Opvoedvraag Cindy Cloin

Hoe voorkom je dat een tussenjaar ontaardt in oeverloos bankhangen?

Nogal wat jongeren nemen een ‘tussenjaar’ om zich te oriënteren op hun toekomst. Maar hoe krijg je een puber zover dat hij zijn tijd nuttig besteedt?

Terwijl het hele gezin het dagelijkse leven weer heeft opgepakt na de zomer, heeft de 17-jarige zoon een tussenjaar. Dat betekent in zijn vocabulaire vooral uitslapen, gamen en televisiekijken. “Hij heeft nog geen idee wat hij wil doen met zijn leven, dus het leek ons een goed idee hem tijd te geven hierover na te denken”, vertelt zijn moeder. Echter, na drie maanden thuis op de bank zorgt dat tussenjaar voor spanningen in huis.

“Onze zoon doet niets. Hij heeft geen plannen en is totaal niet met zijn toekomst bezig. Veel van zijn vrienden zijn met een opleiding begonnen, dus bij gebrek aan gezelschap hangt hij veel rond in huis. Af en toe werkt hij als afwasser bij een restaurant. Uiteraard verwacht hij wel dat wij gaan koken als we thuiskomen van ons werk of dat de was is gedaan.” Moeder ergert zich flink aan deze passiviteit. “Kunnen we van hem eisen dat hij zijn tijd nuttiger besteedt, gaat ontdekken wat hij met zijn leven wil en een bijdrage levert aan het huishouden?”

“Als het gezin geen actie onderneemt, komt deze jongen niet meer van de bank af en is het een compleet verloren jaar”, vreest opvoedkundige en puberexpert Marina van der Wal. “Het kind heeft geen plan, maar de ouders zo te zien ook niet. Dat levert niet alleen irritaties op, het is ook nog eens slecht voor de ontwikkeling en eigenwaarde van de jongen. Zorgelijk dus.”

Gevarenzone

“Na een paar maanden niks doen kom je al in de gevarenzone terecht”, waarschuwt ook Hermien Miltenburg. Zij is voorlichter bij de Wageningen Universiteit en initiatiefnemer van het TussenjaarKenniscentrum en www.studiekeuzekind.nl, waar zowel jongeren als hun ouders terecht kunnen voor informatie over een waardevol tussenjaar. “Het is logisch dat jongeren even uit de rijdende trein willen stappen en zich bezinnen op wat ze nu eigenlijk willen. Vooral jongens hebben tijd nodig om te rijpen. Dat is belangrijk: als je een verkeerde studiekeuze maakt, is de kans op uitval groter. Maar een tussenjaar betekent niet dat je de hele dag wat kunt lummelen. Er is structuur en een plan nodig om zo’n jaar in te vullen.”

Liever vandaag nog dan morgen moet deze jongen aangespoord worden tot actie, op allerlei fronten. Miltenburg: “Probeer per maand te plannen wat je wilt doen om je te oriënteren op je toekomst. Ga eens kijken bij bedrijven, plan een gesprek met een loopbaan- of studieadviseur, ga naar open dagen van opleidingen, doe vrijwilligerswerk, neem een bijbaan in een richting die je interessant lijkt. Rust en zelfreflectie bereik je niet door op de bank te blijven liggen. Om tot jezelf te komen moet je juist iets doen dat energie kost, zoals wandelen.”

Als het de jongen niet lukt om zelf een plan te maken, kunnen ouders hem daarbij helpen of hulp van buitenaf inschakelen. Zo bieden verschillende organisaties een tussenjaartraject voor korte of langere tijd aan. Het jaar voorbij laten glijden, helpt hem in elk geval niet. Van der Wal: “Niet weten wat je wilt in je leven heeft een grote impact op je zelfbeeld.” Miltenburg beaamt dat: “Er zijn genoeg jongeren die in een depressie terechtkomen in deze fase. Voor je het weet zit je twee of drie jaar thuis op de bank.” Los van zijn oriëntatie op zijn toekomst, mogen zijn ouders thuis absoluut meer van hem verwachten. Van der Wal: “Het leuke aan opvoeden is dat je bijna altijd terugkrijgt wat je erin stopt. Als de jongen nooit iets heeft hoeven doen in huis, gaat hij dat nu heus niet spontaan doen. Veel ouders voeden hun kinderen nogal vrijblijvend op. Ze hoeven niets in huis te doen, ze dragen weinig verantwoordelijkheid. Maar de puberteit is geen vrijblijvende tijd. Door je kind al vanaf jonge leeftijd steeds meer taken te geven en zelf keuzes te laten maken, bereid je je kind voor op de toekomst.”

Het is wat laat als deze ouders daar nu nog mee moeten beginnen, maar beter laat dan nooit. Het hoeft niet allemaal lief en empathisch. Pubers hebben grenzen nodig. Van der Wal: “Laat hem kostgeld betalen, sleur hem op tijd zijn bed uit, geef hem taken, laat hem koken en houd hem aan die afspraken. Je moet kinderen niet te veel pamperen, je moet ze leren dat ze soms dingen moeten doen waar ze helemaal geen zin in hebben. Zo is het leven.”

Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden