Modeontwerper John Bates met een model in 1973. Beeld Getty Images
Modeontwerper John Bates met een model in 1973.Beeld Getty Images

NaschriftJohn Bates (1935-2022)

Het Britse brein achter de vrouwenmode van de jaren zestig

Niels Posthumus

De vorige week overleden modeontwerper John Bates bepaalde in aanzienlijke mate de vrouwenmode van de jaren zestig. Dat is onder meer goed te zien op de website van het Fashion Museum in Bath. Het museum kiest sinds 1963 steevast een ontwerp van het jaar. Bates won in 1965. Het verschil tussen zijn creatie en het winnende ontwerp uit het jaar ervoor kan niet groter zijn. Dat van 1964 is een originele bloemetjesjurk: oerdegelijk, nog in alles jaren vijftig, gemaakt van zijde, vormloos en reikend tot op de enkels. Het ontwerp van Bates heeft plots een diep uitgesneden decolleté, een strakke pasvorm, een doorschijnend middenstuk en blote benen tot boven de knie. Zijn ontwerp is vrijgevochten, zelfverzekerd, sexy. In alles is het een verbeelding van de seksuele revolutie.

Niet voor niets is Bates, die op 5 juni op 87-jarige leeftijd overleed, volgens sommigen ook het brein achter de minirok. Al bestaat daarover onenigheid. Anderen zien Mary Quant of André Courrèges als de uitvinder van dat baanbrekende kledingstuk.

Het leger in na een journalistieke opleiding

Bates werd in 1935 geboren in een mijnwerkersgezin in Ponteland, even buiten de stad Newcastle in het noorden van Engeland. Hij volgde een journalistieke opleiding, maar kon geen werk vinden in die sector. Hij ging eerst een paar jaar het leger in en kwam halverwege de jaren vijftig in Londen couturier Herbert Sidon tegen. Al had Bates geen enkele formele opleiding tot modeontwerper genoten, zijn talent was zo duidelijk dat Sidon hem een baan aanbood.

In 1959 startte Bates zijn eigen modelabel: Jean Varon. Hij gaf het die Frans klinkende naam, omdat een Brits merk in de modewereld destijds weinig glamour uitstraalde. Zijn ontwerpen waren innovatief. Onder meer door het gebruik van space age-materialen als plastic, geïnspireerd door de zich snel ontwikkelende ruimtevaartindustrie. Maar ook zijn doorschijnende vlakken, zoals het middenrif van de jurk van het jaar in 1965, en zijn bijpassende accessoires en panty’s waren vernieuwend. Bates hielp bovendien bij het populariseren van broeken voor vrouwen en was een van de eersten die aspecten van vrouwelijk ondergoed, zoals kant, ook in bovenkleding ging gebruiken.

Hij brak bij het grote publiek door toen hij in 1966 tijdelijk de actrice Diana Rigg begon te kleden in de populaire televisieserie The Avengers (De Wrekers). Riggs karakter, spion Emma Peel, was een voor die tijd ongebruikelijk geëmancipeerde heldin. Ze was expert op het gebied van vechtsport, maar ook een genie op wetenschappelijk vlak. Peel was een feministisch rolmodel. Veel meisjes en vrouwen wilden in de jaren zestig op haar lijken. Dus probeerden zij ook haar kleding te kopiëren.

Langere jurken bij de opkomst van de hippiecultuur

De stijl van Bates’ ontwerpen werd rond die tijd sterk beïnvloed door optische kunst. Hij vermengde de invloeden daarvan met de Britse mod-stijl, die onder mannen bijvoorbeeld door The Beatles erg populair werd gemaakt. Bij vrouwelijke ‘op art mod’ gebruikten ontwerpers als Bates geometrische patronen die vaak een gevoel van optische illusies creëerden op hun minirokken, twinsets, strakke broeken en korte jurkjes. De stijl zette zich af tegen het Britse conformisme van de jaren vijftig en sloot goed aan bij de opkomst van de psychedelische stijl in de tweede helft van jaren zestig.

In het decennium erna startte Bates, onder zijn eigen naam, ook een luxer modemerk en stapte hij af van de abstracte ‘op art’-stijl. Hij richtte zich op langere, maar nog altijd erg vrouwelijke maxi-jurken, die wereldwijd populair werden met de opkomst van de hippiecultuur.

De Britse economie draaide in die tijd echter slecht. Ook de modewereld leed daaronder. Begin jaren tachtig ging het bedrijf van Bates failliet. De in de jaren zestig zo bepalende ontwerper trok zich terug uit het publieke leven en vestigde zich later met zijn partner op het platteland van Wales.

Ver weg van de camera’s en catwalks raakte hij langzaamaan wat in de vergetelheid. Hij leek dat niet heel erg te vinden. Hij legde zich, in alle rust, de rest van zijn leven toe op de schilderkunst.

John Bates werd op 11 januari 1935 geboren in Ponteland en overleed op 5 juni 2022.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden