OpvoedvraagRituelen

Is het erg dat onze zoon dingen steeds op een bepaalde manier moet doen van zichzelf?

Speelgoed op kleur sorteren en eindeloos onder het bed zoeken naar boeven. Is er reden tot zorg als je kind van zichzelf bepaalde handelingen steeds weer moet uitvoeren?

Ik loop met een been op de stoep en een been in de goot. En als ik dat niet doe, dan ben ik morgen dood”, zongen ze bij Kinderen voor Kinderen in 1987. “Ik denk vaak aan dit liedje als ik naar onze 6-jarige zoon kijk”, vertelt een moeder. “Hij moet veel dingen op een bepaalde manier doen van zichzelf. Zo moeten zijn kleren altijd netjes opgevouwen op de stoel en wil hij elke avond samen met ons uitvoerig onder zijn bed en in zijn kast kijken of er geen boef zit. Als niet elk hoekje is bekeken, dan moet het opnieuw. Voor hij gaat spelen, legt hij zijn speelgoed op kleur. Als we hem vragen waarom hij dit doet, zegt hij dat het gewoon moet. Hij is altijd al ‘geordend’ geweest maar niet zo erg als de laatste maanden. Hij zit in groep 3 en op school gaat alles goed voor zover wij dat kunnen overzien. Moeten we iets doen om hem van dit gedrag af te helpen?”

“Bepaalde rituelen en handelingen uit willen voeren, horen in feite bij de normale ontwikkeling van een kind”, zegt Lisbeth Utens, bijzonder hoogleraar Cognitieve Gedragstherapie en klinisch psycholoog bij het TOPGGz expertisecentrum Dwang, Angst, Tics en Depressie (DAT) van Levvel.

‘Kinderen kunnen nog heel magisch denken’

“Jonge kinderen kunnen nog heel magisch denken. Ze geloven dat ze met hun gedachten en handelingen de wereld kunnen beïnvloeden”, aldus Tamar de Vos, psycholoog en opvoedkundige bij opvoedadvies.nl. “Een kind van 6 kan nog in die fase zitten. Maar ook oudere kinderen moeten soms dingen doen van zichzelf. Dat kan zijn omdat ze nu eenmaal een geordend karakter hebben, maar het kunnen ook dwanggedachten en dwanghandelingen zijn. De kans is veruit het grootst dat hij naarmate hij ouder wordt langzaam meer grip krijgt op de wereld, zonder dat dit gepaard gaat met dwang.”

Er zijn veel kinderen en volwassenen die soms iets moeten doen van zichzelf in de hoop zo wat te bereiken of juist af te wenden. Denk aan het kruisje voor een voetbalwedstrijd. Dwanghandelingen kunnen tijdelijk de kop opsteken in een spannende of moeilijke periode, bijvoorbeeld de overgang naar groep 3. Het is een manier om angst de baas te blijven en de spanning af te laten vloeien.

Dwang wordt problematisch als iemand echt lijdt. “Als het jongetje niet meer kan genieten, veel tijd kwijt is aan de handelingen en zijn dagelijks leven er dus door wordt beïnvloed”, zegt Chaim Huijser, kinderpsychiater en geneesheer-directeur van Levvel. “Bijvoorbeeld wanneer het kind zo lang sorteert dat hij niet meer aan spelen toekomt of dat hij absoluut niet kan slapen als hij niet op zijn manier naar boeven heeft gezocht.”

‘Zeg niet dat de gedachten onzin zijn’

Om vast te stellen wat er bij dit jongetje aan de hand is, kunnen ouders op een speelse manier proberen om de rituelen en handelingen te doorbreken. Huijser: “Wat je niet moet doen, is zeggen dat zijn gedachten onzin zijn en dat hij er gewoon mee moet stoppen. Probeer uit te zoeken of hij mee durft te gaan in veranderingen. Durft hij de boeven op een andere manier te verjagen, of houdt hij heel erg vast aan zijn eigen manier?”

Wanneer er sprake is van een dwangstoornis, lijkt het herhaaldelijk uitvoeren van de handeling de enige manier om het akelige, knagende onrustgevoel (voor even) weg te nemen. Een dwangstoornis bij hele jonge kinderen is zeldzaam, maar het komt wel voor. Natuurlijk moet er eerst een goede diagnose worden gesteld, maar als er sprake is van een dwangstoornis, dan is deze goed te behandelen met cognitieve gedragsthe­rapie. Hoogleraar Utens: “Kinderen worden dan blootgesteld aan de situatie die ze moeilijk vinden en mogen de dwanghandeling niet meer uitvoeren. Stapje voor stapje natuurlijk.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. 
Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden