null Beeld

FotoalbumPeter Nieuwendijk

‘Ik zag in hem en zijn tekeningen een geestverwant’

Peter Nieuwendijk (76) is een bewonderaar van het werk van de Franse tekenaar en schrijver Roland Topor. Hij leerde van hem dat je meerdere levens tegelijk moet leiden.

Noor Hellmann

‘De foto is gemaakt in 1993 in Parijs, thuis bij Roland Topor (rechts op foto), hij moet toen 55 jaar zijn geweest. Het was mijn eerste bezoek aan hem. Ik was zenuwachtig, alsof ik op visite bij Sinterklaas ging. Sinds ik in 1965 op een boekenmarkt een boek met korte verhalen en tekeningen van hem had gevonden, raakte ik in de ban van zijn werk en verzamelde alles. Bij mijn bezoek had ik zijn boeken bij me – hij heeft ze allemaal voorzien van een opdracht en een tekening. Schitterend. Toen ik daar naar de wc ging en uit het raampje keek, herkende ik zijn huis opeens: zijn roman De huurder speelt zich er af.

Abram, Topors vader, was een Pool, zelf was Roland een Fransman, geboren in Frankrijk. Toch was hij daar minder bekend dan hier. In Nederland heb je verzamelaars, ook in Duitsland en Italië is hij populair. Hij was een duizendpoot: schilder, tekenaar, schrijver, acteur, tv-maker. In Franse tijdschriften publiceerde hij vaak cartoons. Ik ben zelf schilder en beeldhouwer en maakte destijds in mijn vrije tijd ook cartoons – ik zag in hem een geestverwant. Vooral zijn tekeningen grijpen mij aan. Hij tekende in zwart-wit, met veel arceringen, een stijl die je wel in de jaren 20 zag. Het is surrealistisch en een beetje eng, ik houd van dat krankzinnige.

Later in gesprekken kwam ik erachter dat hij met dit soort tekeningen zijn angsten probeerde weg te lachen. Hij was rusteloos en radeloos, bang voor het leven en de dood. Zelfs een glas water is voldoende om in te verdrinken, zei hij. Humor was zijn wapen. Hij wilde plezier hebben, ontroeren, verwarring stichten en zo de rotzooi in de wereld van zich af laten glijden. Ik heb van hem geleerd meerdere levens tegelijk te leiden – daarom wissel ik tekenen, schilderen, schrijven en beeldhouwen af.”

Hij bleek allerminst een bullebak

“Voordat ik Topor kende had ik in interviews met hem gelezen dat hij kwaadaardig kon zijn, maar hij bleek allerminst een bullebak. Hij ontving me uitermate vriendelijk en ging onmiddellijk koffiezetten. Het eerste dat hij vroeg was: hoe is het met Wim T. Schippers? Hij had hem ontmoet in Nederland. Ik vertelde dat Schippers Going to the dogs had geschreven, een toneelstuk voor zes herdershonden. Geweldig vond hij dat.

Op de foto kijkt hij naar een namaakpenning die ik hem kwam brengen. Hij was wegens zijn hele oeuvre als beste tekenaar van dat jaar aangewezen, door een organisatie van tekenaars wereldwijd. Ik zit in die organisatie en had geopperd hem die prijs te geven. Voor mij was het een gelegenheid contact met hem op te nemen, waarop hij mij uitnodigde. De prijs waardeerde hij. Hij heeft toen ik er was nog een zelfportretje getekend: een blotebillengezicht waar een sigaar uit komt – het leek hem aardig voor op die penning. Dat hij Havanasigaren rookte wist ik, ik had een doosje meegenomen.”

Een man met afgezakte borsten

“We hielden daarna regelmatig telefonisch contact en ik zag hem als hij een tentoonstelling in Nederland had. In 1997 zou hij samen met zijn zoon Nicolas exposeren in een galerie in Amsterdam, maar vlak voor de opening overleed hij plotseling. Dat was een schok. Hij en ik waren nog bezig met een gezamenlijk project, gebaseerd op zijn Neuf-graces-des-Paris, een tekening van negen gratiën met wonderlijke vormen en houdingen, zoals een man met afgezakte borsten. Ik vond het leuk er driedimensionale beeldjes van te maken. Het zijn uiteindelijk vijf beelden geworden, waarvan hij er maar drie heeft gezien en gesigneerd.

Daarnaast hadden we nog een project lopen dat ook niet is afgekomen. In een artikel schreef hij eens dat hij een hekel had aan poëzie en aan de regen. Van die poëzie klopte niet: ik had 33 gedichten van hem verzameld. Een daarvan was door een Duitser op muziek gezet. Zo kwam ik op het idee alle gedichten op muziek te laten zetten. Topor voelde ervoor, mits het vervreemdende van zijn gedichten ook in de muziek herkenbaar was.

Ik heb een boekje van de gedichten gemaakt en ben op zoek gegaan naar mensen die hier aan wilden meewerken. Jan Rot zei ja en stuurde me een cd van het liedje dat hij had gecomponeerd, ingezongen door Isa Hoes: Kilos d’amour, over een vrouw die steeds dikker wordt en daardoor steeds meer liefde heeft. Marjolein Meijers van De Berini’s had Comme ça gecomponeerd en ingezongen, de tekst gaat over: ik doe ’t zo en anderen doen ’t zo. Topor was er heel blij mee, maar na zijn dood viel het project stil. Heel jammer. Het zou prachtig zijn als er na al die jaren toch nog een opname komt van alle 33 chansons.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden