Beeld Loek Buter

ColumnDoortje Smithuijsen

Krijgen we in 2021 eindelijk zelf de macht over het algoritme?

2020 kan weleens het laatste jaar zijn geweest waarin tech-giganten on­gestraft konden bepalen waar wij op verloren momenten doorheen scrollen. Afgelopen december presenteerde de Europese Commissie plannen om meer transparantie te eisen van Facebook en You­Tube. De Commissie stelt onder meer een optie voor waarmee je de platforms kan gebruiken zonder algoritmisch gegenereerd materiaal. De Amerikaanse handelscommissie FTC klaagde Facebook aan wegens illegaal monopoliseren: het platform zou door de aankoop van concurrerende diensten als Instagram en WhatsApp te almachtig zijn geworden.

Wat de afgelopen jaren online is ontstaan, zou je het beste kunnen omschrijven als een onvrije markt: consumenten – internetgebruikers – zijn er steeds minder autonoom. Apps en digitale platforms worden zo verslavend mogelijk gemaakt, en online-aanbieders weten door datahandel onnatuurlijk veel van hun poten­tiële klanten. Het is een supermarkt geworden waar ze al wisten dat je vandaag een drukke dag zou hebben en ook nog ongesteld zou worden. Daarom hebben ze alvast een snel te bereiden maaltijdpakket voor je klaargezet waar precies in zit wat jij lekker vindt als je menstrueert.

Handig? Zeker. Eng? Net zo.

Een ander element dat het internet steeds minder autonoom maakt, is het feit dat de apps die we gebruiken steeds meer bepalen wat we op diezelfde apps doen. Meer dan 70 ­procent van de YouTube-video’s die bekeken worden, is niet opgezocht door de gebruiker, maar aangedragen door de site zelf. Dat is alsof je bij die supermarkt dat pakket koopt en de caissière je ervan overtuigt nog vijf van die pakketten mee te nemen. En dan blijf je ook nog constant ongewenst terugkomen in diezelfde supermarkt – hoe vaak je ook naar buiten loopt, steeds weer heb je de drang terug de winkel in te gaan, omdat die zo verslavend is.

Hersenloos wegscrollen

Maar wat voor supermarkt willen we dan? Het bevredigende element van apps als YouTube en Instagram zit hem waarschijnlijk ook in de automatische piloot-functie die voortkomt uit precies die verminderde autonomie. Het doelloos scrollen door informatie die ongevraagd op je wordt afgevuurd heeft een vertrouwde rol in het leven van veel mensen. Het is een vorm van pauze, van je gedachten uitzetten, van ontspannen. Zo’n 75 procent van de smartphone-gebruikers neemt de telefoon mee naar de wc. Zouden zij op dat moment liever eerst doelgericht zelf iets opzoeken, in plaats hersenloos wegscrollen wat er op hun scherm verschijnt?

Het probleem is dat we niet de mogelijkheid hebben om zelf te bepalen of we wel of niet algoritmisch gegenereerde content te zien krijgen. We kennen ­alleen die verslavende supermarkt met hyperpersoonlijke maaltijdpakketten. We hebben geen idee meer hoe een andere supermarkt ­eruitziet, net zoals we geen idee hebben hoe een algoritme-loos internet zou werken. Maar misschien is dat wel vrijheid in het digitale tijdperk: de mogelijkheid voor een supermarkt te kiezen waar ze niet alles al van je weten, ook als je daarna toch terug wil naar die verslavende, persoonlijke pakketten. De optie, kortom, om een algoritme uit te zetten, of juist aan.

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden