo handig: je kunt de spotjes immers richten op de plek waar je licht nodig hebt. “Maar als ik bij mensen kom voor advies, zeggen ze eigenlijk altijd: ‘We hebben die plafonnière nooit aan, want het licht is altijd verkeerd.” Als je er langs loopt of op de bank zit, schijnen de spotjes irritant in je ogen. En zo’n plafondspot in de keuken maakt dat je altijd in je eigen schaduw op het aanrecht aan het werk bent.

Dat brengt Verhoeven bij de kern van haar werk: “Licht geeft pas licht als het iets raakt”, zegt ze. Dat klinkt haast filosofisch, maar het is een heel praktisch uitgangspunt. “Stel: je legt een lamp op een donker strand en je schijnt naar boven, dan zie je niets. Pas als er een vogel overvliegt, zie je het licht dat reflecteert op zijn veren.”

Dat is in huis precies zo. Die spotjes op de plafonnière schijnen vanaf grote hoogte de >> >> ruimte in en geven in het wilde weg licht. Terwijl je spotjes juist heel goed kunt toepassen, als je ze direct plaatst boven een schilderij aan de muur of een meubelstuk. Daarmee leg je accenten in de ruimte. Direct licht noemt Verhoeven dat. Daarmee ontstaat er diepte, door de werking van licht en schaduw. En je verlicht er het werkblad in de keuken mee, of een bureaublad.

Klassieke wandlamp van Gubi, voor indirect licht. € 382 gubi.com Beeld Gubi

Daarnaast heb je indirect licht. Dat ontstaat door licht, bijvoorbeeld met een wandlamp, te laten schijnen op een muur of op het plafond. Het licht reflecteert via muur of plafond terug de kamer in en hult de hele ruimte in een mooie egale gloed.

Een derde variant is het omgevingslicht. Dat schijnt ongericht diffuus uit bijvoorbeeld een glazen bol of schemerlamp. “Dat kan op zichzelf een ruimte helemaal doodslaan”, waarschuwt Verhoeven. Maar als je de drie soorten licht combineert, krijg je een afgewogen, goede verlichting. “Omgevingslicht van een mooie lamp in combinatie met direct licht voor de accenten en indirect licht om het geheel te verzachten.”

Kabelgootje

Tot hier gingen we nog uit van een huis dat gebouwd of verbouwd wordt, dus waar je nog invloed kunt uitoefenen op de plaatsing van de lichtpunten. Maar de meeste mensen zitten nu eenmaal met die centraaldozen in het plafond. Moet daar maar een kapje overheen? Hannie vindt dat vaak een goede oplossing in de zithoek, maar je hebt ze meestal wel nodig voor de lamp boven de eetkamertafel. “Je kunt natuurlijk nieuwe leidingen in het plafond laten frezen en opnieuw stuken, maar dat blijkt vaak nog heel lastig.”

Om de afstand tussen tafel en aansluitpunt te overbruggen, lijkt de ‘industriële look’ die nu zo populair is haast uitgevonden. “Je kunt de afstand, mits niet te lang, overbruggen door een snoer losjes aan het plafond te hangen.” Dat is een veel elegantere en modernere oplossing dan zo’n plastic kabelgootje, dat bedoeld is om een draad onzichtbaar over het plafond te trekken, maar daardoor juist heel zichtbaar is. “Overdrijf het dan liever, met een royaal hangende draad.”

Met de lampengroep Aim van Flos maakt het niet uit waar de plafondaansluiting zit. Vanaf € 430 flos.comBeeld Flos

Er zijn inmiddels ook lampontwerpers die ervoor zorgen dat die elektriciteitsdraden deel worden van het design van de lamp. Ook heel bruikbaar zijn de adapter-rails waaraan je spotjes kunt hangen. Die kun je vanaf een lichtpunt aan het plafond hangen, in de goede richting, zodat je de spotjes boven de tafel of het aanrecht kunt plaatsen, daar waar je ze nodig hebt. “Je ziet die oplossing veel in winkels, restaurants en musea en tegenwoordig ook veel bij mensen thuis.”

En kom je er zelf toch niet uit? Dan kan het toch helpen om eens een adviseur langs te laten komen. Dat hoeft niet meteen uit te lopen op een grote verbouwing, zegt Verhoeven. “Ik ben laatst nog bij een klant geweest waar ik alleen maar een lamp die er al stond op een andere plek heb gezet en beter heb gericht. Hij kwam terug in de kamer en zei: ‘Wat is hier gebeurd?’”

Dimmers zijn ook heel belangrijk, vindt ze. “In verblijfsruimtes als de woonkamer en keuken liefst zoveel mogelijk. Liever alles aan en gedimd, dan lampen uit doen.” Dankzij led is het energieverbruik nauwelijks nog een kwestie en is het dimmen op zich ook veel gemakkelijker geworden.

Tips van Hannie Verhoeven

Zorg altijd voor een combinatie van direct, indirect en omgevingslicht.

Zorg met spotjes voor accenten, licht en schaduw.

Hang bij de eettafel ook een wandlamp op. Als de lamp boven de eettafel uit is, zit je niet tegen een donkere hoek aan te kijken.

Gebruik dimmers!

Zorg bij spiegels voor diffuus licht van voren, zoals bij een artiestenspiegel. Zo krijg je geen schaduwen op je gezicht.

Info: hannieverhoevenlichtadvies.nl

Wees niet bang voor de led-lamp

Er zijn mensen die nog steeds een voorraadkast vol met gloeilampen hebben omdat ze bang zijn dat met ledlampen de huiskamer de sfeer krijgt van een met tl-balken verlicht Turks theehuis. Dat is echt een achterhaalde angst. Inderdaad, toen led net werd geïntroduceerd op de consumentenmarkt had het nog wel problemen. De worteltjes bij het avondeten kleurden onder zo’n energiezuinige lamp eerder bloedrood dan zacht oranje. Maar dat was vijftien jaar geleden.

De ontwikkelingen in led gaan razendsnel, zo snel dat het in de interieurwereld wel ‘bedorven waar’ wordt genoemd; een ledlamp van een half jaar geleden is al verouderd, er komen steeds meer verbeteringen en nieuwe toepassingen. Tien jaar geleden had je nog van die lampen die alle kleuren van de regenboog konden verspreiden en die je met een touchpad van helgroen naar donkerpaars kon draaien.

Omdat de Parrot van Tobias Grau geen snoer heeft, maar een batterij, kan hij overal waar direct licht nodig is geplaatst worden. € 949 tobiasgrau.comBeeld Parrot

Maar die zijn alweer passé, want dat soort regenbooglicht is eigenlijk alleen bruikbaar bij feestjes. De mogelijkheden om te differentiëren in lichtkleuren zijn inmiddels veel verfijnder. Je kunt met een lamp van bijna daglicht (denk aan dat Turkse theehuis) naar kaarslichtgeel, en alle tinten daartussen. Ledlampen zijn ook goed dimbaar, dus niet alleen de lichtnuance, maar ook de intensiteit kun je precies naar je smaak of de gewenste sfeer aanpassen. Eén en dezelfde lamp boven tafel kan dus ingesteld worden op het doorgronden van een ingewikkeld naaipatroon, of op een romantisch diner. En dat gewoon via een bijgeleverde afstandsbediening of een app op je smartphone, want een beetje ledlamp is tegenwoordig op afstand bedienbaar.

Het bekendste en baanbrekende systeem op dit gebied was Hue van Philips. Er zijn inmiddels tal van concurrenten, bijvoorbeeld Ikea, die vergelijkbare mogelijkheden bieden. Voor wie nog steeds twijfelt over de gezelligheid van led: de professionele interieurwereld is er dol op, niet eens zozeer vanwege de enorme energiebesparing, maar vooral om de oneindige mogelijkheden. Je kunt in een computerprogramma complete lichtmenu’s samenstellen voor de hele woning. Zodat je op elke ruimte, op elk tijdstip van de dag, precies de juiste sfeer kunt creëren.

Ook lichtadviseur Hannie Verhoeven is haar aanvankelijke reserves over ledverlichting al lang kwijt. Maar, waarschuwt ze, de grote mogelijkheden zorgen ook voor nieuwe problemen. “Gloeilampen en halogeen hadden altijd één kleur licht. Je kunt ze dimmen, maar verder verandert er niets. Ledlampen variëren nogal in kleurtemperatuur, van heel wit tot heel geel. Als je verschillende lichtkleuren in één ruimte combineert, werkt dat heel onrustig.” Daar kun je op letten, bij de aanschaf van verlichting, maar het is best moeilijk om in het grote aanbod van led precies dezelfde lichtkleur te vinden.

Grootste lampenzaak van het land

Bij een van de grootste lampenverkopers van het land, Ikea, weten ze ook dat mensen worstelen met de verlichting in huis. In de winkel is het moeilijk om daarover advies te geven, want elk huis vraagt nu eenmaal om een unieke oplossing. Maar op de website geeft de interieurgigant enkele wel algemene tips, en kan er zelfs op afspraak een lichtplan gemaakt worden door interieuradviseurs als Chantal Spalink en Annemarie Küh. Zij onderscheiden ook drie soorten licht, maar net even anders dan lichtadviseur Hannie Verhoeven.

Ze hebben bijvoorbeeld geen probleem met een algemene plafonnière. “In elke ruimte heb je basislicht nodig”, zegt Spalink. “Die heb je misschien zelden aan, maar als je gaat schoonmaken, of je bent iets kwijt, is het gewoon heel praktisch.” Daarnaast onderscheiden ze werklicht en sfeerlicht – de leeslamp en de schemerlamp, kort samengevat.

Lamp van Ikea die goed gericht kan worden op de muur. € 29,95 ikea.com Beeld IKEA

In de winkel merken ze dat steeds meer mensen interesse hebben voor het systeem waarin alle verlichting gekoppeld kan worden en bediend vanaf je smartphone. Op dat systeem kunnen inmiddels ook rolgordijnen en speakers worden aangesloten. Zo komt wat met een duur woord ‘domotica’ wordt genoemd en tot voor kort alleen in luxe woningen werd toegepast, binnen ieders bereik. Maar het is wellicht veelgevraagd van mensen die nog steeds met weemoed terugdenken aan het peertje met gloeidraad.

Kühn heeft nog wel een tip voor het moderne huishouden. Veel mensen vergeten namelijk verlichting te plaatsen bij de tv of denken dat je bij de laptop of tablet geen leeslamp nodig hebt. “Maar ook dan heb je een lichtbron nodig, anders moeten je ogen veel te hard werken.” Nog iets slims: plaats een ledlampje op de onderkant van je bed. Als je er ’s nachts uit moet, struikel je niet, en je partner wordt niet wakker van het licht.

Meer info: zoek op ikea.nl

Lees ook: 

Wifi-verlichting is handig, maar meer ook niet

Robert Visscher testte nieuwe lampen die werken op de wifi thuis: verlichting die je kunt regelen met een app op je smartphone.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden