Naschrift Alje Zandt

Natuurbescherming dreef hem tot het uiterste

Alje Zandt.

Alje Zandt (1970-2019). Met zijn niet aflatende passie voor de natuur raakte bioloog en natuurbeschermer Alje Zandt vele mensen. Zijn kennis van vooral insecten, vlinders en libellen deelde hij maar wat graag.

Stress kent bioloog Alje Zandt niet. Chagrijn ook niet. Al zit zijn gezondheid de laatste jaren flink tegen, hij blijft opgewekt. Tot kort voor zijn dood is Alje nog actief in diverse natuurgebieden. Zoals die keer met vriend en collega Norbert Kwint, als ze samen een week als ‘wadwachters’ op de Boschplaat verblijven. Na zo’n lange dag is Norbert het soms goed zat, maar Alje springt nog even enthousiast op om wandelaars van alles te vertellen over het natuurgebied. Hij is een groot kenner van insecten: over zweefvliegen, zoutminnende spinnensoorten of zulte boorvliegen kan hij je alles vertellen.

Die natuurliefde ontstaat al vroeg. Als jonge knul fietst hij maar wat graag door de bossen rond het Veluwse Ugchelen, waar hij opgroeit. Of hij bouwt samen met vrienden dammetjes in de beek waarlangs ze naar school lopen; ze noemen zich de ‘Bevers’. Als tiener is hij fanatiek lid van de Jeugdbond voor Natuur en Milieustudie. Stilzitten kan Alje niet. In het bos springt hij van plantje naar mosje en hij heeft een scherp oog voor dieren. Een vos, een ree, hij ziet ze vaak als eerste. Later wil hij graag een dierentuin oprichten. Of boswachter worden. Dat staat voor hem vast.

Frisse uitstraling

Zijn ouders zijn niet verbaasd dat hun oudste zoon biologie gaat studeren in Groningen. Zelf is hij echt toe aan die nieuwe fase. Niet dat het thuis ongezellig is, maar hij volgt nu eenmaal graag zijn eigen pad. Dwarsliggen past hem niet, hij toont zijn eigenzinnigheid met zijn lange haren, legerkisten en knalpaarse fiets. Dat hij in de vijfde klas van het vwo op de Zeeuwse Irma Sijrier valt, die met haar frisse uitstraling net verhuisd is naar de Veluwe, is verrassend. Als zij samen door het bos wandelen, kijkt Irma rustig om zich heen, genietend van alles. Alje, met zijn neus richting de grond, kan eindeloos verzonken raken in de schoonheid van een plant. Of hij praat aan een stuk over wat hij vindt, ziet en herkent. Juist hun verschillen werken als een magneet.

Irma komt na haar studie in Zwolle achter hem aan en samen betrekken ze een anti-kraakpand. Een heerlijke periode, hij is actief, heeft veel vrienden en geniet van zijn studie. Al stoeit Alje ook met zijn eigen ontwikkeling. Zijn geloof vanuit huis begint te wankelen. Hij leert over Darwin, stelt zichzelf existentiële vragen. Met Irma kan hij goed praten, al moet ze niet te veel doorzagen over zijn eigen emoties. Daar is hij niet scheutig mee, later­­ in zijn leven lukt dat beter.

Vol idealisme vertrekt het stel naar India, ze zijn net 26 jaar oud. Helpen, goed doen, ze geloven erin. Samen organiseren ze kampen voor welgestelde kinderen in India, met het idee dat die later de leiders van het land zullen worden. Hij stopt hun hoofdjes vol met natuureducatie en milieukennis. Dan ontvangen ze een brief en keren vanwege familieomstandigheden eerder terug naar Nederland.

Alje Zandt met zijn kinderen. Beeld Dana Ploeger

Van verre reizen komt het daarna niet meer. De vervuilende vliegreizen stuiten hen tegen de borst, maar er komt ook een eerste kindje: Tijs. Daarna volgt dochter Linde. Verdrietig genoeg komt hun derde kindje veel te vroeg levenloos ter wereld. Een stressvolle tijd, vooral omdat op datzelfde moment blijkt dat de moedervlek die Alje eerder liet weghalen een melanoom is. In 2004 is hun gezin compleet met de komst van zoon Niek.

Aan energie geen gebrek

Alje is een actieve vader. Voorlezen, gek doen, samen films kijken, rondsjouwen in de natuur, kinderfeestjes organiseren, niets is hem te veel. Hij heeft tomeloze energie. Na een lange werkdag als educatief medewerker bij Bezoekerscentrum Dwingelderveld van Natuurmonumenten gaat hij nog rustig uitgebreid koken. Of maakt potten appelperencompote met een scheut wodka of nog even een flyer voor een familiefeest: aan creativiteit en energie geen gebrek.

De schok is groot als in 2013 de kanker ineens terugkeert. Na een operatie lijkt alles in eerste instantie in orde. Toch krijgt Alje ruim een jaar later weer klachten en hoort van de artsen het zwartste scenario: nog maar een half jaar te leven. Hij is dan 44. Alje wil geen verstoppertje spelen en deelt zijn ziekteproces openhartig. Altijd vol hoop en optimisme. Hij doet dat samen met Irma. Ze voelen dat ze geen keuze hebben in wat hen overkomt, wel in hoe ze ermee omgaan.

Natuurmonumenten geeft hem tijdens het jarenlange­­ ziekteproces alle ruimte; hij kan doorgaan met werken als hij zich fit voelt. Intussen is hij wel van werk veranderd. Na zijn tijd bij het bezoekerscentrum gaat hij verder als persvoorlichter regio Noord bij Natuurmonumenten. De combinatie van zijn diep wetenschappelijke kennis, zijn intelligentie en inlevingsvermogen maken hem tot een gewaardeerde collega. Ze noemen hem de ‘permanent geopende digitale natuurbibliotheek’. Dat hij daarbij flink betweterig is, best lomp en soms kort door de bocht, nemen zij op de koop toe. Alje zegt waar het op staat als het om natuurbehoud gaat. Als knulletje werd hij al diep geraakt door het nieuws van de ontbossing en ook nu is zijn strijdlust onverminderd.

Staaltje eigenwijsheid

Dat merken ze thuis: spullen worden altijd hergebruikt en lang douchen komt niet voor in Huize Zandt. Alles waar hijzelf invloed op heeft, doet hij. Je gaat bewust om met wat je gekregen hebt, is zijn uitgangspunt. Alje zegt vaak hoe groot zijn geluk is om de natuur als bron te hebben in zijn leven. Om die te beschermen gaat hij tot het uiterste. Zoals die keer dat hij een week lang wadwachter zou zijn op de Richel, een zandplaat in de Waddenzee. Dan is net bekend dat hij ziek is en zijn leidinggevende bij Natuurmonumenten ziet dat uit bezorgdheid niet zitten: wat nu als er iets met hem gebeurt? Alje accepteert mokkend dat besluit, maar meldt zich nog diezelfde week als wadwachter bij Staatsbosbeheer! En zit vervolgens een week op de uiterste oostpunt van de Boschplaat. Zo’n beetje de minst bereikbare plek van Nederland. Een stevig staaltje eigenwijsheid.

Alje Zandt met vrouw Irma Sijrier.

De reorganisatie bij Natuurmonumenten in 2014 valt hem zwaar: alle regionale afdelingen worden vanaf dat moment centraal aangestuurd en Alje’s functie als leidinggevende in de regio Noord vervalt. Hij snapt de overwegingen totaal niet en heeft het er heel moeilijk mee. Hij voelt zich niet gezien en vraagt zich af: wat ben ik nog waard? Zijn immer aanwezige ziekte helpt daarbij niet.

Zijn lot is ook vervreemdend. Alje krijgt van de artsen nog een half jaar, maar het worden er meer dan zes. Van tevoren hadden zijn vrouw, kinderen en hijzelf niet gedacht hoeveel plezier ze nog zouden hebben in die jaren. Er komt een mooie reis naar de Verenigde Staten, in een camper met zijn vijven. Een fitte periode waarin niemand hem vraagt hoe het met zijn ziekte gaat. Het is net of het even niet bestaat. En er zijn meer gouden momentjes: netflixen met Irma met een goed glas wijn in bed, flauwe grappen maken met de kinderen en in zijn vrijetijd met vrienden muziekfestivals als Lowlands en Eurosonic bezoeken. De laatste keer zorgen zij voor een fiets. Alje loopt dan zo slecht, maar gaat gewoon achterop bij een vriend – overal is een oplossing voor, vindt hij. Als hij er maar bij kan zijn.

De weg van de hoop

Alje’s leven staat jarenlang in het teken van: je weet maar nooit. Diverse artsen en medische centra worden bezocht, experimentele behandelingen uitgeprobeerd. Die periode omschrijft hij als ‘de weg van de hoop’. Zijn kinderen leert hij: “Je mag wel verdrietig zijn, je mag treuren, maar het leven gaat door. Dus blijf niet in een put zitten.” Met die optimistische houding verbaast hij zijn omgeving. Inmiddels werkt hij gewoon door als persvoorlichter op het landelijke kantoor van Natuurmomenten. En als het ook hem soms over de schoenen loopt, weet hij waar hij het liefste naartoe gaat. Dan zet hij zijn pet op, trekt zijn stevige schoenen aan en vertrekt – het liefst naar het strand. Met in zijn broekzak een zaagje, zijn lievelingsschelp. Daar, volledig opgaand in de natuur, weet Alje weer dat alles klopt.

Alje Pieter Zandt werd geboren op 19 januari 1970 in Apeldoorn en overleed op 2 september 2019 in Havelte.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden