ColumnRosita Steenbeek

Ik vrees dat listen en moed de Armeniërs niet zullen redden

‘Geweld laait op in Nagorno-Karabach­­.’ Ik schrok, zag de machtige bergen voor me, de vriendelijke mensen die zo blij waren dat de rust was weergekeerd. Meerdere jaren geleden verbleef ik een maand in Armenië, dat zich ooit uitstrekte van de Kaspische tot aan de Middellandse Zee. Toen het vliegtuig over de landingsbaan van hoofdstad Jerevan ­rolde, keek ik naar de Ararat, symbool van Armenië, maar nu op Turks grondgebied.

Ik logeerde in Jerevan bij de ouders van een dierbare vriend die naar Amsterdam was verhuisd en maakte kennis met de grenze­loze hartelijkheid van de Armenen, hun ­humor en zalige keuken. In de straten hing de zoete geur van geplette moerbeien. Van de antieke stad die iets ouder is dan Rome, was niet veel over, maar in de musea zag ik de ­getuigenissen van de millennialange geschiedenis. In het museum van de Armeense genocide trokken de verschrikkingen van 1915 aan me voorbij toen anderhalf miljoen Armeniërs door de Ottomaanse Turken ­werden vermoord. Foto’s, krantenberichten, kreten om hulp.

Met gastvrouw Anna maakten we een tocht door het woeste land, langs oeroude kerken en kloosters. We bezochten de oudste kathedraal van de wereld in Etsjmiadzin en het negende-eeuwse klooster van Tatev dat alleen per kabelbaan bereikbaar is.

We gingen ook naar het nog bergach­tiger, met oerbossen overdekte Nagorno-Karabach, voor de Armeniërs Artsakh. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heroverden de Armenen deze enclave op Azerbeidzjan waarbij 30.000 doden vielen. Nagorno-Karabach was door Stalin aan Azerbeidzjan gegeven. Daar hoort het volgens de internationale gemeenschap nog steeds bij. Maar de ­overgrote meerderheid van de bevolking is Armeens en wilde onafhankelijkheid.

Ze stuurden een kudde ezels met lampen op hun kop de weg op

De herbouwde steden en dorpen toonden sporen van de oorlog. In het hooggelegen Shushi stond de kathedraal nog overeind doordat de Azeri’s er hun wapens bewaarden, want Armeniërs zouden geen kerk verwoesten. Ook de Armeniërs, die in de minderheid waren, zaten vol listen. Een man die had meegevochten vertelde ons dat ze ’s nachts een grote kudde ezels met lampen op hun kop de hoofdweg op hadden gestuurd waarna de Azeri’s ervandoor gingen, denkend dat het tanks waren. Intussen klommen ze met tweeduizend Armeniërs langs een steile ­duizend meter hoge helling omhoog en namen Shushi in. Een andere keer lieten ze ­helikopters meel uitstrooien, wat de Azeri’s voor gif aanzagen.

Ik vrees dat listigheid en moed de ­Armeniërs misschien niet kunnen redden nu het verboden clusterbommen regent, Turkije zich mengt in de strijd, munitie blijft aanvoeren, en Syrische huurlingen. Ook de uitspraak van Erdogan is niet geruststellend: “Armenië is de grootste bedreiging voor ­vrede en veiligheid in de regio”.

Veel Armeniërs zijn ervan overtuigd dat Erdogan met zijn Azerbeidzjaanse vriend Aliyev de genocide wil voltooien. De wereld is vaak uitdrukkelijk gewaarschuwd dat er een diplomatieke oplossing moet komen.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden