Klein Verslag Wim Boevink

Het wegkleuren van de herfst met Ali Smith

We gingen naar een avond met Ali Smith, die was uitgenodigd om te komen spreken over haar roman ‘Autumn’ – herfst – die in het najaar van 2016 was verschenen.

Autumn was het begin van een vierluik dat de seizoenen volgen zou; intussen zijn ‘Winter’ (2017) en ‘Spring’ (2019) verschenen en komend jaar wordt ‘Summer’ verwacht, maar, zo vertelde de Schotse schrijfster deze week in Utrecht, daarvan staat nog geen letter op papier.

Ze leek er niet onder gebukt te gaan, kennelijk vertrouwend op de gegevenheden die haar eerdere romans hebben begeleid.

De brexit is zo’n gegevenheid. Een verscheurde natie kiert door de seizoenen heen. Toen ‘Autumn’ in 2016 verscheen lag het referendum vier maanden terug en de tegenstellingen waren hard en bitter.

Brexit-roman

‘Autumn’ werd gevierd als de eerste grote brexit-roman, ofschoon de kern ervan niet de landelijke verdeeldheid is, maar de geestelijke liefde tussen een jonge vrouw en een stervende, honderd jaar oude man, een liefde die al begon toen de vrouw nog een meisje was en de man een wat minder oude man.

Die liefde is een bedachtzaam commentaar op de heersende culturele en politieke armoede, niet zonder hoop; de herfst is een seizoen van transformatie, van verandering, van volle vruchten en vallend blad.

De negentiende-eeuwse, vroeg gestorven dichter John Keats was een van haar inspiratiebronnen. Zijn gedicht ‘To Autumn’ begint met het vers: Season of mists and mellow fruitfulness - Close bosom-friend of the maturing sun.

Mist, voldragen vruchten en rijpende zonnen, maar ook een snel neigen naar een einde; herfst, zei Smith, is een seizoen van brevity, van kortstondigheid, zo heel anders dan de zomer, die zalig eindeloos duren mag en die ze om die zaligheid voor het laatst bewaard heeft.

Marilyn Monroe

Misschien daarom ook die verwijzing naar het vroege sterven, van Keats – hij werd 25 – maar ook van de vergeten pop art-kunstenaar Pauline Boty, die ook in Autumn is verwerkt; van een van haar schilderijen kwam Ali Smith een plaatje tegen in een tijdschrift. Boty stierf op 28-jarige leeftijd aan kanker. Het schilderij was Boty’s portret van weer een vroeg gestorvene: Marilyn Monroe, haar hoofd omgeven door behang. ‘Colour her gone’, heette het. Kleur haar weg.

Een kort bloeien en dan sterven. Romans als die van Ali Smith zijn meer dan een commentaar op het hedendaagse, ze zijn ook een uitnodiging eraan te ontsnappen, om via taal diepere waarden te voelen en het was heerlijk haar te horen voorlezen (ze las pagina 43 tot 63), op snelle toon, in de gejaagdheid van de tijd.

Na afloop dronken we nog een glas in een café. Achter ons werd een jongen onwel. Een glas viel van tafel. De jongen hing achterover op zijn stoel. In de ogen van de vrouw die hem begeleidde zag ik paniek. De jongen kwam weer tot zich, maar viel even later op de grond, en braakte.

Er was veel schrik en aan ons tafeltje beroering: over zijn jeugdigheid en dat grote herfsttij om ons heen. 

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden