Déjà VuBilly Tipton

Nikkie de Jager heeft geen fan minder na haar coming-out als trans – dat was ooit ondenkbaar

Pianist, saxofonist en orkestleider Billy Tipton bleek na zijn dood als vrouw te zijn geboren.

Het kost anno 2020 nog zichtbaar moeite om zoals visagist Nikkie de Jager (Nikkie Tutorials) openlijk te vertellen dat je transgender bent. Maar het betekent niet meer dat je meteen ook je carrière op het spel zet. Het merendeel van De Jagers 12,5 miljoen volgers reageerde positief en ook buiten die fanschare sprak menigeen bewonderend over de getoonde moed.

Dat was in de vorige eeuw nog anders. Toen artsen in 1989 – achteraf vergeefs – vochten voor het leven van de 74-jarige Amerikaanse pianist, saxofonist en orkestleider Billy Tipton, kreeg William, een van zijn drie aangenomen zonen, van een dokter de vraag of zijn vader ooit een geslachtsoperatie had ondergaan. De musicus had een vagina, geen penis. William Tipton had net als alle anderen in zijn omgeving geen idee.

Zelfs de vrouwen in zijn leven wisten om uiteenlopende redenen niet van de sekse van Tipton senior. De een was zo puriteins opgevoed dat ze niet precies wilde weten wat er nu gebeurde met het licht uit. Een ander wilde wel een relatie, maar geen seks. Tipton hield – naar eigen zeggen om medische redenen – in het bijzijn van anderen sowieso verband om zijn bovenlichaam.

In een verkeerd lichaam

Het blijft mogelijk voor altijd de vraag of de in Oklahoma geboren Dorothy Lucile Tipton echt het gevoel had in een verkeerd lichaam te zijn geboren. Wellicht kwam de keuze om verder te gaan als Billy voort uit carrièreoverwegingen. Jazz gold – een enkele uitzondering daargelaten– als een mannenzaak. Dorothy was al een plekje geweigerd in de band van haar highschool.

Tipton wikkelde nog voor zijn twintigste zijn borsten in het verband en ging iets vullends dragen dat op kruishoogte iets van een penis suggereerde. Een tenorstem kostte geen moeite en Tipton bezat ook verder genoeg acteertalent om een geloofwaardige man neer te zetten. Ook de meeste musici die combo’s met hem vormden, kenden geen twijfel over de Tiptons identiteit. “Ik had geen idee dat hij een vrouw was”, zei Kenny Richards, die in de jaren vijftig van de vorige eeuw in een door Tipton geleid Benny Goodmanachtig trio speelde, in een biografie over zijn oude baas.

Alleen collega Wayne Marshall, die eind jaren dertig baste in dienst van de pianist-saxofonist zag een vrouw die een jongeman speelde. Hij was eerlijk gezegd een beetje verbaasd over alle verbazing over de voor velen zo onverwachte onthulling bij Tiptons dood.

Sappelen 

Tipton werd bij leven nooit een grote naam in de jazz. Hij had vooral optredens in het noordwesten van de Verenigde Staten. Soms gaf hij met zijn medemusici concerten voor echte jazzliefhebbers, maar niet zelden moest hij sfeerverhogend werken op feesten en partijen of voor wat instrumentaal behang zorgen in restaurants of hotels. Kansen op meer deden zich wel voor. In 1958 kreeg hij een platencontract aangeboden en een aanbieding om voor het dubbele van zijn normale gage in het voorprogramma van de vermaarde glitterpianist Liberace te komen spelen. Tipton zei nee. Mogelijk wilde hij uit angst voor ontdekking liever niet uitgroeien tot een echte beroemdheid.

Dat betekende ook sappelen, zeker nadat hij op latere leeftijd steeds meer gezondheidsproblemen (maagzweren, artritis en longemfyseem) kreeg. Tipton moest het spelen van muziek opgeven en verdiende nog een beetje met artiestenbemiddeling. Hij sleet zijn laatste jaren op een trailerpark.

Het verhaal dat pas rond zijn dood duidelijk werd, bezorgde Tipton postuum alsnog grote faam. Een groep feministische jazzmuzikanten richtte het Billy Tipton Memorial Saxophone Quartet op. Een punkband schreef een nummer over Tiptons aardse bestaan. Datzelfde leven vormde inspiratie voor onder meer boeken, een toneelstuk, een theaterrevue, een musical en een opera.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden