Wat is daar nou erg aan?Leonie Breebaart

Ongelooflijk: de mens kan kritisch naar zichzelf kijken

Beeld Trouw

In het pre-veganistische tijdperk, een hele tijd geleden dus, las ik eens een boek over melk, dat mij achterliet met een hernieuwde bewondering voor het Nederlandse voedselsysteem. Want het sprak allerminst vanzelf, besefte ik al lezende, dat ik mijn kinderen (die toen nog klein waren) elk dag een veilig glas melk kon voorzetten. Ooit was dat een uiterst onbetrouwbaar zuivelproduct, waar volop mee gesjoemeld werd. In de grote stad werd melk zelfs regelmatig aangelengd met grachtenwater – want om winst te maken is de mens tot alles in staat. Aan zulke wanpraktijken is in de vorige eeuw een eind gekomen, dankzij modernisering, standaardisering en hygiënisering. 

Allemaal staaltjes menselijk vernuft, waarover auteur Gaia Vince vorig week in Letter&Geest zo enthousiast werd, dat de kop boven het artikel luidde: “Wij mensen zijn ongelooflijk. Hoera!” Het is inderdaad geweldig dat we naar de supermarkt kunnen voor een betrouwbaar pak melk. Of zoals Vince opmerkte: “Wij hebben de planeet veranderd en veiliger gemaakt, zodat wij kunnen floreren”. En met een nogal merkwaardig voorbeeld. “U kunt naar de supermarkt lopen zonder aangevallen te worden door een sabeltandtijger. Dat noem ik winst.”

‘Kalverketen’

Maar is het echt ons evolutionair succes, dat mensen zo ‘ongelooflijk’ maakt? Dat lijkt me eigenlijk niet. Ook ratten en mieren houden het op deze aarde al bijzonder lang vol. Wat mensen onderscheidt van zulk ‘ongedierte’ is eerder dat ze gevoelig kúnnen zijn voor het belang van wezens die níet tot hun stam of soort behoren. 

En juist dat vermogen wil nog weleens botsen met ons vermogen het voor onszelf zo goed mogelijk te regelen – in de voedingsindustrie bijvoorbeeld, zoals weer eens duidelijk werd uit het openingsartikel van Trouw op 10 april: “Boeren raken hun slachtvee niet kwijt.” Met dat ‘slachtvee’ werden stierkalfjes bedoeld, die door verminderde vraag naar kalfsvlees in de stilliggende horeca ineens overbodig zijn. De ‘slacht­rijpe’ dieren moeten nu op de boerderij blijven, ‘wat kosten geeft’. Ook melkveehouders konden de ‘overbodige kalveren’ niet kwijt. Want een stierkalf geldt in de veehouderij ‘als restproduct’. Een kalverhouder uit Gelderland ‘vreesde voor zijn voortbestaan’ omdat zijn kalveren een paar weken langer zouden voort­bestaan.

Alleen een mens voelt de wrange bijsmaak in zo’n zin. We hebben de wereld voor onszelf – voor boeren maar ook voor zuivelconsumenten – zo ingericht, dat kalveren daarin alleen kunnen verschijnen als dingen – als bruikbaar of onbruikbaar vlees in de ‘kalverketen’. Dat is natuurlijk niets nieuws, maar het bewustzijn daarover is wél tamelijk nieuw en leidt ertoe dat nogal wat mensen veganist worden.

Zelf heb ik die stap, egoïst als ik ben, nog niet genomen. Maar ik vind het wel ongelooflijk aan de mens. Die is niet alleen in staat de wereld te veroveren, maar ook om kritisch naar zichzelf te kijken en te beseffen dat het anders moet, ook al vergt dat offers in de het laten staan van allerlei heerlijks zoals room, kaas, yoghurt en melk. Mensen kunnen in opstand komen, en niet alleen uit eigenbelang. Ongelooflijk.

Leonie Breebaart is filosoof en redacteur van Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden