null Beeld

ColumnRosita Steenbeek

Het lelijkste plein van Rome is een blijvende waarschuwing tegen totalitaire regimes

‘Het woord is aan de pikhouweel’, bulderde Mussolini, waarna hij eigenhandig de eerste muur aan diggelen sloeg onder bewonderende blikken van zijn volgelingen.

Een hele Renaissancebuurt moest tegen de vlakte om het Mausoleum van keizer Augustus optimaal te laten uitkomen, want bij dit symbool van diens glorierijke imperium zou Italië nu de draad weer oppakken.

Augustus, ooit als republikein begonnen, had het reusachtige praalgraf, groter dan de Engelenburcht, laten bouwen voor hem zelf en voor zijn dynastie. In het jaar 14 werd de urn met zijn as geplaatst in de grafkamer, die binnenkort te bezoeken is.

Via streaming volgde ik de persconferentie van de burgemeester van Rome, Virginia Raggi, waarin ze bekendmaakte dat het Mausoleum na jarenlange restauratie wordt teruggegeven aan de stad en de wereld. Ze zat voor de Ara Pacis, het Altaar van de Vrede, dat was opgericht ter ere van de wereldwijde vrede die Augustus had gebracht. ‘Een vrede die droop van het bloed’, nuanceerde Tacitus.

Achter de burgemeester, wier lange haren los over haar roze jasje vielen, zag ik in gedachten Augustus de treden opgaan van het vredesaltaar om in zijn functie van pontifex maximus de eerste offers te brengen.

Via een grote glazen wand van het museum, dat rond de Ara Pacis was gezet, keek ik uit op het Mausoleum. Wanneer corona het toestaat, gaat de poort op 1 maart open.

Ik zag de ijzeren ring waaraan de stieren waren vastgemaakt

Jaren geleden was ik al eens in het ronde bouwwerk, met een zeldzame excursie. Niet alleen zag ik de centrale grafkamer waaruit de keizerlijke urn in de vijfde eeuw was geroofd door de Goten, ook zag ik de steen met de naam van Augustus’ neef en schoonzoon Marcellus, nog op de oorspronkelijke plek. Ik zag ijzeren ringen waaraan stieren waren vastgemaakt, toen er stierengevechten werden gehouden.

Nadat het Mausoleum eeuwenlang als steen- en marmergroeve was gebruikt, werd het achtereenvolgens fort, Italiaanse tuin, atelier, kermistent, arena voor corrida’s en tenslotte een van de grootste en beste concertzalen van Europa, waar Toscanini nog dirigeerde, tot Mussolini het Auditorium Augusteo in 1936 sloopte om het Mausoleum zijn originele bestemming terug te geven. Hij wilde er zelf begraven worden en zoals er ooit een bronzen beeld van de keizer op het dak stond, zou er nu een beeld verrijzen van de duce.

Dat kwam er niet van, maar de vierkante bouwwerken in fascistische stijl die hij liet neerzetten op de plaats van de platgegooide huizen, staan er nog, met fasces op de gevel, roedenbundels die ook zijn afgebeeld op de Ara Pacis.

Het moest een nieuw forum worden, maar werd het lelijkste plein van de stad. Toch is er nooit besloten om de gebouwen weg te halen, want ze herinneren ons aan dat zwarte tijdperk in de geschiedenis en vormen een blijvende waarschuwing tegen totalitaire regimes.

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden