InterviewOnverdoofd

Martine Sandifort en Erik Jan Harmens: twee mensen met pijn zijn we

Martine Sandifort en Erik Jan Harmens.Beeld Martijn Gijsbertsen

In de serie ‘Onverdoofd’ praat schrijver Erik Jan Harmens (49) met mensen die net als hij hebben besloten zich niet langer te bedwelmen. In deze laatste aflevering gaan cabaretière en actrice Martine Sandifort (50) en Harmens in gesprek over hun leven zonder roes.

Martine is bekend van haar duovoorstellingen met Alex Klaasen en Remko Vrijdag en van haar vertolking van Dokter Corrie in de gelijknamige tv-rubriek over puberteit en seksualiteit in het SchoolTV-weekjournaal. Een half jaar geleden mailde ze: “Erik Jan, wat zou jij ervan vinden om zélf geïnterviewd te worden voor de serie ‘Onverdoofd’? Ik ben zelf inmiddels bijna een jaar alcoholvrij!” Het was voor het eerst dat iemand zich niet als gast aanbood voor de reeks interviews in Trouw, maar als gespreksleider. Sympathiek vond ik, al was ik vastberaden om Martine ook dingen te vragen en er een dialoog van te maken over onverdoofd leven en haar depressies, waar ze in alle openheid over spreekt.

Ik tref haar terwijl ze zoekend door het Trouw-gebouw in Amsterdam loopt; op de vloer geven rode en groene pijlen de gewenste looprichting aan. Na een begroeting op afstand tappen we allebei twéé kopjes koffie uit de automaat, waar ik met mijn talent voor overdrijving uit afleid dat we nog altijd zoeken naar kicks. Ze vraagt of ik me nog herinner hoe mijn leven was voor ik begon met mezelf verdoven, hoe mijn kindertijd was en of prikkels toen al net zo hard binnenkwamen als nu.

“Ik herinner me van toen ik zeven was”, antwoord ik, “hoe mijn ouders ruzie hadden en dat ik dat geluid zo verschrikkelijk vond, die harde stemmen, die agressieve toon van mijn vader. Ik deed een maillot aan en trok deze tot mijn oksels op, toen ben ik naar beneden gerend om voor hun ogen de horlepiep te dansen, in de hoop dat het ophield. Ik was een clown, een nar, maar het hielp wel!”

Beluister de podcast van dit gesprek via onderstaande speler, of zoek hem op via de bekende kanalen  als SpotifyApple en Google Podcasts

‘Ook nu verzin ik nog gezelschap’

“Ik was veel alleen en vluchtte in mijn fantasieën, heel realistisch dromen was eigenlijk ook een vorm van verdoven. Gezelschap verzinnen is overigens iets wat ik nu nóg doe. Ik zet het ook in bij gebrek aan de roes van alcohol en als alternatief voor onder de mensen zijn. Daar word ik niet vrolijk van, dat ik dat doe, want het is niet echt. Je hebt er niets aan, in fantasieën te leven, want een fantasie knuffelt je niet, houdt je niet vast, is niet tastbaar. Het is lucht. In dronkenschap leefde ik ook in een soort schijnwereld en ik zou nu zo graag écht leven.”

Martine zegt het te herkennen, de eenzaamheid die ik vaak voel sinds ik niet meer drink. Ze zegt: “Toen ik net was begonnen met droogstaan ging ik maar even niet naar feestjes, omdat je op een gegeven moment toch een verwijdering voelt als de anderen bedwelmd zijn en jij niet. Ik kreeg er een oordeel over, merkte ik: ze denken dat ze met elkaar verbonden zijn, maar eigenlijk is dat helemaal niet zo. Ik wil dat helemaal niet hebben, dat oordeel.”

Martine Sandifort: 'Er waren ook periodes dat ik niet dronk, ging ik detoxen, maar daarna toch weer toxen.'Beeld Martijn Gijsbertsen

Ze dronk gemiddeld drie avonden in de week, “maar eigenlijk vier, want alcoholisten liegen altijd over hun gebruik”, zegt Martine. “Ik weet nog dat ik op een gegeven moment begon met thuis drinken. Ik had geen relatie, dus ik ging lekker twitteren of tv-kijken en dan een fles wijn erbij en soms ook nog wel een tweede. Er waren ook periodes dat ik niet dronk, ging ik detoxen, maar daarna toch weer toxen, die periodes wisselden elkaar af. Ik ging me steeds somberder voelen, had weinig energie en ik merkte dat die tweede fles steeds makkelijker openging. Ik had intussen een vriend en terwijl hij met zijn kinderen bezig was schonk ik mezelf nog even bij, dat soort dingen. Niet drinken is voor mij makkelijker dan af en toe drinken, twee glazen per dag is veel lastiger. Zou jij dat kunnen?”

“Kan dat ook zonder drank, een hupsje krijgen?”

Ik vertel haar dat dat niet voor mij is weggelegd, matig drinken, maar dat ik het nog wel associeer met een succesvol leven: een man zijn die vloeiend is in sociale contacten, zijn passies volgt en om vijf uur ’s middags overweegt om een glas in te schenken. Een beetje ontspannen, drankje erbij en dan nét even dat hupsje krijgen...

Martine: “Kan dat ook zonder drank, een hupsje krijgen?”

Erik Jan: “Heel soms, als ik hardloop of iets moois lees of als ik optreed, heel soms in menselijk contact, krijg ik ook zo’n hupsje dat ik vroeger van de drank kreeg. Dat je een beetje wordt opgetild.”

Martine: “En je jezelf even vergeet?”

Erik Jan: “Ja, dat je helemaal in het moment bent en niet nadenkt over dat je helemaal in het moment bent. Gewoon bént.”

Martine: “Het valt me op dat je zegt dat je die vloeiende, succesvolle man zou willen zijn. Dat je dat dus niet bent en dat je dat erg vindt.”

Erik Jan: “Daar worstel ik mee ja, al zijn er ook momenten waarop ik wel oké ben met mezelf.”

We komen te spreken over mijn autismediagnose die ik een jaar geleden kreeg, waardoor er bewijs kwam dat er een aantal palletjes in mijn hoofd zo staat afgesteld dat het bij mij bovenin soms op tilt slaat, zonder dat dat mijn schuld is.

Wel of geen medicatie?

Martine: “De diagnose heeft je geholpen om wat milder over jezelf te denken. Dat is goed. Je hebt gekozen om daar geen medicatie voor te nemen, voor je autisme?”

Erik Jan: “Daar denk ik wel eens over na, of ik dat wil of niet.”

Martine: “Even advocaat van de duivel: misschien wil je het wel, maar neem je het niet omdat je het zwak vindt van jezelf en meent dat je het zelf moet oplossen?”

Erik Jan: “Ik zie mensen om me heen met depressies en andere klachten die medicijnen slikken en de effecten daarvan zijn niet zozeer kwalijk, maar er is wel een effect, aan beide kanten: de dieptes nemen af, de toppen ook. Dat was ook precies de bedoeling, missie geslaagd, maar ik vind het heftig.”

Martine: “Ik heb depressies gehad en ben nu gediagnosticeerd als bipolair type 2 (waarbij depressies zich afwisselen met hypomane periodes). Ik slik medicatie en ik heb gewoon nog toppen hoor.”

Erik Jan: “Wat slik je?”

Martine: “Een eh... stemmingsstabilisator. Laten we maar gewoon lithium zeggen, anders ga ik er toch weer een taboe van maken. Wat het voor mij heeft gedaan, is dat ik op een gegeven moment merkte: het was rustig hierboven, in plaats van dat er maar negatieve gedachtes rondgingen.”

Erik Jan: “Waarom word ik helemaal onrustig van binnen als het gaat over wel of geen medicatie slikken, denk je?”

Erik Jan Harmens : 'Ik denk erover na of ik medicatie moet nemen voor mijn autisme.'Beeld Martijn Gijsbertsen

Martine: “Je bent een grote jongen, je kunt zelf bedenken of je een medicijn wilt slikken of niet. Ik denk: als er een steuntje in de rug beschikbaar is, iets biochemisch, een pilletje, waarom zou je het niet proberen? Je kunt er altijd weer mee stoppen. Ik vind het leven mét veel draaglijker. Dus lieve mensen, ik zou zeggen, surf naar lithium.nl en bestel nu, haha!”

We lachen allebei, waarna Martine benadrukt dat ze echt niet per definitie vóór het gebruik van medicijnen is, maar wel zelf veel baat heeft bij de lithium, voor het handelbaar maken van haar bipolaire stoornis type 2. Ik denk intussen, half likkebaardend: zou het zo simpel zijn, dat ik dat overvolle veel te drukke hoofd van mij wat rustiger kan krijgen, niet met drank, maar met een pilletje?

Na het gesprek loopt Martine opnieuw zoekend door het gebouw, dit keer is de vraag waar de auto staat geparkeerd. We hebben besloten dat we binnenkort een keer gaan wandelen met onze adoptiehonden, die allebei nogal angstig zijn, net als hun baasjes. Het gesprek was intens en er is veel gelachen en (met de microfoons uit) ook gehuild. Twee mensen met pijn zijn we. En we verdoven die pijn niet, we voélen ’m. 

Luister hier ook naar de podcasts van dit gesprek en de eerdere gesprekken, ook via iTunes of Spotify of via de app op je smartphone.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden