null Beeld

ColumnRosita Steenbeek

In het Rijks met Alberto Moravia

Voor het eerst zie ik De Nachtwacht zoals Rembrandt hem heeft bedoeld, met aan weerszijden de stukken die er driehonderd jaar geleden werden afgesneden. Wat daarop geschilderd stond weten we dankzij een kopie die Gerrit Ludens maakte van het complete doek. Met behulp van kunstmatige intelligentie die de penseelstreek van Rembrandt imiteerde werd het verlorene gereconstrueerd.

Dit was nog niet mogelijk in 1990 toen ik hier zat met de Italiaanse schrijver Alberto Moravia. We waren samen uit Rome gekomen vanwege de verschijning van een novelle van hem die ik had vertaald. De Humanistische Omroep wilde een televisie-interview en Moravia vond dat ik dat moest afnemen, het liefst voor De Nachtwacht omdat Rembrandt zijn debuutroman beïnvloed had. De onverschilligen handelt over de duistere kanten van de mens en daarom moesten er donkere situaties in zitten die, zo had hij van Rembrandt geleerd, des te donkerder leken naast lichte partijen. Het Rijksmuseum werkte meteen mee.

‘Ik heb mijn tijd niet verdaan met school’

‘Ik was Sartre tien jaar voor met een existentialistische roman’, zei Moravia droog, ‘omdat ik mijn tijd niet heb verdaan met school.’ Vanwege bottuberculose bracht hij zijn jeugd door in sanatoria waar hij de hele wereldliteratuur las. ‘Een aardbei in een broeikas is eerder rijp.’

‘Waar zullen we het over hebben?’ vroeg ik hem voor ons vertrek uit Rome.

‘Het doet er niet toe wat we zeggen. Ik trek mijn oranje trui aan met groene das en dan komt het wel goed. We leven in de tijd van het beeld.’

Hij had graag schilder willen zijn. ‘Dat kun je de hele dag doen en het is fysiek. Werken met kleuren, dat moet fantastisch zijn. Schrijven heeft me na drie uur totaal uitgeput en de rest van de dag verveel ik me.’ Zijn eerste vrouw, schrijfster Elsa Morante, zei: ‘Je verveelt je omdat je vervelend bent’.

Aandachtig keek hij naar het schilderij. Ineens vroeg hij: ‘Wat doet dat kleine meisje daar? Die moet allang in bed liggen.’ Ik wist het niet, wel dat het geen nacht was.

‘Onzekerheid is een waterbed waar je lekker op slaapt’

Een paar woorden van mij waren genoeg om hem los te doen barsten in boeiende afgewogen betogen, over reizen, politiek, vrouwen, het ontstaan van zijn romans. Ten slotte vroeg ik of hij op zijn tweeëntachtigste nu meer van het leven begreep. ‘Nee, alleen dat er niets valt te begrijpen. Maar daar voel ik me uitstekend bij’, zei hij monter. ‘Onzekerheid is een waterbed waar je lekker op slaapt.’

Toen ik hem vertelde dat het schilderij op maat was gesneden voor een nieuwe zaal, sperde hij zijn groene ogen open.

‘Als een uitgever die zegt dat er een stuk uit je boek moet. Soms is dat een goed advies want saaiheid is het ergste maar schijnbaar onbelangrijke delen zijn vaak onmisbaar voor het geheel.’

Zo ook bij De Nachtwacht waar de hoofdpersonen door het verschoven perspectief niet meer staan te poseren maar op ons af komen.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden