FotoalbumAnja Tjallema

Mijn Russische vader mocht niet weten dat hij doodging

null Beeld

Anja Tjallema (52) verloor haar vader Dmitri Kharitonov toen ze twaalf jaar was. Ze miste hem erg als hij maanden op zee was, maar de zomers maakten veel goed.

Mijn vader was een jaar of vier-, vijfentwintig toen hij als zeeman Canada aan deed. Hij wilde per se naar de Niagara Falls en heeft met een paar maten een excursie ernaartoe gemaakt. Deze foto is daar genomen, hij staat links. Dat iemand uit de Sovjet-Unie in 1970 de Niagara Falls bezocht was eigenlijk totaal ondenkbaar, maar het is hem gelukt. Toen mijn man, zoon en ik in 2006 een reis door Amerika maakten wilde ik ook naar de Niagara Falls om te zien waar mijn avontuurlijke vader was geweest. We gingen naar de Canadese kant en vonden de reling waar hij had gestaan! Mijn hart stond stil. En ik was zo blij dat hij die enorme wildernis, waar hij zo van hield, echt heeft gezien. Dat ik zoveel jaar later op dezelfde plek was, zou hij geweldig hebben gevonden.

Als jongen hield hij van indianenboeken en avonturenverhalen. Hij las over de wonderen van de wereld en wilde die zelf zien. Zeeman worden was vrijwel de enige manier om als Sovjetburger andere landen te bezoeken: in de Sovjet-Unie bestond het buitenland in feite niet. Ik weet nog dat ik voor het eerst in Londen was – ik woonde toen inmiddels al in Nederland – en mezelf in de arm heb geknepen: het bestaat echt!

Hij had er veel voor over om zijn droom na te jagen. Tijdens zijn opleiding kreeg hij wiskunde, natuurkunde, scheikunde. Ik snap niet hoe hij zich erdoorheen heeft geworsteld, want hij had vooral interesse in taal, literatuur en kunst. Hij woonde in zijn jeugd in Moskou en kende er dichters, zelf schreef hij ook gedichten. Het moet uit romantische overwegingen zijn geweest dat hij op zijn zestiende aan die opleiding begon en er ook echt voor ging. Het beroep was anders dan nu. De kaart werd met de hand getekend. Je stond op de brug en berekende de koers met een meetinstrument en een geodriehoek – het was pure wiskunde.

‘Meisjes mogen mij niet storen’

Eenmaal stuurman bij de koopvaardij reisde hij de hele wereld over. In het buitenland kocht hij altijd boeken over kunst en de Franse impressionisten, in dat opzicht viel hij uit de toon tussen de andere zeelui. Hij was vaak lang weg, soms wel zes maanden. Ik miste hem erg en werd op den duur ziek van het wachten. Als hij thuiskwam maakte hij tijd voor me. Hij leerde mij tekenen en kleien, en toen ik een jaar of vijf, zes was hebben we samen een lang gedicht over een vriendelijke olifant geschreven. Maar het was niet altijd rozengeur en maneschijn. Ik mocht bijna nooit in zijn werkkamer komen. Hij zei: “Nee, mag niet, ik werk nu en meisjes mogen mij niet storen.” Terwijl ik alleen maar bij hem wilde zijn.

Hij hield veel van mij maar was wel veeleisend en kon snel geïrriteerd raken als ik iets niet begreep of onthield, bijvoorbeeld als hij mijn Engels overhoorde. Vaak had ik het gevoel dat ik niet aan zijn verwachtingen voldeed. Als mijn moeder jarig was maakte hij als verrassing een gedicht of een sketch voor haar. Ik moest ook iets grappigs verzinnen maar ik merkte aan hem dat het nooit was wat hij hoopte. Ik denk dat hij niet snapte wat een kind eigenlijk is omdat hij zelf nog zo jong was: toen ik geboren werd was hij tweeëntwintig.

Collages van papieren bloemen

Vader is maar vierendertig geworden en stierf toen ik twaalf was. Hij had kanker, maar mocht niet weten dat hij doodging. Hartverscheurend. Bijna een jaar lag hij in het ziekenhuis. Daar schreef hij mij gedichten. Ik schreef ook gedichten voor hem en maakte collages met papieren bloemen, uitgeknipt uit ansichtkaarten. Het laatste half jaar van zijn leven heb ik hem niet meer gezien, de volwassenen vonden het beter dat ik hem niet bezocht, als ik eraan terugdenk krijg ik nog pijn in mijn buik. Hij dacht: ik zie jou later als ik weer thuiskom. Afgelopen februari was het veertig jaar geleden dat hij overleed.

Het gemis is er nog steeds, maar ik koester mijn herinneringen aan de zomers uit mijn jeugd. We woonden in Leningrad waar hij docent was op een maritieme opleiding met inwonende cadetten. In de zomer gingen ze naar een basis op een eiland in de Finse Golf. Ze moesten er leren varen en zeilen, en hij gaf daar les. De families van de docenten mochten altijd mee.

Voor ons waren het paradijselijke vakanties: de warme zee, zwemmen, zeilen, het bos – en vader was er. ‘s Avonds gingen we samen vissen in een roeiboot. Dat was echt geweldig, want dan was hij heel trots op mij. En ik was trots op hem, in zijn prachtige uniform.”

Wilt u ook worden geïnterviewd over een bijzondere foto? Mail: fotoalbum@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden