Sonja van de Rhoer

Koken

‘Koken is verrijking geworden in plaats van noodzaak’

Sonja van de RhoerBeeld Patrick Post

Na dertig tot veertig jaar recepten bedenken en uitproberen voor Trouw, nemen de vijf kookdames afscheid. Hun kracht was abonnees snel en makkelijk laten koken. “Ik dacht altijd: wie niet wil koken, wil misschien wel een leuk verhaaltje lezen.”

Janny de MoorBeeld Jorgen Caris

Janny de Moor (83) Rubriek: Simpel

De grande dame van de Trouw-recepten is zonder twijfel Janny de Moor uit het Gelderse ’t Harde. Er zijn lezers (V/M) die hebben leren koken dankzij haar. “Ik heb zulke aardige reacties gekregen”, zegt De Moor. “Soms had ik tranen in mijn ogen. Het doet je goed, dat je iets betekend hebt.”

Ze publiceerde dertig kookboeken en won de prestigieuze Wina Bornprijs. Haar website is een indrukwekkende kokshulp vanwege alle gemakkelijke recepten, verdeeld in voor-, hoofd- en nagerechten. “Ik dacht altijd: wil iemand niet koken? Dan wil je misschien wel een leuk verhaaltje lezen of een toetje maken.”

Vanwege haar leeftijd stopte De Moor dit jaar in maart. “Dat was wennen. Maar ik ben dankbaar dat ik voor de krant zo veel heb kunnen onderzoeken. Dat en de lezersreacties hebben mijn leven zeer verrijkt.” Ze nam afscheid met een recept voor Gelders haantje van haar oma. Ook uit protest tegen het vergassen van de meeste haantjes.

De Moor studeerde klassieke en Semitische talen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Toen achter het aanrecht staan mijn keuze werd, ben ik behoorlijk uitgelachen. Het was precies de tijd dat vrouwen daar weg moesten.”

Haar eerste kookboek verscheen in 1984. Een klassieker werd het ‘Groot Arabisch kookboek’ uit 1998, dat nog steeds wordt herdrukt. Zij reisde soms als vrouw alleen in Arabische landen, wat problematisch kon zijn. Het was wel de bron van haar kookkennis en het begin van het concept ‘reizen in je keuken’. “Ik keek eerst of er een interessant verhaal te vertellen was over andere smaken in andere landen. Het culturele eromheen was voor mij belangrijk. Neem de vastenkeuken van de oosters- orthodoxe kerk. Zoiets rijst net iets boven de pannen uit.”

Is er ook iets wat De Moor niet lust? “Oesters. Net grijze dweiltjes.”

Favoriet recept: taboulé, een vega Arabisch slaatje met bulgur, veel peterselie en tomaat. “Hoe eenvoudiger hoe mooier.”

Rianne Buis

Rianne Buis (56) Rubriek: mediterraan

Trouwe receptenlezers kregen heel wat mee van het persoonlijke leven van de kookdames. Zo waren we met Rianne Buis jarenlang op haar geliefde eiland Kreta. We volgden haar relatiebreuk en terugkeer naar Nederland, en lazen hoe zij in 2005 met haar nieuwe Amerikaanse man naar de westkust van de Verenigde Staten verhuisde. Inmiddels heeft Buis een cateringbedrijf voor grote diners en feesten in Atlanta.

Wat is er zo mooi aan de Kretensische keuken? “Het is heel puur, met een ongelooflijk mooi gebruik van kruiden, groenten, kaasjes. Mooie producten, die met zoveel liefde en zorg zijn geteeld en bereid. Het is ook een inventieve keuken: koken met wat je hebt.” De breuk met Kreta brak haar hart, en dat is nog steeds niet gelijmd. Buis’ plan is om binnen een paar jaar weer te gaan wonen op het eiland. Of de kinderen van 16 en 20 meegaan? Ze weet het niet.

Buis is het jonkie van het kwintet. Zij houdt ervan om soms heel persoonlijk te schrijven. Daar reageren lezers dan weer op. “Zo schreef ik bij een Spaans recept voor knoflooksoep dat het de doden tot leven kan wekken.” Een dame van 95 die in Spanje was opgegroeid reageerde: “Precies zo is het bij mij gebeurd”. Anderen lieten haar weten dat ook zij verliefd waren geworden op Griekenland.

Ze schreef kookboeken over de Griekse keuken, maar ook voor kinderen. ‘Koken met Pippi’ behandelt alle recepten uit de kinderboeken van Astrid Lindgren. Hoe is volgens haar de smaak van de lezers in die dertig jaar veranderd? “Er is veel meer aandacht voor echte kwaliteit. Het reizen heeft mensen avontuurlijker gemaakt. Koken is een verrijking geworden in plaats van een noodzaak. Aan de ene kant meer elitair, maar aan de andere kant iets voor iedereen. Als je een recept leest en een mes hebt, kom je een heel eind.”

Favoriet recept: zacht gestoofde sepia (grote inktvis) met wilde venkel, aardappels, bosuitjes en groene olijfjes die zijn gemarineerd in bitter sinaasappelsap. “Waanzinnig lekker!”

Sonja van de Rhoer (67) Rubriek: vegetarisch

Sinds de aangekondigde stop kreeg Sonja van de Rhoer in Apeldoorn honderd e-mailtjes. Er was altijd veel interactie met thuiskokers. Vroeger via briefkaarten, later digitaal. “Sommigen schreven dat ze een bepaald recept wel tien keer hadden gemaakt. Een meneer kookt een in 1996 uitgeknipt recept zeker één keer per maand. Elk jaar in augustus komen twee heren op de lijn met hun moestuin vol groentes. ‘Heb je nóg een recept voor sperziebonen? Mijn moeder komt.’ Ook zijn er praktische vragen zoals hoe je mayonaise kunt maken voor vader, die niet meer alles mag eten.

In 1993 begon Van de Rhoer met twee rubrieken: ‘fit en gezond’ op maandag en op zaterdag ‘desserts’. Op een gegeven moment verdween het zaterdagrecept. Door de jaren heen werd de schrijfruimte minder, net als in de rest van de krant. Dat was weleens stoeien, erkent ze. Van de Rhoer coördineerde de dames een beetje, want op vijf dagen aspergerecepten in de aspergeweek zit niemand te wachten.

Haar eerste vegetarische kookboek publiceerde ze in 1978. In totaal schreef ze ruim zestig kookboeken. “Wij eten drie keer per week vegetarisch. Zodoende begon ik in 1996 met de rubriek ‘vegetarisch’.” Van de Rhoer kreeg veel vragen om meer vegan recepten, dus maaltijden zonder dierlijke ingrediënten. “Maar daar kan ik als voedingsdeskundige niet achter staan. En de Trouw-lezers zijn er de doelgroep niet naar. Bij Trouw ben je geen trendsetter, maar trendvolger. Maar ik heb in al die jaren nooit een potje of blikje gebruikt.”

Wat er in dertig jaar veranderde? De manier van koken én de producten. “Spruitjes waren bitter, witlof had een harde kern. Alles is nu mierzoet, rode pepers kan ik kauwen.” Vroeger aten Nederlanders andijviestamppot. “Nu kon ik een recept maken voor gebakken andijvie met ras el hanout, Marokkaanse kruiden, met couscous, cashewnoten.” En rozijnen? “Nee, liever gedroogde abrikoos.”

Favoriet recept: soep. Pak uit de koelkast alle groenten die over zijn. Roerbakken, bouillon erbij, met de staafmixer pureren, verse kruiden toevoegen. Restant invriezen.

Tineke Sluijter

Tineke Sluijter (61) Rubriek: oosters

Haar eerste recept in 1989 begon Tineke Sluijter met uitleg van kruiden. “Toen mocht je nog reclame maken voor Conimex.” Haar rubriek was opvolger van ‘de Indonesische keuken’. Trouw was toe aan iets nieuws. “Ik reisde veel in Indonesië, Thailand, Maleisië, Singapore en daar is de liefde voor Aziatisch eten ontstaan.”

Dertig jaar recepten tikken uit de oosterse keuken. Komt dat Oosten je neus niet uit? Welnee, verzekert Sluijter. “Mijn man en ik kwamen in maart terug van drie weken Thailand. De oosterse keuken verveelt nooit. En die verandert ook, alles wordt hipper. Vroeger gebruikten we gedroogde kruiden, nu wil iedereen alles vers.” 

In het begin kwamen lezers met verzoeknummers. “De laatste tijd zijn ze kritischer, meestal positief. Ze vergelijken. Iemand vroeg of ik het recept van zijn oma niet lekkerder vond dan wat ik had gebruikt.” Een lezeres klaagde over mislukte viskoekjes. Ook dat is niet altijd de schuld van de schrijfster. “Ik vroeg of ze diepvriesvis had gebruikt. Dan krijg je zo’n natte kledder, dat lukt nooit. Dat bleek het geval.”

Sluijter werkte bij een uitzendbureau, in de reiswereld, werd huisvrouw en moeder. De marine wilde niet naar Zeeland verkassen. Maar toen haar man in 1999 werk kreeg in Middelburg, ging ze graag mee. “Met drie kinderen was het daar fantastisch. Iedereen spreekt ABN, geen dialect. Ik voelde me snel thuis. Het is er heel gezellig, stugge Zeeuwen heb ik niet ontmoet.”

In Middelburg dreef zij een huiskamerrestaurant, en was jaren mede-eigenaar van het Zeeuws Museumcafé. “Daar was ik een beroemdheid, lezers herkenden mij van de foto uit de krant”, lacht ze. In 2013 schreef zij als boekenweekgeschenk het kookboek ‘Smaak van Zeeland’. Sinds vorig jaar woont het echtpaar weer in Amsterdam. “Ik wil door met een nieuwe website. Daar heb ik al een van mijn kinderen op gezet: regel jij dat voor moeder.”

Favoriete recept: kip in pittige groene currysaus met aubergine. “Altijd een succes. Je mag de pasta uit een potje halen. Dat doen de Thai ook.”

Henja SchneiderBeeld Jorgen Caris

Henja Schneider (79) Rubriek: feesteten

Het record langst recepten-schrijven-voor-Trouw ligt bij Henja Schneider. Na het raadplegen van een oud-collega komt ze op ‘eind jaren zeventig’ als begin. In die tijd tikte zij het recept thuis op een typemachine, waarna zij het in een brievenbus gooide of zelf naar de redactie bracht.

Schneider houdt nog een record: de ombudsman van Trouw boog zich in maart voor het eerst over een recept, en wel van haar fiadone. Dat is een Corsicaanse citroentaart, waarvan vele varianten de ronde doen, en zeldzame geitenmelkkwark noodzakelijk blijkt. Iemand klaagde over de grote hoeveelheid suiker, een ander vond het prima. “Smaken verschillen nu eenmaal.” Met sommige lezers had ze een hele correspondentie. Neem die mevrouw die zich zorgen maakte over kwik in de vis waar zij zoveel van hield. “Ik kon haar geruststellen.”

Schneider groeide op in een omgeving waar iedereen wat met koken had. Een oma die beroemd was om haar kookkunst, bij wie je nooit zonder proeven de zoutpot mocht pakken. Een vader die banketbakker was. “Ik zat al jong op een houten botertonnetje op een werkbank naar hem te kijken.” Op haar 15de overleed haar moeder bij een auto-ongeluk, waarna Henja jaren voor het gezin kookte. “Ik ben een schaap met vijf poten. Heb een tijd het kleinste theatertje van Amsterdam gehad, waar ik voor 20 mensen kookte.”

“Ik realiseer mij nu pas hoe ingrijpend de recepten zijn geweest in mijn leven. Ik ben altijd bezig geweest met eten en voeding.” De coronacrisis is voor niemand leuk. Koken en bakken helpt. “Het is leuker dan opeten. Maar ik kan de kinderen en buren niet elke dag met taart om de oren slaan.” Grappig dat iedereen nu gaat bakken. Toen ze laatst bij de boodschappen bloem wilde laten bezorgen bleek dat compleet uitverkocht. “Mensen vallen blijkbaar terug op oerbezigheden en zelfvoorzienendheid.”

Favoriet recept: gemberboterkoek. Evenveel bloem, suiker en boter, stemgember en één ei. Een lezer: ‘Die smaakt precies zoals tante Ali hem vroeger bakte.’

Samen willen vier van de vijf receptenschrijfsters straks een website beginnen speciaal voor Trouw-lezers. Mail naar sonja@culinaireproducties.nl en blijf op de hoogte.

Lees ook:

Koken met Karin Luiten

Om de haverklap wordt mij gevraagd naar mijn culinaire helden, dan kom ik altijd uit bij een trio: Delia Smith, Mary Berry en Nigella Lawson.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden