null Beeld
Beeld

ColumnBert Keizer

Hoe een hospicekat zich steevast op het bed van stervenden zou neervlijen

Rond de dood bestaan allerlei fabels. De meest uitzinnige is wel die waarin beweerd wordt dat je de dood overleeft, maar die laten we voor vandaag even rusten. Nee, ik heb het over patronen rond overlijdens die professionals graag menen te zien. Zo zei zuster A. in ons verpleeghuis in de nachtdienst na één overlijden steevast: “Nu komen er gauw nog twee bij. Bij mij gaan ze altijd in drieën, dat is al jaren zo. Nee, ik snap het ook niet.” 

Ik evenmin. Het lijkt mij onzin die makkelijk te weerleggen is door haar dienstrooster naast de lijst van overlijdens te leggen. Het grappige is dat je dat niet doet. Je neemt zo’n mededeling maar voor lief. Ze wilde geloof ik iets zeggen in de trant van: “Ik heb heus wel door hoe dat hier gaat met de dood”.

Een andere stervensfabel

Collega S. attendeerde mij op een heel andere stervensfabel. Het gaat over Oscar, de huiskat in een hospice in New York. Oscar ziet de dood aankomen bij patiënten, en om dat aan te geven gaat hij bij stervenden die bijna over de rand heen vallen, op bed liggen. Het verhaal vertelt niet hoeveel uren van tevoren Oscar dit noodsignaal afgeeft. Een maand telt niet. Te ongewis. Tien minuten van tevoren? Ja, kunst, dan zien u en ik het ook wel. Om zich positief te onderscheiden in deze context zou ik zeggen dat Oscar één tot hooguit anderhalve dag voor het fatale uur aan het voeteneind moet plaatsnemen.

Oscar roept nogal wat vragen op. Het eerste waar ik aan dacht was: wat doet hij als er twee mensen tegelijk de emmer omtrappen? We zijn in een hospice tenslotte. Dribbelt hij dan ijverig op en neer tussen die twee bedden om zich op elk van de twee locaties gedurende een betekenisvolle spanne tijds meditatief op het bed neer te vlijen?

Nog lastiger is de vraag wat deze, naar ik aanneem in zekere zin onmachtige, kater bezielt om zich bij stervenden te melden? Hoewel een mens troost aan een spinnende kat kan ontlenen, schat ik de kat geestelijk niet zo hoog in dat hij met opzet troost kan bieden. Zou hij de naderende dood ‘ruiken’? Welk diergedrag kan door die geur gestimuleerd worden? Gaat hij door die geur, vergeef mij de gedachte, wachten op voedsel? Ik bedoel, doet die geur hem denken dat-ie straks een hapje heeft? Maar dan gaat hij toch niet bij de aanstaande maaltijd liggen slapen? Katten leven niet in een wereld waarin ze ‘straks een hapje hebben’. Als Oscar denkt: hier valt iets te eten, dan gaat ie op de loer liggen! En begint aan het lichaam zodra het een lijk is? Nee, dat is erg onwaarschijnlijk. Katten zijn geen typische aaseters. Ze wachten nooit tot hun prooi een lijk is. Ze pakken muizen en vogels vers, als ze nog leven.

Het is dus volstrekt onduidelijk wat Oscar daar doet. Ook waarom hij het doet.

Dat hij bij die geur graag gaat zitten dutten

Eén ding weet ik zeker: hij doet het niet omdat iets in het lichaam zegt dat de dood nadert. Maar wacht. Stel dat Oscar een olfactoire herinnering heeft die hem mee terugneemt naar een heerlijke angstvrije episode in zijn leven. En dat hij bij die geur graag gaat zitten dutten. En dat dit nou net de geur is die stervende mensen afgeven. Dan moeten wel alle stervende mensen dezelfde geur afgeven. Het kan, maar dit wordt hoe langer hoe gekker.

Een verdere stap: is Oscar de enige kat die dit doet? Of zien we dit vaak dat hospicekatten zich vervoegen bij mensen die gauw doodgaan? Nee, toch?

Collega S. vertelt dat er plannen bestaan om te gaan onderzoeken naar wat Oscar waarneemt bij stervenden. Men doet dit door urine van patiënten te onderzoeken in de stervensfase. Ik zou die urine maar vergeten en een bioloog met kattenspecialisatie vragen om een verklaring voor dit gedrag. Als Oscar iets waarneemt dat alle stervenden afgeven, dan moet dat haast een geur zijn. Hoe vind je dat terug in de urine? Nou ja, wat er ook uit dat onderzoek komt, ik heb toch liever niet dat die verrekte kat een vliegtuig neemt om eens even zeer nadrukkelijk bij mij te komen liggen.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum EuthanasieVoor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden