Nieuws Ultrafijnstof

Hoe schadelijk zijn vliegtuigen nou echt voor onze gezondheid? Dit weten we tot nu toe

Een vliegtuig stijgt op vanaf vliegveld Rotterdam The Hague Airport. Beeld ANP

Wat doen die ronkende vliegtuigen met onze gezondheid? Daar weten we, ook na een nieuw RIVM-onderzoek, nog steeds heel weinig over. 

Wat is voor het oog onzichtbaar en zweeft net als een vliegtuig door de lucht? Het is ultrafijnstof, deeltjes die motoren van auto’s en vliegtuigen uitstoten. Bij het dalen, taxiën en stijgen van een vliegtuig komen gigantisch veel deeltjes vrij, die daarna in de straten, pleinen en tuinen ronddwarrelen.

Al langere tijd meten onderzoekers rond vliegvelden een zeer hoge concentratie ultrafijnstof, deze deeltjes zijn kleiner dan 0,1 micrometer. Dat is ongeveer eenduizendste van de doorsnee van een fijne naald. Er is heel weinig bekend over de effecten van deze deeltjes op onze gezondheid.

Donderdag presenteerde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) de eerste resultaten van een langer lopend onderzoek naar de effecten van ultrafijnstof. Daaruit blijkt dat kinderen en gezonde volwassenen die in de buurt van luchthaven Schiphol wonen een slechtere longfunctie hebben.

Zij hebben klachten als kortademigheid en een piepende ademhaling. Bij volwassen die zich 5 uur vlak naast startbanen bevonden, zijn volgens het gezondheidsinstituut ook veranderingen in de hartfunctie gemeten. Op dagen dat de luchtkwaliteit in de omgeving van de luchthaven slecht is, hebben kinderen met luchtwegaandoeningen meer last en gebruiken ze meer medicijnen.

Vijf vragen aan hoogleraar Flemming Cassee, die alles weet van het zogeheten ‘inhalatietoxicologie’: de wetenschap die de nadelige effecten van stoffen die we inademen bestudeert. Hij is verbonden aan de Universiteit Utrecht en werkte mee aan het onderzoek van wat het RIVM.

Schiphol wil uitbreiden en er is gesteggel over Lelystad Airport. Moeten mensen die in de buurt van een vliegveld wonen zich zorgen maken na dit rapport?

“Ik zie daar geen aanleiding voor; de effecten die we meten op de gezondheid zijn heel klein en zijn niet specifiek voor de lucht afkomstig van Schiphol. We hebben nu gekeken naar de dag tot dag variatie van de ultrafijn stof in de lucht en de gezondheidsklachten van mensen, en nog niet naar de langere termijn. Uiteindelijk gaat het daar om. Uit andere onderzoeken blijkt dat gezondheidsklachten toch vooral optreden als mensen een langere tijd aan ultrafijnstof worden blootgesteld.”

Begrijpt u de zorgen wel?

“Ja natuurlijk, als je hoort dat kinderen meer klachten hebben als er hogere hoeveelheden ultrafijnstof in de lucht zitten, dat is dat als ouder best wat. Mensen kiezen er niet voor om rond Schiphol te wonen omdat de luchtkwaliteit zo goed is. Ze kunnen hun kinderen af en toe mee de natuur innemen, maar je ontsnapt bijna nergens aan ultrafijnstof. Overal waar verkeer komt, is ook fijnstof en ultrafijnstof.”

Wat weten we nog meer over de mate waarin de luchtvaart onze gezondheid beïnvloedt?

“Daar is heel weinig over bekend. De meeste studies richten zich tot nu toe op luchthavenpersoneel, dat is een hele andere groep. De effecten van ultrafijnstof op de gezondheid bleken bij deze mensen vrij subtiel. Er is ook een studie gedaan rondom het vliegveld in Los Angeles. Daar zagen wetenschappers dat op dagen met veel ultrafijnstof in de lucht sprake was van een vermindering van de longfunctie. 

“Naast ultrafijne deeltjes stoot elke verbrandingsmotor gasvormige componenten uit. We weten ook nauwelijks wat dat voor effect heeft. Een dieselmotor kunnen wij nog naar een lab halen om te onderzoeken, met zo’n enorme vliegtuigmotor is dat moeilijker.”

Dit onderzoek is heel belangrijk, zou je denken, met al die uitbreidingen die voor de deur staan. Waarom is er zo weinig onderzoek gedaan?

“In tegenstelling tot het gewone fijnstof of stikstofoxide, zijn er geen normen voor ultrafijnstof. Dat maakt het moeilijk om onderzoek hiernaar te financieren. Daar komt bij dat het heel moeilijk te zeggen is wat nou echt de oorzaak is van de gezondheidsklachten. Want naast ultrafijnstof heb je ook nog roet en stikstofoxide. Om die van elkaar te onderscheiden, moet je dure apparatuur gebruiken. Dat maakte het toe nu toe lastig om de blootstelling van een grote groep mensen te schatten. 

“Daarnaast: als je echt onderscheid wil maken, moet je eigenlijk een groep mensen vergelijken die alles inademt met een groep die datzelfde doet, maar niet aan ultrafijnstof wordt blootgesteld. Dat is niet te doen in Nederland omdat overal ultrafijnstof is. Dus moet je dit in het lab onderzoeken bij mensen of dieren, dat is nog nooit gebeurd.”

Wat zou u het ministerie adviseren nu dit rapport op tafel ligt?

“Dat is aan het ministerie van infrastructuur en milieu. Deze resultaten zijn nog te prematuur om een advies uit te brengen. Wel sturen we ze door aan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), voor in hun evaluatie over luchtverontreiniging. Gelukkig wordt er door de politiek veel gedaan om fijnstof te reduceren. Wat dat betreft is het nog nooit zo schoon geweest.”

Reacties op het onderzoek

“Het wordt tijd dat ultrafijnstof mee gaat tellen bij keuzes in de luchtvaart”, meent Jan Paternotte van regeringspartij D66. Volgens Suzanne Kröger (GroenLinks) moet het kabinet ‘met strenge regels komen om de uitstoot van vliegtuigen te verminderen en zo de gezondheid van omwonenden te beschermen’. Milieudefensie noemt het onacceptabel dat kinderen meer medicijnen moeten gebruiken vanwege de vliegtuigen. “De overheid moet luchtvervuiling serieus nemen en snel inzetten op krimp van de luchtvaart en duurzaam vervoer stimuleren zoals fietsen, wandelen, elektrische deelauto’s en schoon ov dat voor iedereen bereikbaar en betaalbaar is.” Het RIVM-onderzoek wordt waar mogelijk meegenomen in de nieuwe luchtvaartnota, zei staatssecretaris Stientje van Veldhoven (infrastructuur). 

Lees ook:

De weg naar Lelystad Airport ligt vol hobbels 

 Minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur en waterstaat) heeft niet genoeg aan één list om volgend jaar al Lelystad Airport open te laten gaan. De drie belangrijkste obstakels op een rij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden