null

InterviewsDe sporter, de acteur, de moeder

Jorien ter Mos, Bram Suijker en Karlijn van der Harst over wat er schuilgaat achter tranen

Beeld Colorbox

Tranen van geluk om een medaille, tranen van frustratie bij een huilbaby of neptranen op het toneel. Elke traan is anders. Wat zit erachter? Een sporter, een acteur en een moeder vertellen.

Langebaanschaatser Jorien ter Mos: Ik kijk even omhoog, draag mijn medaille aan hen op en als vanzelf komt er een traantje

null Beeld Ewoud Rooks
Beeld Ewoud Rooks

De nuchtere langebaanschaatser Jorien ter Mors (31) is eigenlijk een heel emotioneel mens. Ze won goud op de Olympische Spelen van Sotsji (2014) en Pyeongchang (2018) en maakt zich op voor de Winterspelen.

Vroeger had Jorien ter Mors niet zoveel op met het volkslied. Maar sinds haar vader, haar grootste fan, in 2013 overleed, krijgt ze al bij de eerste tonen kippenvel over haar hele lijf. “Als ik op het hoogste treetje stap, zijn mijn gedachten altijd even bij hem. Helaas zijn er ondertussen meer mensen in mijn omgeving overleden – ook mijn zus en mijn teamgenootje Lara. Dus als het Wilhelmus klinkt, kijk ik even omhoog en draag mijn medaille aan hen op. Als vanzelf komt er dan vaak een traantje.”

Om te zorgen dat het geen waterval wordt, in de woorden van Ter Mors, probeert ze zich te focussen op de juiste tekst van het volkslied. “Als ik me echt laat gaan, heb ik dat daarna niet zomaar onder controle. En ik wil na afloop toch leuk op de foto staan met mijn medaille.”

In tv-interviews op de schaatsbaan zien we haar vaak als een koele kikker, de nuchtere Twentse. Dat er ook een emotioneel mens in haar huist, kregen we te zien toen ze in 2014 onverwachts goud won op de Olympisch Spelen. Haar vader was toen nog geen half jaar geleden overleden en de aanloop naar de Spelen was één grote strijd geweest. Het publiek schoot collectief vol toen Ter Mors een Olympisch record reed en de ontlading zag toen bleek dat ze had gewonnen.

“Dat waren deels tranen van verdriet, omdat mijn vader het niet heeft kunnen meemaken, maar het grootste gedeelte waren tranen van geluk. Al voelde die ontlading vooral als één grote overweldigende emotie. Iets wat je totaal niet kunt tegenhouden of in de hand hebt; de tranen liepen gewoon over mijn wangen.”

Dat was geen vervelende ervaring. Integendeel. “Nee, het is een uniek moment van intens geluk. Het is zo mooi en puur, iets wat van diep van binnen komt.” Huilen bij een gouden medaille is geen vaste prik. Toen ze vier jaar later goud won op de Olympische Spelen van Pyeongchang, implodeerde ze juist. “Van binnen was ik heel gelukkig, maar ik was ook zo moe, dat er op dat moment niets uit kwam.”

De emoties kwamen ’s avonds pas bij Studio Sportwinter, de talkshow van de NOS waar ze die avond te gast was. Als ze vertelt dat ze tijdens haar race in gedachten vroeg: ‘Kom pap, help me’, moet ze hard snikken. “Ik word best snel emotioneel op zulke momenten en ik heb bewust besloten om het niet te willen tegenhouden. Het leven is niet altijd makkelijk en dat is oké. Die boodschap wil ik graag uitstralen.”

Ter Mors is nu hard aan het trainen voor de komende Spelen, die wederom best beladen zijn. Doordat haar zus afgelopen mei overleed aan een spierziekte en doordat Ter Mors zelf na drie jaar blessureleed voor het eerst weer pijnvrij is. “De tranen laten zich niet voorspellen, maar als ik iets win daar in Peking, is de kans groot dat ik het niet droog houd.”

Acteur Bram Suijker: Ik heb veel gefantaseerd. Stel dat je vrouw van wie je houdt uit het raam springt: hoe verdrietig ben je dan?

Bram Suijker Beeld Amrita panday
Bram SuijkerBeeld Amrita panday

Acteur Bram Suijker (31) speelde in Vliegende Hollanders en Thuisfront en is na de zomer te zien in de film De Zitting en in Trojan Wars van het Nationale Theater. Vaak krijgt hij ‘tranenrollen’, terwijl hij allesbehalve een huiler is.

In het acteursvak worden een hoop onoprechte tranen gehuild. Zo kunnen je ogen vochtig worden als je heel hard je ogen dichtknijpt. Je kunt van binnen hard persen waardoor je ogen rood doorlopen lijken – pompen in acteursjargon. En dan is er altijd nog de tranenstick: een goedje met de geur van menthol dat je onder je ogen smeert, zodat vanzelf de tranen uit je ogen lopen.

“Allemaal oninteressant”, zegt Bram Suijker resoluut over al deze huilmethodes. “Als het een goede huilscène is, zijn het echte tranen die je ziet. Dat heb ik zelf ook: als ik helemaal in het moment zit en de scène weet te verbinden aan iets uit mijn eigen leven, ervaar ik dat als echt huilen. Net zoals ik dat thuis op de bank zou doen, bij wijze van spreken.”

De laatste jaren krijgt Suijker steeds vaker tranenrollen toebedeeld, zoals hij het zelf noemt. Een recente huilscène had hij als Anthony Fokker in het televisiedrama Vliegende Hollanders. In aflevering vier springt zijn vrouw uit het raam omdat ze depressief is. In de scène daarna zit Suijker alias Fokker op bed, leest al haar brieven door en ‘huilt keihard’, zoals letterlijk in het script stond.

“Als ik dat lees, denk ik wel: o jee. Alsof je weet dat je met een auto naar een afgrond rijdt: je bent nog rustig aan het rijden, maar je kunt niet negeren dat dat ravijn er op enig moment aankomt.”

Andere acteurs kunnen huilen op commando, maar zo eentje is hij helaas niet. Het helpt ook niet dat hij in het dagelijks leven allesbehalve een huiler is. “Als ik labiel ben of iets frustreert me, dan word ik eerder boos of chagrijnig. Huilen doe ik praktisch nooit. Niet omdat ik het niet wil; het gebeurt gewoon niet.”

Voor zo’n huilscène als in Vliegende Hollanders moet hij naar ‘routes zoeken’ die maken dat hij op dat moment emotioneel kan worden. “Ik heb van te voren de biografie gelezen van Anthony Fokker en veel gefantaseerd. Stel dat je vrouw van wie je houdt uit het raam springt: hoe verdrietig ben je dan?”

Met die verbeeldingskracht is hij voor de opname even rustig in een kamertje gaan zitten. “We draaiden toen in Hongarije met twee keer zoveel crew als op een normale set. Dus te midden van dertig man, was het ‘actie!’ en moet je kijken of er wat opborrelt.”

Eenmaal in de stilte van de set en het bed met die brieven, lukte het hem uiteindelijk. De tranen kwamen. “Het is huilen om een fictieve situatie: het is iets wat je karakter overkomt en niet jou. Als ik echt moet huilen, heb ik dat fictieverhaal verbonden aan een gevoel van mezelf. Niet zo letterlijk dat ik aan het ene verhaaltje denk tijdens het andere verhaaltje. Het is een soort soep van gedachten die verdriet oproept.”

Na zo’n scène voelt de acteur zich niet verdrietig, eerder gelukkig. “Ik ben dan blij dat ik mijn werk goed heb kunnen doen. En ook opgelucht dat ik weer door kan, dat ook.”

Moeder Karlijn van der Harst: Mijn moedergevoel zei meteen: dit is een ander soort huilen. Dit is next level verdriet

null Beeld

Karlijn van der Harst (33) is moeder van Noël (6), Vive (4) en Éven van 16 weken. Haar baby huilt meerdere uren per dag sinds hij twee weken oud is. Een hard, kreunend soort huilen.

Volgens de officiële richtlijnen heb je een huilbaby als een kindje drie uur op een dag, drie dagen in de week, drie weken achter elkaar huilt. Daar moet Karlijn van der Harst bijna om lachen. “Dan heb je dus al een huilbaby.”

Op goede dagen komt het huilen van haar jongste kind Éven in etappes. Dan huilt hij een uurtje voor de voeding, of jammert zachtjes een uur voor het slapen. Maar op slechte dagen is Éven tussen het drinken en slapen door alleen maar aan het huilen. Een hard, kreunend soort huilen. Alsof het uit zijn tenen komt. “Dat gaat op een flink volume. Ook al is het warm, ik doe toch maar de ramen dicht om de buren niet te veel tot last te zijn.”

Toen ze na de eerste zes weken vol gehuil bij het consultatiebureau aankwam met een – wederom – huilende Éven in de kinderwagen, reageerden de medewerkers zoals iedereen altijd reageert: ach, wat zielig.

“Toen gooide ik al mijn frustratie eruit: ‘ja zielig hè, maar hij doet niet anders’. Die frustratie zat ’m erin dat de huisarts en het consultatiebureau het huilen tot zes weken wegwuiven. De baby moet wennen aan het leven buiten de buik, zeggen ze dan, of het wordt gegooid op krampjes. Maar mijn moedergevoel zei al meteen: dit is een ander soort huilen. Dit is next level verdriet.”

Na een flinke dag huilen, ziet Karlijn een baby’tje vol frustratie. Hij wil het heus niet, maar van het proberen tegenhouden, wordt hij moe en gaat hij nóg meer huilen. “Ik vind die machteloosheid het meest intense. Dat je als moeder alles probeert om je kind te troosten, maar niks werkt.”

Haar man Lammert gaat anders om met de tranen dan zij. “Hij heeft zijn rustmomenten nodig – sporten, naar zijn werk – anders loopt de stress te hoog op. Terwijl ik na vijf minuten stilte in de tuin wel weer kan.” Van der Harst is in de toevallige omstandigheid dat ze voor de bevalling met een regeling afscheid heeft genomen van haar werk. Daar kan ze de komende maanden nog op teren. “Daar ben ik heel blij mee. Ik had niet geweten hoe ik er ook nog bij had moeten werken.”

Zij en haar man hebben er een rondgang langs de osteopaat, babyfysiotherapeut en de kinderarts op zitten. Ook zijn ze begonnen met een cursus baby- en kindgebaren, zodat ze hopelijk beter met Éven kunnen communiceren. “Je komt op een punt dat je zegt: ik wil alles doen, als het maar helpt.”

De voorlopige analyse van de kinderarts is dat Éven voorloopt in zijn ontwikkeling; misschien dat dat hem mentaal problemen oplevert. De verwachting is dat als hij ouder wordt, het huilen afneemt. In de tussentijd probeert Karlijn maar zo open mogelijk over haar niet-roze wolk te praten. “Iedereen zegt: oh, een baby’tje, geniet ervan! Maar het is niet altijd even leuk. Je wilt gewoon dat je kind gelukkig is en dan is het zó moeilijk als het niet lukt hem dat geluk te bieden.

“Daarin heb ik me best alleen gevoeld. Ik hoop er met mijn openheid aan bij te dragen dat andere ouders van een huilbaby zich wat minder eenzaam zullen voelen.”

Lees ook:

Maaike Bos ging in huiltherapie. ‘Een goed potje huilen werd een uiting van eigenwaarde’

Wetenschappelijk bewijs dat huilen echt oplucht is er niet. Maar wat als je helemaal niet kunt huilen? Journalist en tv-recensent Maaike Bos ging ervoor in huiltherapie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden