Klein verslag Wim Boevink

Hoe futiel is een tegelpad in de kosmische orde der dingen?

Omdat er Poolse mannen bezig zijn in onze tuin en ze af en toe vragen hebben, ben ik aan huis gebonden. Ze zijn nu bezig het pad van de stoep naar de voordeur te egaliseren en te bestraten, nadat ze de voortuin helemaal leeg hebben gemaakt.

Met de mannen is alles vooraf goed doorgenomen, maar er zijn taalbarrières en tijdens de werkzaamheden duiken altijd wel een paar misverstanden op. Zo moeten de tegels in het pad in een verband worden gelegd; drie rijen stoeptegels afgewisseld met drie rijen baksteen.

Dat lijkt helder, maar na een uur stel ik vast dat ze stoeptegels hebben gehalveerd en nu de hele en halve om en om leggen. Ik prijs ze om hun inzet (“Sehr gut. Harte Arbeit”) en leg met handgebaren, wijzen en drie vingers opsteken uit dat we het anders bedoeld hebben.

De hele aarde als een organisme

Futiliteiten natuurlijk in de kosmische orde der dingen, maar zijn we niet allemaal futiel? Die notie overviel me bij het lezen van het laatste boek van de intussen honderdjarige onderzoeker en uitvinder James Lovelock, die een leven wijdde aan de wetenschap, aan genees- en scheikunde en milieu, die werkte voor Nasa, en die de bedenker is van de Gaia-theorie.

Die theorie zegt dat op aarde een zelfregulerend complex systeem van elkaar beïnvloedende organismen actief is, dat gericht is op handhaving van het leven. Eigenlijk beschouwt hij de hele aarde als een organisme. De mens is er slechts een deel van.

De aarde kan geen organisme zijn, zeggen critici, want zij reproduceert zich niet. Een organisme dat ruim vier miljard oud is hoeft dat ook niet, zegt Lovelock. Maar ze is wel oud en breekbaar. Niettemin heeft ze zich koel weten te houden; de hitte van de zon is in de afgelopen drie miljard jaar alleen maar toegenomen en dat proces gaat almaar door. Zo heet is de zon dat de temperatuur op aarde nu vijftig graden zou moeten zijn. De planeet zou dan compleet steriel zijn.

Maar dankzij Gaia is de gemiddelde oppervlaktetemperatuur maar vijftien graden. Als buitenaardse wezens door dit deel van het universum zouden kruisen, zouden ze menen dat de aarde onleefbaar zou zijn vanwege de nabijheid van de zon en de stralingshitte die onze planeet uitstoot. Dat is, zegt Lovelock, het werk van Gaia. Het pompt overtollige hitte het heelal in.

Het einde van de mensheid nadert

Toen ik in Engeland was, ontmoette ik Will Whitehorn, jarenlang de rechterhand van Richard Branson, de oprichter van Virgin. Whitehorn was directeur van Virgin Galactic, de ruimtevaart-tak van het concern. Whitehorn is een leerling van Lovelock: hij noemde hem zijn grote inspirator.

Hij gelooft met een groep visionaire ondernemers dat het mogelijk is via de technologie wegen te vinden om het teveel aan CO2 uit de atmosfeer de ruimte in te pompen. De ruimte die hijzelf volgend jaar met een Virgin-raket hoopt te verkennen, nadat Branson zelf nog dit jaar het heelal ingaat.

Niettemin ziet zijn oude leermeester het eind van de mensheid naderen, maar niet nadat die mensheid zelf, als deel van Gaia, een nieuw organisme zal hebben voortgebracht: de cyborg, geavanceerde robots gebaseerd op systemen van kunstmatige intelligentie. Hij noemt dit tijdperk het ‘Novaceen’.

Adembenemend, ik weet het.

Even het tegelverband controleren.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden