null Beeld
Beeld

ColumnRosita Steenbeek

Nu de musea weer open zijn, wil ik als eerste naar de Torlonia-marmers

De musea zijn weer open. Pas toen ze dicht waren, besefte ik hoe vanzelfsprekend ik het vind dat ze bestaan.

Het eerste wat ik wil zien zijn de Torlonia-marmers, de legendarische beeldenverzameling van de Franse zakenlieden die in de achttiende eeuw naar Rome verhuisden, paleizen en landgoederen opkochten met de titel erbij, waardoor ze graven, hertogen en prinsen werden. Ze trouwden met telgen uit de voornaamste families, gaven volgens de schrijver Stendhal de mooiste feesten van Europa en verhuurden een van hun villa’s voor een habbekrats aan Mussolini.

Zoals dat bij hun verworven stand hoorde begonnen ze kunst te verzamelen, onder meer door beeldencollecties over te nemen van Romeinse edellieden en prelaten die in geldnood waren geraakt. Bovendien gingen ze spitten in hun eigen landerijen, waar de ene na de andere keizer, held of godin uit de grond werd geschept.

Zeshonderddertig meesterwerken vonden in 1873 onderdak in het Torlonia Museum te Trastevere. Alleen jammer dat niemand er toegang kreeg. Zelfs een befaamd kunsthistoricus niet, maar het lukte hem om als straatveger aan te pappen met de portier en er zo een blik te werpen.

Ik klim de stille trap op van het Capitool, waar een selectie van negentig topstukken wordt getoond in een palazzo van de Capitolijnse Musea.

In de eerste ruimte is niemand, behalve marmeren bekenden: Tiberius, Hadrianus, andere keizers, de statige Julia, Pompeius, die het theater liet bouwen waar ik bovenop woon. Hun bustes zijn hutjemutje opgesteld om de sfeer van het Torlonia Museum na te bootsen.

Steen kan veel teweegbrengen

Wat terzijde staat het dromerige wit-marmeren kopje van een meisje uit Vulci. Een samensteller van de tentoonstelling bekende dat hij verliefd op haar werd. Steen kan veel teweegbrengen. Ik denk aan het gedicht van Slauerhoff dat hem werd ontlokt door de buste van Nefertiti: ‘Begint uw borst te beven? Worden uw trekken zachter, uw ogen groot?’

Zelf kan ik me moeilijk losmaken van een jeugdige Marcus Aurelius, zonder baard, terwijl ik denk aan een van zijn overpeinzingen: “Onze tijd wordt zo snel door de eeuwigheid opgeslokt”.

In een volgende zaal klemt Odysseus zich vast onder een ram om aan Polyphemus te ontsnappen en danst de Egyptische godin Isis in zwart-marmeren gewaad.

Dat de Torlonia’s zo op hun spullen zaten, heeft er wel voor gezorgd dat deze kunstwerken niet werden verpatst aan sjeiks, Hollywoodsterren en oligarchen.

Ook in eerdere eeuwen dreigden de antieke schatten te verdwijnen in privéverzamelingen her en der over de aardbol. Daarom werd in 1734 het Capitolijnse Museum gesticht, een van de eerste musea ter wereld.

De Torlonia-tentoonstelling eindigt waar de collectie van de Musei Capitolini begon, met de bronzen die een paus cadeau deed aan het volk van Rome. Ik blijf nog even staan bij de wolvin en bij de jongen die een splinter uit zijn voet haalt. Zodra het kan gaan de Torlonia-marmers op wereldreis.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden