LezersreactiesEssay Uitvliegers

Ik wilde naar Amsterdam, weg uit de benauwdheid

null Beeld Sjoerd van Leeuwen
Beeld Sjoerd van Leeuwen

Het verhaal van Marijke de Vries over opgroeien in Drenthe, in Tijdgeest van 29 augustus, riep veel reacties op.

NIKS VOOR ONS

Het essay van Marijke de Vries zou ik zelf geschreven kunnen hebben. Met dit verschil dat ik dan als datum van vertrek uit Emmen 1957 moet vermelden.

Net als Marijke was ik in de buurt en in de familie een buitenbeentje, want ik ging naar het nog jonge lyceum, waar ik gymnasium deed. Het was een geweldige school met docenten uit het westen en een rector die concerten en toneelvoorstellingen organiseerde.

Toen ik met vlag en wimpel in 1957 slaagde, zei een leraar : “Je gaat studeren, het kan me niet schelen wat!” Moeder vond de kweekschool mooi genoeg of als het dan toch moest: Groningen. Vader liet het aan mij over. Maar ik wilde naar Amsterdam, weg uit de benauwdheid. Tantes spraken er schande van: ”Dat is toch niks voor ons soort mensen”.

Ik had een gouden tijd in Amsterdam. Als ik nu door Drenthe rijd heb ik wel heimwee en verdriet om wat aan natuurschoon verdwenen is. Emmen mijd ik zo veel mogelijk omdat het zo ontzettend lelijk is geworden. Het Drents is mij lief, maar bijna ­niemand die ik tegenkom spreekt het nog.

Ina Buitendijk-Postma Soest

GELEERD EN AFGELEERD

Ik was de juf van Marijke de Vries op de Christelijke Basisschool in Nieuw Amsterdam. Verrassend dat zij, als autochtone Drentse, dezelfde emoties had als ik, ‘westerling’, zoals ze dat daar zeggen. Westerlingen zijn in de ogen van Drenten nogal ‘eigenwies’. Je zult wel geliek hebb’n, zeggen ze dan. En dan weet je het wel. Als jonge juf heb ik erg moeten wennen aan de Drentse mentaliteit. In veel dorpen in Nederland is het eigenlijk hetzelfde verhaal, denk ik. Import moet zich aanpassen. Ik heb daar veel geleerd en afgeleerd.

Berber van Strien Emmen

TE LUI OM TE WERKEN

In 1958 ging mijn broer Piet in Wageningen studeren. In 1963 ik aan de VU in Amsterdam. Wij komen uit Aagtekerke (Zld) van de boerderij en waren de eersten van het dorp die naar de universiteit gingen. Mijn broer Ries bleef op de boerderij.

Najaar 1963 was mijn vader met paarden aan het ploegen. Het was erg mistig. Op de weg stonden twee andere boeren uit het dorp met elkaar te praten, maar door de mist zagen ze mijn vader niet. Mijn vader kon ze wel goed horen. “Snap je die ouwe De Visser nou, nu is er maar één van de kinderen die hem blijft helpen, die andere twee zijn te lui om te werken en zijn weggegaan.”

Mijn vader vertelde dit verhaal later met Zeeuwse trots. “Daar deden je moeder en ik het nu voor ….”

Cees de Visser Rijnsburg

GEEN VOORLEESBEURT

In 1970 werd ik geboren in Maastricht, na een aantal verhuizingen kwamen we in Gronsveld terecht, een klein dorp, iets ten zuiden van Maastricht. Zo’n dorp waar de deken van de katholieke kerk aan de deur kwam vragen waarom we niet in die kerk waren geweest die zondag.

Op school waren we ‘de Hollanders’; mijn ouders, zelf geboren in Den Haag en Maastricht, leerden ons geen dialect. We spraken thuis ABN. Toen ik 12 was, verhuisden we naar Alphen aan den Rijn; in de klas kreeg ik geen voorleesbeurt omdat ik volgens de leraren niet te verstaan was. Alleen wel bij Duits, omdat ik zo’n mooie uitspraak had.

Inmiddels woon ik ruim 25 jaar in Middelburg. Ik ben er niet geboren, kom er niet vandaan en spreek geen Zeeuws, maar wat voel ik me er goed.

Astrid Rutten-Steijns Middelburg

VEUR MIEN HELE LEBEN

Van een andere generatie maar wat een feest van herkenning! In 1973 vertrok ik, bijna 18, uit Emmen naar Amsterdam. Slechtere luchtkwaliteit maar meer ruimte om adem te halen. Met het advies van het hoofd van de huishouding uit het bejaardentehuis waar ik tijdelijk een baantje had gehad: om mij niets te gaan verbeelden nu ik naar het Westen ging. (Ik zie haar nog zitten.) En nu als ik vanuit het westen op bezoek ga fiets ik af en toe van Coevorden naar Emmen. Mijmerend over mijn jeugd, hier kom ik weg, ‘veur mien hele leben’. Maar inmiddels toch thuis in het Westen. Met, en zo was het artikel een spiegel, toch iets meer Drent in mij dan ik me bewust was. Maar dat is niks erg.

D. Hoekstra–Olthof Capelle aan den IJssel

RURALE ATTITUDE

In de artikelen over het thema “Uitvliegers” kan Drenthe zonder de werkelijkheid geweld aan te doen, vervangen worden door Zeeland of zo u wilt De Achterhoek of welke regio in Nederland dan ook.

Als geboren en getogen Amsterdammer heb ik mij in de periode 1992-2007 als Commissaris van de Koningin in Zeeland gefascineerd verdiept in wat in het gedrag van mensen als typisch Zeeuws wordt aangenomen. Echter in een gesprek met burgemeesters in Friesland waarin zij de typische kenmerken van de Fries aangaven, kon ik slechts constateren dat die genoemde karakteristieken net zo goed golden voor de Zeeuwen. Al jaren veel in de Achterhoek verblijvend, kom ik voor deze regio tot dezelfde constatering.

Wat de landelijke regio’s gemeen hebben is een rurale attitude die vooral in Angelsaksische maatschappelijke analyses geplaatst wordt tegenover de urbane attitude. Zo zullen straks de commentaren op de Amerikaanse verkiezingen zeer zeker het verschil tussen de urban and rural voter aangeven.

Voor de Nederlandse situatie wordt de rurale attitude vooral bepaald door het gegeven, dat in de dorpen en buurtschappen in het landelijke gebied iedereen elkaar kent en men in alle maatschappelijke activiteiten, school, werk, kerk, sport, cultuur steeds met dezelfde mensen te maken heeft. In positieve zin werkt dat stimulerend; in het landelijk gebied is de maatschappelijke participatie hoog. Negatief is er de sociale controle en de gedeelde mening over de ander. Is men op ene plaats een ‘piepeltje’ dan is men dat onvermijdelijk in alle verbanden van die gemeenschap en kan men zo een negatieve waardering uiteindelijk slechts ontlopen door zich uit die gemeenschap terug te trekken. Aanpassen, doe maar gewoon, is dan de beste opstelling om dat te voorkomen.

Iedereen kent iedereen leidt ook tot conflictvermijdend gedrag. Want ruzie op de ene plaats is ruzie overal en leidt tot veteachtige situaties. Er is niet mis met conflictvermijdend gedrag. Natuurlijk zijn er conflicten maar daarvoor geldt als pacificerende bliksemafleider de roddel. Alleen richt die roddel zich al te gemakkelijk en te vaak op de personen die in positieve of in negatieve zin enigszins afwijken van de rest, want daar is tenminste iets over te vertellen. Heel vervelend en hardnekkig, tenminste voor diegene die zich dat aantrekken. Ook voor hen is slechts uiteindelijk de uitweg; zich onttrekken.

Een nadeel van langdurig conflictvermijdend gedrag is dat men het vermogen tot conflictbeheersing nauwelijks ontwikkelt, zodat een niet meer te vermijden conflict dan tot explosieve situaties leidt, die niet meer te repareren zijn. De verscheidene drama’s in de regionale en lokale politiek in het landelijk gebied zijn hiervoor de illustratie. Als beschadigde deelnemers in zo een politiek drama daartoe in de mogelijkheid zijn, is vertrek voor hen een oplossing.

Ondernemende en eigenzinnige personen hebben generaties lang, al dan niet door omstandigheden geforceerd, hun heil elders gezocht. Over de meest succesvolle vertrekkers wordt door de achterblijvers met respect gesproken, waardoor het beeld versterkt wordt, dat voor een welvarende toekomst vertrek uit de regio geboden is.

Al is in de laatste jaren het isolement van het landelijk gebied dat zo bepalend is voor deze rurale attitude sterk verminderd en zijn de carrièremogelijkheden in de regio zeer verbeterd, sommige maatschappelijke opvattingen, zoals het gras is elders groener, ijlen lang na. Soms worden ze nostalgisch in stand gehouden.

Er is natuurlijk veel meer over te zeggen. Ik ging als econoom naar Zeeland, ik ben er na 17 jaar als socioloog vertrokken en kom nog regelmatig graag in mijn provincie.

Wim van Gelder Winterswijk-Brinkheurne

Voormalig Commissaris van de Koningin in Zeeland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden