NaschriftMax von Sydow (1929-2020)

Max von Sydow: De schurk in Hollywood, de Stradivarius van Ingmar Bergman

Max von Sydow in 'Extremely Loud and Incredibly Close', waarvoor hij een Oscarnominatie kreeg.Beeld EPA

‘Max von Sydow leeft nog steeds’, rapporteerden Zweedse media vorig jaar. Een Duits nieuwsagentschap had per abuis verkondigd dat de van oorsprong Zweedse acteur was overleden, hem verwarrend met een Duitse regisseur met dezelfde achternaam.

Maar nu was het toch gebeurd; Von Sydow was dood. De geliefde acteur, met zijn helblauwe ogen, zijn slungelige postuur en zijn ingevallen gezicht, die met zijn afwisselend sombere en komische rollen de condition humaine vertolkte – althans, gedurende zijn Zweedse carrière; in Hollywood speelde hij consequent de schurk – was op 90-jarige leeftijd thuis in Provence te Frankrijk overleden.

Zijn faam begon bij zijn intensieve samenwerking met landgenoot Ingmar Bergman maar zou later de Zweedse landsgrenzen ver overschrijden. Hij was internationaal zo gewild dat hij in een interview met The Times vaststelde: ‘Ik heb op zoveel plekken gewerkt dat ik me op net zoveel plekken thuis voel. Behalve in Zweden: daar begin ik het gevoel van thuiszijn te verliezen.’ Zweden wás op den duur ook niet meer zijn thuis; hij woonde de laatste decennia van zijn leven in Frankrijk, het vaderland van zijn vrouw Catherine ­Brelet.

Een potje schaak met Magere Hein

De internationale filmliefhebber zal Von Sydow vooral herinneren als de onverbiddelijke jezuïetenpriester in ‘The Exorcist’ of om zijn latere rollen in ‘Minority Report’, ‘Game of Thrones’ en een recente Star Wars-sequel. Maar voor de echte cinefiel verdiende de acteur zijn sporen met Ingmar Bergmans ‘Het zevende zegel’, uit 1957. In die film speelt Von Sydow een middeleeuwse ridder die gedesillusioneerd terugkeert van de kruistochten naar een thuisland dat door de pest wordt geteisterd. Hij komt oog in oog te staan met een gepersonifieerde Dood en de ridder daagt deze Magere Hein uit tot een potje schaak, in de hoop zijn onvermijdelijke lot af te wenden.

Max von Sydow werd geboren als Carl Adolf von Sydow in 1929 te Lund, in zuidwest-Zweden. Zijn vader was hoogleraar in folklore, zijn moeder lerares. In 1944, toen Max vijftien was en hij nog Carl Adolf heette, zag hij ‘Een Midzomernachtsdroom’ van Shakespeare. Het stuk maakte zo’n indruk dat hij nadien een amateurtoneelgroep oprichtte. Niet veel later nam Carl Adolf de naam Max aan, geïnspireerd, zo gaat de legende, door een vlo in een vlooiencircus.

Na zijn dienstplicht studeerde Von Sydow aan de koninklijke theateracademie in Stockholm en rond zijn afstuderen, in 1951, trouwde hij met de actrice Kerstin Olin. Ze kregen twee zoons en zouden 45 jaar samen zijn. De acteur hertrouwde in 1997 met de Franse filmproducent Brelet, wier zoons hij adopteerde.

Al tijdens zijn eerste jaar aan de academie probeerde Von Sydow een rol te bemachtigen in een productie van Bergman. Die zou hem hebben afgewimpeld met een kortaf ‘nee’.

Zijn herkansing kwam in 1955, toen Von Sydow zich aansloot bij het gemeentetheater in Malmö, het gezelschap waar ook Bergman aan was verbonden. Vanaf dat moment werd de acteur een vast onderdeel van Bergmans productiebedrijf en vertolkte hij karakters in nagenoeg al diens toneelstukken en films.

Een figuur die op de vlucht was

Zijn meest gedenkwaardige Bergman-rollen stammen uit de jaren 60, toen Von Sydow, in de woorden van filmcriticus Peter Cowie, doorgaans een figuur speelde die op de vlucht was, ‘zo niet voor de rechtspraak dan wel van voor eigen middelmatigheid’. Volgens Cowie was Von Sydow in deze personages ‘overduidelijk het alter ego van Bergman’, het symbool van al diens complexen en strubbelingen met het leven.

Sinds diezelfde jaren 60 kreeg Von Sydow geregeld werk aangeboden in Hollywood, maar wees dit telkens van de hand; hij gaf aan tevreden te zijn met de veelzijdigheid van zijn Zweedse carrière. Uiteindelijk werd hij toch geïntroduceerd aan het grote publiek met zijn Jezus-vertolking in het bijbelse epos ‘The greatest story ever told’. Tientallen internationale producties en twee Oscar-nominaties volgden.

Toch zou Von Sydow altijd terugkeren naar ‘zijn’ Bergman. De acteur en regisseur hadden een symbiotische verhouding. Bergman zou Von Sydow tegen het einde van zijn leven hebben toevertrouwd: ‘Max, jij was de eerste en beste Stradivarius die ik ooit in handen heb gehad’.

Max von Sydow werd geboren op 10 april 1929 in Lund. Hij overleed op 8 maart 2020 in Provence.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden