Erik Jan HarmensBeeld Jörgen Caris

ColumnErik Jan Harmens

Kan iedereen straks een glimlach op zijn mondkapje tekenen?

Mensen met autisme (zoals ik, zei de gek) hebben een gebrekkige theory of mind. Ik moest het ook opzoeken toen ik er voor het eerst over hoorde, sommigen noemen theory of mind ‘je sociale snapvermogen’. In gewoon Nederlands is het: de mate waarin je je kunt verplaatsen in de gedachten en gevoelens en het gedrag van een ander. Ik besteed uren per dag aan me verplaatsen in anderen, deels uit interesse, maar vooral in een poging te begrijpen wat ze bedoelen. Autisme betekent voor mij onder meer: proberen te begrijpen wat de bedoeling is. Van mensen, van dingen en van gebruiken.

Ondanks dat ik er uren per dag aan besteed, lukt het me verplaatsen in anderen maar matig. Vaak doe ik aannames of trek ik conclusies die niet kloppen. Als iemand “daar ben ik mooi klaar mee” zegt, of “lekker dan”, begrijp ik inmiddels wel dat hij eigenlijk het tegenovergestelde bedoelt. Maar soms mailt iemand: “Ik laat snel van me horen” en hoor ik tot mijn ontsteltenis nooit meer wat. Of iemand vraagt: “Alles goed?” en dan geef ik eerlijk antwoord, terwijl het alleen maar een vraag uit beleefdheid was.

‘De verkrampte uitdrukking op haar gezicht maakte dat ik stopte’

Naast woorden zijn ook gezichtsuitdrukkingen niet altijd wat ze lijken. Ik vind het verwarrend als slachtoffers van een natuurramp aan de andere kant van de wereld op het ‘Journaal’ met een grimas op hun gezicht hun verhaal doen, terwijl ik rekende op tranen met tuiten. In de tv-serie ‘Better Call Saul’ speelt Tony Dalton op meesterlijke wijze de goedlachse boef Lala Salamanca. Vanwege zijn vrolijke toet ben ik toch steeds weer verrast als hij een bloeddorstige daad begaat. Nog een voorbeeld is dat ik als jongen voor het eerst een meisje tot een zekere lichamelijke extase bracht. De verkrampte uitdrukking op haar gezicht maakte dat ik stopte en haar zachte woordjes prevelend wilde geruststellen en kalmeren. “Ik was er bijna!” riep ze en sindsdien weet ik dat je ook in positieve zin kunt verkrampen.

In mijn dorp zie ik steeds vaker mensen met een mondkapje. Ik begrijp waarom, maar het maakt het voor mij nog moeilijker om me in de ander in te leven. Nu zie ik immers nog maar de helft van iemands gezicht. Het zou helpen als iedereen voortaan met stift een glimlach op zijn mondkapje tekent alvorens ‘m om te binden, ervan uitgaande dat je vrolijk bent vandaag. Ben je somber, teken dan de mondhoeken omlaag.

Schrijver en dichter Erik Jan Harmens over de prikkels die het druk maken in zijn hoofd. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden