Beeld Werry Crone

Wat is daar nou erg aan?Seije Slager

Mensen willen graag kiezen, maar zijn er helemaal niet zo goed in

Onlangs besloot ik dat ik oud genoeg was voor een chique reiskoffer, en begon te googelen. Drie uur later overzag ik ontmoedigd het slagveld op mijn scherm: dertig open tabbladen met halfgelezen testrapporten en klantrecensies, die de angst om de verkeerde keuze te maken allemaal niet konden sussen. In mijn hoofd zeurde een vermanend stemmetje: die tijd had je best beter kunnen besteden.

Oh nee, kreunde ik dus, toen webwinkel Amazon vorige week een Nederlandse site aankondigde. ’s Lands retaildeskundigen, opge­trom­meld om de aanstaande oorlog tussen winkelstraat en webwinkel te duiden, spiegelden de consument immers nóg meer keuze­vrijheid voor, betere service, en lagere prijzen.

Of je met webwinkelen echt goedkoper af bent, vraag ik me trouwens af. Ja, aan de kassa. Maar het geld dat je daar betaalt, stroomt naar anonieme aandeelhouders, in plaats van naar de winkel om de hoek, die eerder geneigd zal zijn om daarmee uw voetbalvereniging te sponsoren, of uw buurmeisje als zaterdaghulp in te huren. Maar het gaat mij nu om die keuzevrijheid. Want dat is toch een van de redenen dat we bij Bol of Amazon uitkomen, on­danks onze sympathie voor de buurtwinkel. Zo is er in onze straat een handelaar in koffers en lederwaren. Alleen kon het beperkte assortiment mij daar niet meer bekoren, nu ik wist wat er online te krijgen was.

Compulsieve keuzevrijheid 

Mensen willen nu eenmaal kiezen, volgens psycholoog en keuze-expert Simona Bott. Het tragische is: dat willen ze zelfs als ze er niet beter van worden. Zo deed ze een experiment met een wiskundetoets, waarbij de helft van de deelnemers mocht kiezen welke vragen ze beantwoordden, en de andere helft vragen kreeg toegewezen. Je zou verwachten dat de ‘kiezers’ hoger scoorden, omdat ze makkelijke opgaven konden selecteren. Maar ze raakten in tijdnood, en scoorden daardoor slechter. Kennelijk onderschatten we de tijd die het ons kost om keuzes te maken.

Uit een ander experiment bleek dat mensen die uit vier smaken niet-zo-lekkere yoghurt mochten kiezen, minder tevreden waren dan mensen die een schaaltje kregen toegewezen. Kennelijk geven we onszelf de schuld van een verkeerde keuze.

Ik werd voor die compulsieve keuzevrijheid behoed, toen ik me realiseerde dat onze kofferwinkel het hoofd boven water houdt als ophaalpunt voor pakketjes. Daar een online bestelde koffer ophalen, kon ik niet over mijn hart verkrijgen. Dus toog ik naar die winkel voor een koffer die ik eigenlijk niet uitgekozen zou hebben.

Toen gebeurde iets onverwachts: de winkelier klaarde helemaal op, omdat ik nu eens niet voor een pakketje kwam, maar voor een koffer. Hij leek wel de heen- en weerwolf uit ‘Pluk van de Petteflat’, die eindelijk een passagier krijgt, en zijn enthousiasme voor een van zijn modellen sloeg zowaar een beetje op mij over. Verliefd ben ik er nog altijd niet op, maar ik moet wel steevast glimlachen als ik die koffer nu tevoorschijn haal.

Dit alles is geen pleidooi voor Sovjet-staatskoffers in één smaak. En er moet ook maar net een kofferwinkel om de hoek zitten. Maar als die er zit, kan afzien van je keuzevrijheid een bevrijding zijn.

Seije Slager is politicoloog en redac­teur van Trouw. Hij ver­vangt Leonie Breebaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden