WandelenLochemse berg

Het land der witte wieven prikkelt de fantasie

null Beeld Johan Nebbeling
Beeld Johan Nebbeling

Tijdens een winterse wandeling over de Lochemse berg, snap je wel waarom het volksgeloof in de witte wieven juist hier kon gedijen.

Het is een kille, sombere januaridag en uit de loodgrijze lucht daalt een dunne, fijne sneeuw neer. Over het golvende landschap hangt een heiige sluier, maar mist en nevel ontbreken. Jammer, want dat zijn toch de ideale meteorologische omstandigheden voor een ontmoeting met de geheimzinnige esoterische wezens die zich hier sinds mensenheugenis manifesteren: witte wieven.

Hier, dat is de Lochemse Berg in de Achterhoek, zo’n beetje het centrum van het land der witte wieven, de vluchtige in witte sluiers gehulde damesgestaltes over wie dichter en filantroop A.C.W. Staring in 1837 de eerste verhalen op papier zette. Sagen en legenden over ontmoetingen met de witte wieven, die met hun grote donkere kijkers weliswaar lieflijk ogen, maar beslist niet voor de poes zijn.

Dat wil zeggen: als je ze lastigvalt. Vooral machomannetjes met te veel babbels komen dan lelijk te pas, leert de mythologie. Daag de witte wieven uit en ijselijk schreeuwend zetten ze een wilde achtervolging in en werpen je voorwerpen na. Beslist geen pretje.

Onvruchtbaar, liefdesperikelen?

Vrouwen in nood daarentegen doen nooit tevergeefs een beroep op hun gesluierde zusters. Onvruchtbaarheid? Een moeilijke bevalling? Liefdesperikelen? De witte wieven brengen desgevraagd hun krachtige magie in stelling. Sommigen denken daarom dat de witte wieven ooit vrouwelijke druïden waren die zich na de heksenvervolgingen uit de middeleeuwen uit de materiële wereld hebben teruggetrokken.

null Beeld Johan Nebbeling
Beeld Johan Nebbeling

Wandelend over de net geen vijftig meter hoge Lochemse berg is goed te begrijpen waarom het volksgeloof in de witte wieven juist hier kon gedijen. De Lochemse Berg maakt, samen met de Kale Berg, de Zwiepse Berg en de Paaschberg, deel uit van een landschap dat ouder is dan de mens in deze contreien. Ontstaan toen na de voorlaatste ijstijd – het Saalien, die duurde tot ongeveer 140.000 jaar geleden – de aarde opwarmde, het ijs zich terugtrok en puin en aarde achterliet.

Je hoeft niet in magie te geloven om de geheimzinnigheid te ervaren

De eerste mensen die zich er vestigden, bespeurden magie op die geheimzinnige, dichtbegroeide heuvels. Ook nu geloven nog velen dat ze geheimzinnige ‘krachtplekken’ herbergen. Onzin? Je hoeft niet te geloven in magie om het geheimzinnige karakter van het gebied te ervaren. Zeker nu hartje winter de bomen kaal zijn en over het terrein een koepel van stilte hangt, kun je je, omhoog klimmend over de soms steile voetpaden, makkelijk in een andere tijd en andere wereld wanen.

Op de top van de Lochemse Berg doemt tussen de grimmige kale stammen een rond bouwsel op dat de toch al geprikkelde fantasie nog verder aanjaagt. Het zou zo maar het verblijf van een magiër uit de boeken van Tolkien kunnen zijn, maar het blijkt een achttien meter hoge ronde uitkijktoren uit 1893.

null Beeld Johan Nebbeling
Beeld Johan Nebbeling

Deze Belvèdere is een van de oudste toeristische attracties van Lochem en omstreken, maar is vanwege vergaande bouwvalligheid al dik veertig jaar afgesloten. De liefhebber kan evenwel via de aan de buitenzijde aangebrachte klimsteunen naar boven klauteren.

In een modderige leemkuil hebben ze hun woonstee

De wandelroute voert voorbij de Witte Wieven Koele, een modderige leemkuil waar naar verluidt de witte wieven hun woonstee hebben, en brengt ons naar het kleinschalige coulisselandschap achter de heuvels. Hier vlijt zich het in Duitsland ontspringende riviertje de Berkel langs de heuvelzoom.

De ooit sterk meanderende Berkel werd vanaf de jaren vijftig geheel volgens de mores van dat tijdperk rechtgetrokken, als remedie tegen overstromingen. Functioneel en fijn voor de landbouw, dat zeker, maar de ingreep ging ten koste van de natuur en de biodiversiteit en daarom zijn hier en daar oude rivierbochten in ere hersteld, waardoor de rivier weer iets van zijn oude karakter heeft teruggekregen.

In een bocht aan de oever ligt fraai kasteel De Cloese, in 1520 gebouwd door de voor een eenvoudige katholieke geestelijke opvallend vermogende pastoor Sweder van Kervenheim en sindsdien twee keer ingrijpend verbouwd. Tussen 1960 en 2000 leerden agenten in spe op de in De Cloese gevestigde politieschool bonnen uitschrijven. Nu is het een luxe appartementencomplex.

null Beeld Johan Nebbeling
Beeld Johan Nebbeling

Langs een groot geasfalteerd terrein gaat het verder over smalle voetpaden en via modderige weggetjes in zompige weilanden. Waterdichte wandelschoenen zijn geen overbodige luxe. Het lichtglooiende landschap is lieflijk en romantisch. Bosjes, heggen, houtwallen, boerderijen en af en toe een landhuis.

Eindelijk: ons eerste witte wief

Van de geheimzinnige sfeer die de nabije heuvels kenmerkt, is hier geen sprake en de witte wieven lijken dan ook ver weg. Tot we Zwiep binnenstappen, waarvan de molen ons al van verre opvalt. Zwiep is een gehucht met nog geen honderd inwoners dat desondanks enige bovenregionale bekendheid geniet vanwege uitspanning De Witte Wieven. In de jaren vijftig opgericht door de handige bakker Gait Postel.

null Beeld Johan Nebbeling
Beeld Johan Nebbeling

Aan de poort van het gesloten etablissement treffen we dan eindelijk ons eerste witte wief. Helaas van gips en bovendien zo lelijk als de nacht. Hopelijk nemen de echte witte wieven geen aanstoot aan deze karikatuur, want witte wieven laten nimmer met zich spotten.

Op route.nl vindt u de wandelroute ‘Ontdek het geheim van de witte wieven’. Die is bijna 12 kilometer. Zoek op ‘witte wieven’. Startpunt: restaurant De Witte Wieven in Lochem.

In het heuvelachtige gebied rond Lochem en Barchem lopen diverse andere wandel- en fietsroutes. En de liefhebber kan ook gewoon op eigen houtje – koffie en broodjes mee in de rugzak – door het gebied toeren.

Op een al dan niet gewenste ontmoeting met witte wieven maak je, naar verluidt, de meeste kans op nevelige, mistige ochtenden en avonden. Blijf kalm, treed de witte wieven met groot respect tegemoet, besteed zo weinig mogelijk aandacht aan ze en daag ze nooit en te nimmer uit, luidt het advies van kenners.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden