LevenslessenJörgen Raymann

Jörgen Raymann: ‘Wie zich aanpast, z’n verwachtingen over het leven bijstelt, komt het snelst uit deze coronacrisis’

Beeld Merlijn Doomernik

Stand-up comedian, zanger en presentator Jörgen Raymann (53) is terug bij de radio waar hij in Suriname zijn carrière begon. Vanaf deze week is ook zijn podcast ‘Wij in de toekomst’ te beluisteren bij BNR, waarin hij met experts praat over hoe we nu anders naar werk gaan kijken. Net als hijzelf.

1  Was het maar een Surinaams virus

“Ja, het is wel pittig dat je zo in je eigen bubbel zit met deze quarantaine. In mijn geval: mijn vrouw Sheila en ik. Zij heeft spierreuma, een auto-immuunziekte, dus we moeten erg voorzichtig doen, ik zie zo min mogelijk mensen. Gelukkig wel mijn twee dochters – op afstand – die hier dicht bij ons in Almere wonen, ik breng ze bijna elke dag eten. Voor de gezelligheid. Sheila en ik koken hier, en dat eten breng ik dan bij hen langs als een echte Deliveroo-bezorger. Ik rij in de auto naar ze toe, ik bel ze op en zij pakken hun eten van de bijrijdersstoel.

Ongezellig is dat ik sinds Koningsdag thuis zelfs van Sheila even een tijdje afstand hou, ik slaap ook in een andere kamer. Op die dag moest ik voor een livestream artiesten aankondigen. Alles deden we die dag zo veilig mogelijk, maar ik was toch steeds door mensen omgeven.

Deze crisis voelt heel verzuilend aan. Alhoewel iedereen elkaar helpt, zie je dat Antillianen bezorgd zijn over de Antillen, Marokkanen over Marokko. En ik heb met de stichting Su4su wat gedaan voor de Surinaamse gezondheidszorg, en ben ook bezig met anderen te ­kijken of wij iets kunnen betekenen voor schrijnende gevallen: Surinamers die hier zijn gestrand, weinig geld hebben en niet terug kunnen.

Jörgen Henri Raymann (Amsterdam, 1966) groeide op in Suriname en ging in Rotterdam economie studeren. Hij keerde terug om in Paramaribo radio te maken en een restaurant te beginnen. In 2001 remigreerde hij met zijn vrouw en dochters naar Nederland om op te treden en tv-programma’s te presenteren, zoals ‘Raymann is laat’, ook als tante Es. Van 2009 tot 2016 was hij mede-eigenaar van mediabedrijf Men at Work Tv (o.a. van ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’ en de ‘Dinoshow’). Sinds 2016 presenteert hij bij BNR elke werkdag tussen 11 en 12 ‘Ask me anything’ waarin hij vragen van ondernemers aan experts voorlegt. Met Benito Doelwijt maakt hij nu de BNR-podcast ‘Wij in de toekomst’. Zijn boek ‘Raymann zoekt raad’ (2017), met tips om uit de problemen te komen, is nog verkrijgbaar. Raymann woont met zijn vrouw Sheila in Almere, niet ver van hun volwassen dochters Melody en Jahlisa.

Ik voel wel saamhorigheid in Nederland, omdat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Ik zie de polarisatie ook afnemen omdat we nu een gemeenschappelijke vijand hebben. Een onzichtbare vijand. Mensen worden minder afgerekend op hun kleur of afkomst of overtuiging. Corona discrimineert niet. Maar het is trouwens wel jammer dat het een Chinees virus is. Een Surinaams virus had zich echt een stuk relaxter verspreid. Haha. No stress.”

2  Wees blij met Rutte als premier

“Het is fijn als mensen van verschillende afkomst met elkaar omgaan, maar ik vind het niet meer dan normaal. Zo ziet mijn vriendenkring eruit – compleet gemixt – en bovendien ben ikzelf van verschillende afkomst. Bij het tv-programma ‘Verborgen verleden’ kwam ik er in 2017 achter hoe het precies zat met mijn voorouders. Zij zijn afkomstig uit vier werelddelen: Europa, Afrika, Amerika en Azië.

Ik ging voor dat programma naar Ghana waar ik iemand van de Ga-stam ontmoette die voor de helft Europees was, hij kon zo mijn tweelingbroer zijn. Ik voelde me er ook wel thuis. Uiteindelijk ben ik erachter gekomen dat ik afstam van een Ghanese koning, een slavin, een Duitser en een Sefardisch joodse vrouw. Heel wonderlijk.

Met Kerst was ik nog in Suriname, ik kom er geregeld. Mijn zusje woont er. En mijn moeder, ze is 80, is daar nu met vakantie. Zij zou vorige maand terugkomen. De komende twee, drie maanden zit dat er niet in, vrees ik. Voorlopig kan ik er ook niet naartoe. Als we weer kunnen vliegen, zal het waanzinnig duur zijn. Wie kan dat betalen?

In Suriname zijn er op dit moment gelukkig weinig besmettingen, maar er is wel een avondklok. Bouterse bagatelliseerde het virus eerst. Hij kwam wel met excuses, maar het slechte voorbeeld was al gegeven. Ik erger mij vooral aan Trump die zichzelf elke dag tegenspreekt. En ik ben blij met Rutte als premier. Maar ik zie ook dat bedrijven hier op de fles gaan, het wordt met de dag penibeler. Bij BNR presenteer ik elke werkdag, nu vanuit een studiootje in mijn huis, een uur waarin ik vragen van veelal ondernemers voorleg aan experts. Ik hoor veel trieste verhalen.”

3  Zoek een partner die naast je staat

“Haha, ja, het is fijn dat ik nu geen restauranteigenaar meer ben in Paramaribo. Dat was eind jaren negentig. Ik deed dat samen met Sheila. Iedereen verklaarde ons voor gek dat we dat gingen doen: Surinaams eten maken voor Surinamers. Maar in Frankrijk heb je toch ook vooral Franse restaurants? Bij restaurant Pomo in Utrecht had ik het vak een beetje geleerd.

Ons restaurant, Pedro, werd een groot succes, en het heeft me geen windeieren gelegd, want mijn meeste typetjes ontstonden daar, het werd een soort cabaret-restaurant. Ik deed Javanen na, Hindoestanen, Chinezen, Jamaicanen, veel accentjes. Wat ik bij mijn moeder in de kast vond deed ik aan, hup, en een oude pruik op m’n porem, zo begon het.

Een vriend, directeur van een Surinaamse zeepfabriek, wilde een van die typetjes gebruiken om een nieuw product van hem te promoten. Zo werd tante Es geboren, als buurvrouw in een spotje voor Sundish. Het was niet om aan te zien, maar ik werd er wereldberoemd door in Suriname.

Niet lang daarna ben ik er weggegaan, het ging politiek en economisch steeds slechter. En ik had inmiddels genoeg aanvragen voor optredens in Nederland. Geweldig dat mijn vrouw mee wilde. Zij had haar leven daar, we hadden kleine kinderen.”

Beeld Merlijn Doomernik

4  Tante Es maakt de mensen blij

“Met deze lockdown vroegen mensen weer naar tante Es. Jarenlang hing die jurk in de kast, had ik er geen zin meer in. Maar nu treed ik elke vrijdagavond als haar op via Privé Podium.live om te praten met artiesten en mensen in de zorg. Voor een beetje lol en als troost. En weet je dat tante Es het ook goed doet op social media-app TikTok, een paar filmpjes zijn al meer dan 100.000 keer bekeken.

Toen ik als tante Es in mijn tv-show politici interviewde, gaf dat altijd grote hilariteit. Het was heerlijk om met ze te spelen, te flirten, om hun ongemak te vergroten. In die jurk stond ik zelf natuurlijk behoorlijk voor paal, dus bij politici viel ook hun voorbehoud weg. Je leerde de mens achter de politicus kennen. Zelfs Geert Wilders, die zich nooit laat interviewen, kwam opdagen.

Helaas schreef de publieke tv tante Es af in 2015, terwijl het programma op het laatst nog goed werd bekeken: het had tussen de 600.000 en 800.000 kijkers. In die tijd werd de humor op tv langzaam maar zeker om zeep geholpen. Bij elk typetje dat je deed, waren er tien groepen die zich beledigd voelden en je lastigvielen. Ik had geen zin meer het verschil te moeten uitleggen tussen satire en racisme.” 

5  Platte humor maken is pas moeilijk

“Het publiek van Jandino en zijn typetje Judeska is jonger, het is een andere generatie. We hebben weleens iets samen gedaan, ik ben een van de grootste fans van Judeska. Het allermoeilijkste is dat soort zogenaamd oppervlakkige, platte humor te maken, onderschat het niet. André van Duin is er een meester in.

Jandino gebruikt Judeska ook om dingen aan de kaak te stellen. Nederlanders kunnen heel misprijzend doen over mensen met een Antilliaans accent. Antillianen hier vertalen iets soms één op één uit het Papiaments. Dat klinkt dan minder slim, maar om te denken dat iemand dan ook minder slim ís, daar is hij niet van gediend. Hij zet dat accent nog extra aan en zegt dan ‘dat je je bek moet houden met je graftakkenkop’. Ik moet daar erg om lachen.

Arjen Lubach vind ik briljant. Geweldig, dat hele team van schrijvers voor zijn programma. Politieke satire is in Nederland heel moeilijk omdat hier zo weinig gebeurt. Lubach chargeert soms enorm, vliegt weleens uit de bocht, maar zijn engagement is goud.”

6  Je moet jezelf steeds opnieuw uitvinden

“Ik zou dit jaar een van de hoofdrollen spelen in de Broadway-musical ‘Hello Dolly!’, vertaald door Jan Rot, naast Simone Kleinsma. Een wisselrol met Paul de Leeuw. Precies aan het begin van onze tournee, gooide dat virus mijn agenda overhoop. Het is niet anders. Nu maak ik radio, ben motivational speaker en adviseer bedrijven met kwartiersessies – online.

Een tijd geleden ging het zakelijk slecht met me. Ik werd door de NPO van de buis gehaald, opdrachtgevers vielen weg en ons mediabedrijf kwam in zwaar weer. Het ergste is als je de controle verliest. Dat had ik toen, en dat hebben we nu met deze crisis ook. Als je de regie kwijtraakt word je bang. De vraag is hoe jij daarmee dealt. Zoek dingen die nog wel goed gaan in je leven. Kijk naar anderen die het moeilijker hebben. Tel je zegeningen. Het klinkt simpel, maar het helpt.

Ik deed er drie jaar over om weer een beetje boven jan te komen, ik zat vol wrok en boosheid. Toen ik dat losliet, klom ik langzaam uit het dal, en toen kwam dit virus. Het voelde even alsof ik terug bij af was. Ik probeer nu nieuwe dingen uit. Ik herontdek mezelf, ga in gesprek met anderen en die adviseer ik ook. En denk niet: ik ben de 50 gepasseerd, het lukt niet meer. Toen ik op mijn 18de economie deed op de Rotterdamse universiteit had ik een medestudente van 64. Zij maakte die studie af, ik niet. Dat was voor mij het bewijs: leg jezelf geen beperkingen op. Onze levensverwachting is 90! Ik heb nog twintig goede jaren voor de boeg, denk ik. Ik ben niet jong meer, wat minder sexy, en heb een beetje oudere kop gekregen, maar ik heb wel een netwerk, ervaring en rust in mijn hoofd.”

Beeld Merlijn Doomernik

7  Laat deze crisis ons wakker schudden

“Ik denk echt dat we straks anders met elkaar omgaan, we hebben de mogelijkheid anders dan dieren om die gedragsverandering aan te gaan. Al die burn-outs onder jonge mensen, misschien is dit een wake-up call. Degene die zich aanpast, die z’n verwachtingen over het leven wat bijstelt, komt het snelst uit deze crisis. Als ik kijk naar mijn ouders, die zaten pas op latere leeftijd in een vliegtuig om wat te zien van de wereld. Onze jeugd heeft met alle respect nog geen fuck gepresteerd, maar hangt wel weken in Colombia of Thailand. Dat is toch raar?

Of mijn dochters dat niet ook deden? Onze jongste studeerde music management in Londen. Die studie was goed voor veertig back-packreizen naar Thailand, echt... Zij besloot zelf terug te komen toen wij het niet meer konden betalen. De oudste deed geschiedenis aan de UvA en is nu officemanager en marketingmanager en geeft balletles. Ik heb ze altijd geleerd: doe wat je leuk vindt, maar werk ervoor als iets veel geld kost.

Bij iedereen lopen privé en werk nu meer door elkaar, daar moet je rust in vinden. Ik leg soms mijn telefoon echt weg of ga wandelen met mijn labrador Sammy. Ik zit weleens met hem op de bank en denk aan niets. Dan praat ik wat met hem, en weet je wat het leuke is? Hij geeft me altijd gelijk. Een heerlijke gesprekspartner. Daar knap ik enorm van op.” 

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden