InterviewOpvoeding

‘Ouders zijn bang voor de gevoelens van hun kinderen’

Beeld Hollandse Hoogte / The Guardian & The Observer

Praat met je kind, is de voornaamste boodschap van Philippa Perry. Ouders zijn te bang dat ze het niet goed doen, meent de Britse psychotherapeute. 

Als de Britse psychotherapeute Philippa Perry op een dag met haar dochter Flo, dan nog een peuter, in de speeltuin is, heeft ze er na een uur genoeg van. “Mijn ouders hadden dan gezegd: ‘Je hebt genoeg gehad, we gaan’. Maar het gaat om iets heel anders: jij als ouder hebt het koud en wilt naar huis.”

De excentrieke Perry, getrouwd met beeldend kunstenaar Grayson Perry, schreef een confronterend boek over opvoeden: ‘Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen (en je kinderen blij zijn dat jij het doet). Aan de hand van tal van voorbeelden uit haar praktijk benadrukt ze het belang van een open relatie met je kinderen. Dat lijkt simpel, maar de voorbeelden tonen dat het minder vanzelfsprekend is dan we denken. “Waarom zou je niet benoemen dat jij naar huis wilt? Toen ik dat bij mijn dochter deed, voelde dat in eerste instantie gek. Maar na een tijdje merkte ik dat het werkte. Als je echt met elkaar communiceert, versterkt dat de relatie.

“Ouders willen graag een intieme relatie met hun kinderen en maken zich er te veel zorgen over. Het belangrijkst is dat je een eerlijke relatie hebt. Dat betekent dus niet dat je kinderen geen geheimen meer hebben. Als ze puber worden, krijgen ze steeds meer behoefte aan een eigen leven. Daarin wil je niet alles delen met je ouders, want je bent op zoek naar je eigen identiteit. Dat hoort bij opgroeien, en het zorgt er uiteindelijk voor dat je de persoon wordt die je bent.”

Philippa Perry (1957) werkt al twintig jaar als psychotherapeut. Ze startte haar loopbaan als vrijwilliger bij Samaritans, een organisatie die mensen met suïcidale gedachten helpt. In 2010 sloot ze zich aan bij de School of Life, een Europa-brede school waar je leert ­nadenken over werk, vrienden, liefde en ­familie. Perry is ook freelance journalist en schrijft columns voor Psychologie Magazine. Ze maakte documentaires als ‘Being BiPolar’ en ‘The Truth about Children who Lie’. Zij publiceerde onlangs bij Balans ‘Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen (en je kinderen blij zijn dat jij het doet). 

Perry komt ze regelmatig tegen in haar praktijk: aardige ouders die het beste voor hebben met hun kinderen. Die willen dat ze gelukkig worden, dat ze hun dromen na­jagen, en zich blij voelen. Daar gaat het fout, zegt ze. Want kinderen zijn niet altijd blij, ze hebben soms rotdagen, net als volwassenen. Ze maken ruzie met hun beste vriend of vriendin of ze hebben moeite met school. “Ouders zeggen dan: ‘Maak je geen zorgen, het komt wel goed’. Of: ‘Vijf minuten geleden lachte je nog, het zal wel meevallen met dat rotgevoel’. Of: ‘Toen ik een kind was, had ik het veel zwaarder dan jij’.

“Ouders zijn bang voor de gevoelens van hun kinderen. Ze willen dat ze altijd blij zijn. Want als een kind zich droevig voelt, projecteren ze dat op zichzelf. Ze denken dan: ik doe het niet goed. In mijn praktijk houd ik de ouders een spiegel voor: praat met je kind. Bijvoorbeeld: ‘Wat naar dat je ruzie hebt met je vriend of vriendin. Kun je me vertellen wat er gebeurd is?’ Het gaat om het herkennen van die gevoelens. Mijn cliënten hebben dat vroeger nooit geleerd, daarom komen ze naar mij.”

Flo Perry, Philippa Perry en Grayson Perry Beeld Philippa Perry

Perry – grote feloranje trui, identieke bril, kort zwart haar met blonde plukken – was even in Nederland om haar nieuwste boek te promoten. In eigen land is ze een bekend publicist. Ze schreef meerdere boeken, is tv- en ­radiopresentator en maakte documentaires. Haar man gaat vaak door het leven als travestiet. De Britse psychotherapeute is niet van de vergezichten. Ze praat in het hier en nu aan de hand van voorbeelden, veel voorbeelden. Op de momenten dat ze vertelt hoe het niet moet, zet ze een overdreven stem op waarmee ze de ouders imiteert.

Heeft uw eigen jeugd invloed gehad op de keuze voor het vak?

“Mensen met een uitstekende jeugd worden geen psychotherapeut. Mijn ouders waren heel aardige mensen, maar toen ik met mijn eerste vriendje thuiskwam, vertelden ze me wel dat hij niet bij mij paste. Ze redeneerden vanuit de gedachte ‘eerlijkheid is het belangrijkst’. Maar de onderliggende boodschap was natuurlijk ‘ik ben goed en jij niet’.”

Ging u vervolgens de confrontatie aan?

“Ik? Nee, ik niet. Dat deed mijn oudste zus. Ik observeerde. Mijn moeder had bijvoorbeeld een uitgesproken opvatting over hoe mijn zus zich moest kleden. Mijn zus weigerde steevast en dat werd een ongemakkelijke confrontatie. Op een dag kwam mijn moeder thuis met een afschuwelijke jurk voor mij. Ik reageerde met: ‘Bedankt mama’. Vervolgens heb ik de jurk nooit gedragen.

“Ik was niet eerlijk tegen mijn ouders, want ik zag dat het mijn zus niet veel goeds bracht. Dat van die jurk is natuurlijk een kleinigheid, maar het wordt een groot ding als dit soort voorvallen zich in de loop der jaren keer op keer voordoet. Bij mijn ouders was de insteek: waar wij gelukkig van worden, wordt zij ook gelukkig van. Onzin. Mijn dochter studeerde bijvoorbeeld scheikunde. Dat maakt mij niet per se gelukkig. Maar laat haar haar eigen weg kiezen.”

Verplaats je in je kind, is Perry’s boodschap. En dan bedoelt ze niet alleen het studerende kind, maar ook de driftige peuter en de hulpeloze baby. In haar boek heeft de psychotherapeute oefeningen opgenomen die deze stelling kracht bijzetten. Zelf ging ze op de grond liggen om te voelen hoe het is om als baby hulpeloos te zijn en niets te kunnen. “Het werkt echt.”

Gaan we anders met onze kinderen om dan in het verleden?

“Zeker, we worden er steeds beter in. Ik heb het idee dat jullie in Nederland beter luisteren dan de ouders in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

“Maar we zijn er nog niet. Ik houd er niet van om kinderen dingen op te leggen. Bijvoorbeeld: ‘Ruim je kamer op.’ Met dit soort opdrachten verlies je het op termijn als ouder, want kinderen gaan zich steeds meer verzetten. In plaats van samen te werken, krijg je dan een competitieve relatie met je kind. Als je baas niet naar jou luistert, en je dingen opdraagt, vind jij dat ook niet fijn. Zo is het ook met kinderen.

“Daarmee bepleit ik niet dat we laks moeten zijn richting ons kind en geen grenzen moeten stellen. Maar we kunnen in plaats van ‘Ruim je kamer op’ ook zeggen: ‘We hebben een probleem. Je kamer is vies. Hoe gaan we dat aanpakken?’”

Streng zijn kan kinderen in de toekomst toch ook helpen? Bijvoorbeeld als je iets moet doen op je werk waar je geen zin in hebt?

“Daar ben ik het niet mee eens. Laks zijn is niet goed, maar streng zijn is een makkelijke, snelle manier om over dingen na te denken. Als je te streng voor kinderen bent, kan dat ook de creativiteit aantasten. Ik vind het veel belangrijker dat kinderen leren om flexibel te zijn, met frustraties om kunnen gaan en uiteindelijk problemen kunnen oplossen. Dat leer je alleen als je met je kinderen in gesprek blijft. Nogmaals: daarmee bepleit ik niet dat we geen grenzen moeten stellen.

“Als je heel streng bent opgevoed, word je later vaak koppig. Je hebt juist een hekel aan autoriteit en blijft dat rebelse kind.”

U bent ook geen voorstander van belonen. Waarom niet?

“Omdat je kinderen manipuleert. Ik snap best dat kinderen iets krijgen als ze voor het eerst hun veters strikken. Maar leren moet ook iets zijn waar je blij van wordt. Bijvoorbeeld de peuter die de afwasmachine uitruimt en vervolgens de borden op de grond neerlegt. Als je daar niet te moeilijk over doet, wordt het uitruimen van de vaatwasmachine op een gegeven moment niet geassocieerd met iets vervelends. Hetzelfde geldt voor het wassen van de auto. Het is niet schadelijk om je kind daar geld voor te geven, maar je kunt je kind ook leren dat het wassen van de auto iets leuks is.”

Het kan ze ook de waarde van geld bijbrengen.

“Waarom zou je je kind de waarde van geld leren? Waarom niet de waarde van mensen? Toen mijn dochter nog klein was, vroeg ze vaak om speelgoed. Ik antwoordde dan: ‘Dat kan ik me voorstellen, maar daar hebben we de ruimte niet voor’. Daarmee was dan de kous af.

“Maar zoals gezegd: het is niet schadelijk om kinderen de waarde van geld bij te brengen. Iedere ouder kiest een eigen methode en heeft een eigen relatie met zijn of haar kind.”

U schrijft ook: Het is belangrijk dat kinderen met veel verschillende leeftijden in aanraking komen. Waarom?

“Het is fantastisch. Als je klein bent en je speelt met een kind dat ietsje ouder is, heb je een rolmodel. Dat is heel spannend. Het oudere kind leert daar ook van, want neemt die leiderschapsrol op zich. Hoe ga je daarmee om? Hoe werk je samen met een jonger kind? Hoe zorg je dat hij of zij erbij hoort? Ik ken geen groter plezier dan een groep kinderen – van jong tot oud – te observeren terwijl ze aan het spelen zijn op een camping.”

Bent u voorstander van een gezin met meerdere kinderen?

“Nee, dat hoeft helemaal niet. Je kunt met iedereen spelen: je buurjongen of buurmeisje, je neef of nicht. Zolang je je kind maar niet isoleert.”De boodschap uit uw boek, communiceer met je kinderen, klinkt zo vanzelfsprekend. Waarom vinden ouders het dan toch moeilijk om toe te passen?

“Dan kom ik weer terug bij het begin van dit gesprek: omdat we heel graag willen dat onze kinderen gelukkig zijn. En als ze huilen, willen we dat graag direct oplossen, en dan verliezen we de gevoelens van de kinderen uit het oog.

“Andersom geldt dat ook. Betrek ook jezelf in het gesprek als je iets van je kinderen vraagt. Beschrijf waarom je wilt dat je kinderen mee moeten komen als jij ze ophaalt van de opvang. Durf af en toe sorry te zeggen, dan zullen zij dat op termijn ook tegen jou doen.” 

Philippa Perry
Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen (en je kinderen blij zijn dat jij het doet). 
Vert. Maaike Post en Arjen Mulder.
Balans; 272 blz. € 22,99

Lees ook: 

Volgens Uwe Porters wordt er veel te weinig over de aardverschuiving die een bevalling is gesproken

Aan haar eigen bevalling hield de Vlaamse vroedvrouw Uwe Porters behalve een gezonde dochter ook een stressstoornis over. Met haar boek ‘Verlos ons’ – een bundeling geboorteverhalen – hoopt ze moeders aan het praten te krijgen.

Is de opvoeding van onze kleindochter niet veel te vrij?

Een kleuter mag thuis bijna alles, als het maar gezellig blijft. Ouders staan hier volledig achter, maar opa en oma storen zich aan deze vrije opvoeding.

Steeds meer vrouwen stellen het moederschap uit; wat zijn de voordelen van jong of juist oud moeder worden?

Nederlandse vrouwen waren in 2018 gemiddeld 29,9 jaar toen ze voor het eerst moeder werden, blijkt uit cijfers die het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) vandaag publiceert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden