Mooiste NederlandBegraafplaatsen

Kachelen over het kerkhof

Algemene begraafplaats Kerkveld te Jutphaas (Nieuwegein). Beeld Sarah-Mie Luyckx

Nu we nog altijd liever niet met z’n allen naar dezelfde mooiste ­ buitengebieden moeten gaan, doen onze wandelende schrijvers het anders. Sarah-Mie Luyckx bezocht begraafplaatsen bij haar in de buurt.

Het doodeenvoudige kindergrafje van Cornel Kerkhof raakt me het meest. Op de simpele grijze steen staan in zwarte letters enkel zijn voor- en achternaam. Plus het feit dat de onfortuinlijke boorling maar vijf dagen oud werd. Nogal een contrast met de meeste andere graven op de bescheiden rooms-katholieke begraafplaats bij mij om de hoek. Die zijn opgesierd met een duizelingwekkende verscheidenheid aan lantaarns, engeltjes, vlinders, honden en een enkele afgebladderde tuinkabouter.

Je zou zo een middagje zoet kunnen zijn met het bestuderen van al die creativiteit ter ere van de geliefde overledenen op de rechthoekige godsakker – omzoomd door een dichte coniferenhaag. Daarachter was ik in het ‘pré-coronatijdperk’ niet snel gaan kijken. In beslag genomen door de doordeweekse waan van de dag, of in het weekend rap op weg naar een natuurgebied om de gestreste benen te strekken. Maar nu het dorpsommetje in ere is hersteld betekent de gewijde grond naast de kloeke Vreeswijkse Heilige Barbarakerk een kleine aanvulling op mijn actieradius. Gelukkig ook omdat ik er – afgezien van wat economische besognes – tamelijk onbekommerd kan rondstappen. Niemand in mijn omgeving heeft recentelijk voorgoed de ogen dichtgedaan.

Grafstenen op de begraafplaats in het voormalige dorp Jutphaas (Nieuwegein). Beeld Sarah-Mie Luyckx

In het buitenland wél

Bij De Terebinth, een vereniging die zich inzet voor het behoud van Nederlands funerair erfgoed, wordt mijn initiatief met enthousiasme begroet. “Op buitenlandse vakanties bezoeken we vaak wél een kerkhof”, onderstreept bestuurslid Korrie Koorevaart. Denk aan het oude Père-Lachaise in Parijs, de Joodse begraafplaats te Praag, of het grote Zentralfriedhof in Wenen. Maar in eigen land laten we het vaak afweten. Terwijl er ook hier genoeg te genieten valt qua landschapsarchitectuur, grafmonumenten en – niet te vergeten – flora en fauna.

Voorlopig dan. Want Koorevaart heeft een minder vrolijke boodschap. “Niet alleen de kerken lopen leeg, ook op de kerkhoven wordt het een kale boel”, zegt ze. “Steeds minder mensen laten zich ter aarde bestellen, en ondertussen gaat het ruimen van graven maar door.”

Om haar woorden kracht bij te zetten, stuurt ze een recent interview uit dagblad De Limburger met historicus Maurice Heemels, die promoveerde op de begraafcultuur in Roermond van 1870 tot 1940. Hij luidt in het artikel de noodklok, omdat inmiddels twee derde van de Nederlanders voor crematie kiest. En vergelijkt de Nederlandse kerkhoven met gebitten, waarin steeds meer tanden ontbreken. Uiteindelijk dreigen we daardoor een stukje geschiedenis kwijt te raken, stelt de geschiedkundige. En dat valt te betreuren, omdat ‘een kerkhof fungeert als een spiegel van de stad’.

Op de begraafplaats nabij mijn huis is inderdaad genoeg plek. Aan de westkant van de kleine dodenakker ligt een kale reep, met her en der knalgele plastic prikkers met de mededeling dat betreffende graven binnenkort worden opgedoekt: of de nabestaanden contact op willen nemen met de beheerder. Als mijn tijd daar is, zou ik in de nabijheid van mijn huis dus met gemak onder de grond kunnen.

Voorlopig geen aanlokkelijk idee, ook omdat het St. Barbarakerkhof – op de heg na gespeend van groen – wat mij betreft aan de sfeerloze kant is.

Algemene begraafplaats Kerkveld te Jutphaas. Beeld Sarah-Mie Luyckx

Een funeraire verrassing

Maar de gemeente Nieuwegein, waaronder het verder buitengewoon pittoreske Vreeswijk valt, heeft meer in haar mars. Jutphaas – eveneens een dot van een dorp dat begin jaren zeventig door de voormalige groeikern werd opgeslokt – blijkt over een funeraire verrassing te beschikken.

In ‘Over de groene zoden – wandelen over begraafplaatsen in Nederland’ (een uitgave van De Terebinth) wordt nota bene één van de 23 routes gewijd aan de Algemene begraafplaats Kerkveld, die een Rijksmonument blijkt te zijn.

Na een kort fietstochtje is de beloning een kleine maar fijne oase in hartje Jutphaas. Daar wordt al ruim 800 jaar begraven, verneem ik via de website dodenakkers.nl.

Aanvankelijk alleen de allerchicste families uit de omgeving met illustere namen als De Malapert en De Geer van Rijnhuizen, van wie nog een aantal zerken resteert uit vervlogen tijden. De Terebinth-wandelgids beschrijft uitvoerig een paar oeroude exemplaren, die ik met geen mogelijkheid kan onderscheiden.

Weer en wind hebben in elke geval voor mijn ongeoefend oog de opschriften op de grauwe platen te onbarmhartig gegeseld.

Desondanks is het lokale uitstapje alles behalve vergeefs. Onder de hoge bomen met pril lenteblad staan ferme bossen fluitenkruid, mijn voorjaarsfavorieten. Ergens in de toppen zingt een onzichtbare merel de longen uit het lijf. Vooruit, nog één rondje over het grindpad met knisperende kiezels, en dan naar de uitgang. Weer door het smeedijzeren hek met boven op zijn twee zuilen gevleugelde zandlopers: symbolen van de kortstondigheid van dit leven en het onvermijdelijk naderende stervens­uur.

Voor later

Nederlands bekendste begraafplaats is het Amsterdamse Zorg­vlied, waarvan de paden en lanen ongeveer 60 kilometer beslaan. Erlangs liggen 17.000 graven, van onder anderen honderden Bekende Nederlanders, zoals: Annie M.G. Schmidt en Ramses Shaffy.

Marcel Bergen en Irma Clement wijdden een gids aan de anderhalve eeuw oude begraafplaats met veel groen: ‘Wandelen over Zorg­vlied’. Daarbij geeft het duo tot eind november rondleidingen over het ‘Nederlandse Père-Lachaise’. Info: wandelenoverzorgvlied.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden